วิกฤตการบินโลกเดือนพฤษภาคม 2026: ความต้องการผู้โดยสารลดลงครั้งแรกนับตั้งแต่โควิด กำไรสายการบินทรุดครึ่งหนึ่ง

อุตสาหกรรมการบินทั่วโลกกำลังเผชิญกับช่วงเวลาท้าทายอีกครั้ง หลังจากข้อมูลจากสมาคมขนส่งทางอากาศระหว่างประเทศ (IATA) เปิดเผยว่าความต้องการเดินทางทางอากาศในเดือนพฤษภาคม 2026 หดตัวลง 2.2% เมื่อเทียบกับช่วงเดียวกันของปีก่อน ซึ่งถือเป็นการลดลงครั้งแรกนับตั้งแต่การแพร่ระบาดของโควิด-19 ปัจจัยหลักมาจากความขัดแย้งในตะวันออกกลางที่รุนแรงขึ้น ซึ่งส่งผลกระทบเป็นลูกโซ่ ตั้งแต่การปิดน่านฟ้า การเปลี่ยนเส้นทางบิน จนถึงราคาน้ำมันเครื่องบินที่พุ่งสูงขึ้นเป็นประวัติการณ์

น่าสนใจที่ว่า หากตัดผลกระทบจากตะวันออกกลางออกไป ความต้องการเดินทางทั่วโลกในเดือนพฤษภาคมกลับเติบโต 0.7% ซึ่งแสดงให้เห็นว่า 'จุดร้อน' ของวิกฤตครั้งนี้กระจุกตัวอยู่ในภูมิภาคเดียว

ความแตกต่างอย่างชัดเจนในแต่ละภูมิภาค

เดือนพฤษภาคม 2026 เป็นเดือนที่ภาพรวมการเติบโตของแต่ละภูมิภาคแตกต่างกันอย่างสิ้นเชิง ขณะที่ตะวันออกกลางประสบปัญหาการหดตัวหนักที่สุดเป็นประวัติการณ์ แต่ตลาดในแอฟริกา เอเชีย-แปซิฟิก และละตินอเมริกากลับยังคงเติบโตได้

• ตะวันออกกลาง เป็นศูนย์กลางของวิกฤต สายการบินในภูมิภาคนี้มียอดผู้โดยสารลดลงถึง 46.6% ในเดือนเมษายน (แนวโน้มต่อเนื่องมาถึงพฤษภาคม) เนื่องจากการปิดน่านฟ้าและการเปลี่ยนเส้นทางบิน ทำให้เที่ยวบินต่อเครื่อง (Transfer Traffic) ซึ่งเป็นหัวใจสำคัญของสายการบินในภูมิภาคนี้ หายไปเป็นจำนวนมาก โดยคาดการณ์ว่าตลอดทั้งปี 2026 ความต้องการเดินทาง (RPK) ในตะวันออกกลางจะหดตัว 11.4%

สำหรับภูมิภาคอื่น ๆ ที่ยังคงเติบโตได้:

• แอฟริกา บันทึกการเติบโตสูงสุดที่ 10.0% ในปี 2026 ซึ่งส่วนหนึ่งเป็นผลจากการเปลี่ยนเส้นทางบินมายังภูมิภาคนี้
• เอเชีย-แปซิฟิก ความต้องการเดินทางเพิ่มขึ้น 5.1% แม้จะชะลอตัวลงจากช่วงต้นปีที่เติบโตเป็นเลขสองหลัก
• ละตินอเมริกา การฟื้นตัวยังคงดำเนินต่อไป โดยสายการบินในภูมิภาคเติบโต 5.0%
• ยุโรป เติบโตเล็กน้อยที่ 0.8%
• อเมริกาเหนือ เกือบจะทรงตัว โดยความต้องการลดลงเล็กน้อย 0.3%

ตลาดในประเทศทรุด: สหรัฐฯ และจีนนำการหดตัว

เที่ยวบินภายในประเทศทั่วโลกเข้าสู่ภาวะหดตัวอย่างชัดเจนในเดือนพฤษภาคม IATA รายงานว่ายอดผู้โดยสารภายในประเทศ (Domestic RPK) ลดลง 3.1% เมื่อเทียบกับปีก่อน ซึ่งแย่ลงอย่างมากจากเดือนเมษายนที่ลดลงเพียง 0.04%

