29 ชาติเซ็นก่อตั้ง WAICO: จีนเปิดตัวองค์กรคู่แข่งชาติตะวันตกด้านธรรมาภิบาล AI

เมื่อวันที่ 16 กรกฎาคม 2026 จำนวน 29 ประเทศได้ลงนามในข้อตกลงก่อตั้ง องค์กรความร่วมมือปัญญาประดิษฐ์โลก (World Artificial Intelligence Cooperation Organization - WAICO) ณ นครเซี่ยงไฮ้ ประเทศจีน ภายในงานประชุมปัญญาประดิษฐ์โลก (WAIC) นายหวัง อี้ รัฐมนตรีว่าการกระทรวงการต่างประเทศจีน เป็นผู้ลงนามในนามของปักกิ่ง องค์กรนี้ถูกเสนอครั้งแรกโดยนายหลี่ เฉียง นายกรัฐมนตรีจีน เมื่อวันที่ 26 กรกฎาคม 2025 นายอันโตนิโอ กูเตอร์เรส เลขาธิการสหประชาชาติ เข้าร่วมในพิธีดังกล่าวด้วย

ประเทศใดบ้างที่ลงนาม?

กลุ่มประเทศผู้ลงนาม 29 ประเทศประกอบด้วย จีน, รัสเซีย, เบลารุส, เซอร์เบีย, คิวบา, บราซิล, เวเนซุเอลา, คาซัคสถาน, ลาว, ปากีสถาน และ อินโดนีเซีย โดยกลุ่มประเทศที่เข้าร่วมประกอบด้วยประเทศในแอฟริกา 10 ประเทศ เอเชีย 12 ประเทศ รวมถึงประเทศในลาตินอเมริกาและยุโรปตามที่ระบุไว้ ไม่มีประเทศเศรษฐกิจหลักของตะวันตก (เช่น สหรัฐฯ สหราชอาณาจักร เยอรมนี ฝรั่งเศส ญี่ปุ่น) ลงนาม

WAICO มีเป้าหมายการดำเนินงานสามประการอะไรบ้าง?

WAICO เป็นองค์กรระหว่างรัฐบาลอิสระที่มีสำนักงานใหญ่ในเซี่ยงไฮ้ โดยมีเป้าหมายเพื่อ:

• ส่งเสริม ความร่วมมือระหว่างประเทศ ด้าน AI
• พัฒนา ธรรมาภิบาลระดับโลก ด้าน AI
• รับประกันการพัฒนา AI ที่ ปลอดภัยและเท่าเทียม

WAICO แตกต่างจากความคิดริเริ่มด้าน AI ของตะวันตกอย่างไร

บทวิเคราะห์ทางวิชาการจากศูนย์ความมั่นคงระหว่างประเทศและยุทธศาสตร์แห่งมหาวิทยาลัยชิงหวา ชี้ให้เห็นว่าการออกแบบของ WAICO ผสมผสาน คุณลักษณะสามประการที่ไม่มีองค์กรพหุภาคีด้าน AI ใดในปัจจุบันมี ได้แก่ การเปิดรับสมาชิกภาพแก่ รัฐเอกราชใดๆ ไม่มีการทดสอบค่านิยมหรือระบอบการปกครองเพื่อเข้าเป็นสมาชิก และวาระที่เน้นการพัฒนาและการลดช่องว่างขีดความสามารถระดับโลก ซึ่งตรงกันข้ามโดยสิ้นเชิงกับ G7 Hiroshima AI Process และ Pax Silica ของวอชิงตัน ซึ่งจำกัดเฉพาะประเทศประชาธิปไตยที่สอดคล้องกับแนวทางตะวันตก และมีเกณฑ์การเป็นสมาชิกที่เข้มงวดกว่า

บริบททางภูมิรัฐศาสตร์: การควบคุมการส่งออกของสหรัฐฯ และเสียงวิจารณ์จากฝรั่งเศส

WAICO ถูกมองว่าเป็นเครื่องมือถ่วงดุลเชิงสถาบันโดยตรงของปักกิ่งต่อความพยายามด้านธรรมาภิบาล AI ที่นำโดยสหรัฐฯ:

• การควบคุมการส่งออกของสหรัฐฯ: สหรัฐฯ ได้จำกัดการเข้าถึงชิป AI ขั้นสูงและเทคโนโลยีของจีนอย่างเข้มงวด WAICO เสนอเวทีเชิงสถาบันให้จีนและประเทศหุ้นส่วนประสานงานการพัฒนา AI นอกห่วงโซ่อุปทานที่สหรัฐฯ ควบคุม
• เสียงวิจารณ์จากฝรั่งเศส: ฝรั่งเศสเป็นหนึ่งในประเทศยุโรปที่วิพากษ์วิจารณ์มากที่สุด โดยโต้แย้งว่า WAICO เป็นความพยายามของจีนที่จะทำให้มาตรฐานความปลอดภัย AI ของตะวันตกอ่อนแอลง และสร้างเวทีที่รูปแบบการปกครองแบบอำนาจนิยมถูกทำให้เป็นปกติ เจ้าหน้าที่ฝรั่งเศสอธิบายว่าเป็นความพยายามที่จะ "บ่อนทำลายแนวทางที่ยึดค่านิยมเป็นหลัก" ของ Hiroshima Process

มุมมองของจีน: ธรรมาภิบาล AI ในฐานะประเด็นด้านการพัฒนา

จีนนำเสนอ WAICO ว่าเป็นคำตอบต่อความต้องการของ "ประเทศกำลังพัฒนา" โดยโต้แย้งว่าธรรมาภิบาล AI ต้องให้ความสำคัญกับ การพัฒนา การเสริมสร้างขีดความสามารถ และการลดช่องว่างทางดิจิทัล มากกว่าแค่ข้อกังวลด้านความปลอดภัยและสิทธิมนุษยชนที่ครอบงำกรอบความคิดของตะวันตก มุมมองนี้ถูกออกแบบมาเพื่อดึงดูดประเทศกำลังพัฒนาที่รู้สึกถูกกีดกันจากการทูตด้าน AI ที่นำโดยสหรัฐฯ

ประเทศตะวันตกหลักจะเข้าร่วมหรือไม่?

ณ วันที่ลงนาม ยังไม่มีประเทศเศรษฐกิจหลักของตะวันตกเข้าร่วม ข้อกำหนดการเป็นสมาชิกแบบเปิดหมายความว่าทุกประเทศสามารถเซ็นสัญญาทีหลังได้ในทางทฤษฎี แต่ ถือว่าไม่น่าเป็นไปได้ ในระยะใกล้นี้ สหรัฐฯ สหภาพยุโรป และกลุ่ม G7 มองว่า WAICO เป็นยานพาหนะที่จีนนำไปใช้กำหนดมาตรฐาน AI ซึ่งอาจขัดแย้งกับรูปแบบการกำกับดูแลและผลประโยชน์ด้านความมั่นคงของตนเอง ความไม่แน่นอนที่สำคัญคือ พันธมิตรระดับกลาง (เช่น เกาหลีใต้ สิงคโปร์ ตุรกี ซาอุดีอาระเบีย) อาจเข้าร่วมในที่สุด ซึ่งจะเพิ่มความชอบธรรมให้กับ WAICO อย่างมีนัยสำคัญ