สาเหตุหลักมาจากตลาดการบินภายในประเทศที่ใหญ่ที่สุดสองแห่งของโลก:

• สหรัฐอเมริกา ปริมาณผู้โดยสารภายในประเทศลดลงอย่างชัดเจน
• จีน ปริมาณผู้โดยสารภายในประเทศก็หดตัวเช่นกัน โดยทั้งสองตลาดนี้มีสัดส่วนรวมกันประมาณสองในสามของปริมาณการบินภายในประเทศทั่วโลก

อินเดีย เป็นข้อยกเว้นที่น่าสนใจ หลังจากที่ตลาดในประเทศชะลอตัวในเดือนเมษายน แต่ข้อมูลจาก ICRA ในเดือนพฤษภาคม 2026 แสดงให้เห็นว่าปริมาณผู้โดยสารภายในประเทศเพิ่มขึ้น 11.3% เมื่อเทียบกับปีก่อน สู่ระดับประมาณ 156 ล้านคน อย่างไรก็ตาม การเติบโตนี้เป็นผลจาก 'ฐานที่ต่ำ' (Base effect) เนื่องจากในเดือนพฤษภาคม 2025 การเดินทางได้รับผลกระทบจากเหตุโจมตีที่ปาห์ลกัม และความตึงเครียดทางทหารระหว่างอินเดีย-ปากีสถาน

วิกฤตราคาน้ำมันที่ฉุดกำไรสายการบินลงครึ่งหนึ่ง

ปัจจัยที่ส่งผลกระทบต่อสถานะทางการเงินของอุตสาหกรรมการบินในปี 2026 มากที่สุดคือราคาน้ำมันเชื้อเพลิง ความขัดแย้งในตะวันออกกลาง โดยเฉพาะความไม่แน่นอนของช่องแคบฮอร์มุซ ส่งผลให้ราคาน้ำมันดีดตัวสูงขึ้นอย่างรุนแรง

IATA ประมาณการในรายงานแนวโน้มการเงินเดือนมิถุนายน 2026 ว่าราคาน้ำมันเชื้อเพลิงเฉลี่ยทั้งปีจะอยู่ที่ 152 ดอลลาร์สหรัฐต่อบาร์เรล ซึ่งเพิ่มขึ้น 70% จากประมาณ 90 ดอลลาร์สหรัฐในปี 2025 ทำให้ต้นทุนน้ำมันโดยรวมของอุตสาหกรรมเพิ่มขึ้นประมาณ 100,000 ล้านดอลลาร์สหรัฐ

ผลกระทบทางการเงินที่มีต่อสายการบินนั้นรุนแรง IATA คาดการณ์ว่ากำไรสุทธิของอุตสาหกรรมทั่วโลกในปี 2026 จะอยู่ที่ 23,000 ล้านดอลลาร์สหรัฐ ซึ่งลดลงประมาณครึ่งหนึ่งจาก 45,000 ล้านดอลลาร์สหรัฐในปี 2025 และต่ำกว่าที่คาดการณ์ไว้ที่ 41,000 ล้านดอลลาร์สหรัฐเมื่อเดือนธันวาคม 2025

ตัวชี้วัด	ปี 2025 (ประมาณการ)	ปี 2026 (คาดการณ์)	การเปลี่ยนแปลง
กำไรสุทธิอุตสาหกรรม	45,000 ล้านดอลลาร์	23,000 ล้านดอลลาร์	-49%
อัตรากำไรสุทธิ	4.2%	2.0%	-2.2 จุด
กำไรสุทธิต่อผู้โดยสาร	9.10 ดอลลาร์	4.50 ดอลลาร์	-51%
ราคาน้ำมันเชื้อเพลิงเฉลี่ย	~90 ดอลลาร์/บาร์เรล	152 ดอลลาร์/บาร์เรล	+69%

ที่มา: รายงานแนวโน้มการเงินเดือนมิถุนายน 2026 ของ IATA

แรงกดดันด้านอัตรากำไรและข้อจำกัดในการเพิ่มประสิทธิภาพ

แม้ว่ารายได้ของสายการบินในปี 2026 จะยังคงเติบโต 9.4% (เพราะสามารถผลักภาระค่าโดยสารที่สูงขึ้นไปให้ผู้โดยสาร) แต่การเพิ่มขึ้นของต้นทุนก็มากเกินกว่าจะชดเชยได้ IATA ระบุว่าอัตรากำไรอยู่ภายใต้แรงกดดันอย่างรุนแรงจากราคาน้ำมันที่พุ่งสูง และมีโอกาสจำกัดในการเพิ่มประสิทธิภาพเพื่อลดต้นทุนอีก อัตรากำไรสุทธิคาดว่าจะลดลงเหลือ 2.0% ซึ่งเป็นระดับที่ต่ำที่สุดนับตั้งแต่ช่วงระบาดของโควิด-19

วิลลี วอลช์ ผู้อำนวยการใหญ่ IATA กล่าวถึงสาเหตุหลักสองประการที่ทำให้ผลประกอบการพลิกผัน: "ราคาน้ำมันเชื้อเพลิงที่เพิ่มขึ้นอย่างมาก" และ "การหยุดชะงักในตะวันออกกลางที่ทำให้ปริมาณผู้โดยสารต่อเครื่อง (Transfer Traffic) ลดลงอย่างมีนัยสำคัญ"

อัตราการบรรทุกผู้โดยสารยังคงสูงเป็นประวัติการณ์ แต่แลกมาด้วยต้นทุน

แม้ความต้องการจะลดลง แต่สายการบินหลายแห่งก็ปรับลดความจุของเที่ยวบินลงไปมากกว่า ทำให้อัตราการบรรทุกผู้โดยสาร (Load Factor) ยังคงอยู่ในระดับสูงเป็นประวัติการณ์ IATA คาดการณ์ว่าอัตราการบรรทุกผู้โดยสารเฉลี่ยทั้งปี 2026 จะอยู่ที่ 83.8% ซึ่งเป็นระดับสูงสุดใหม่ โดยมีสาเหตุจากทั้งด้านอุปสงค์และอุปทานที่เครื่องบินขาดแคลนจำกัดการเพิ่มความจุ ในเดือนพฤษภาคม 2026 อัตราการบรรทุกผู้โดยสารในเส้นทางภายในประเทศอยู่ที่ 83% โดยความจุลดลง 2.1% ในขณะที่ความต้องการลดลง 3.1%

อัตรานี้เป็นดาบสองคม เพราะแม้จะสะท้อนถึงการบริหารจัดการความจุที่มีประสิทธิภาพ แต่ก็หมายความว่าสายการบินมีช่องทางในการลดต้นทุนด้วยการลดเที่ยวบินน้อยลง ทำให้ยังคงมีความเสี่ยงสูงต่อความผันผวนของราคาน้ำมัน

บทสรุป

เดือนพฤษภาคม 2026 จะถูกจดจำในฐานะเดือนที่การฟื้นตัวของอุตสาหกรรมการบินหลังโควิด-19 หยุดชะงักลงอย่างเด็ดขาด โดยมีสาเหตุจากความขัดแย้งทางภูมิรัฐศาสตร์เพียงครั้งเดียว ความขัดแย้งในตะวันออกกลางได้ทำลายทั้งศูนย์กลางการบินที่สำคัญของภูมิภาค และก่อให้เกิดวิกฤตต้นทุนที่ส่งผลกระทบไปทั่วทั้งอุตสาหกรรม ทำให้ผลกำไรลดลงครึ่งหนึ่ง ในขณะที่ตลาดนอกตะวันออกกลางยังคงเติบโตได้เล็กน้อย แต่การรวมกันของราคาน้ำมันที่สูงเป็นประวัติการณ์ กำลังการผลิตที่จำกัด และแนวโน้มเศรษฐกิจโลกที่อ่อนแอ บ่งชี้ว่าแรงกดดันต่อสายการบินจะยังคงดำเนินต่อไปตลอดช่วงที่เหลือของปี