โอมานปักธงชัดเจน ‘ไม่เก็บค่าผ่านทาง’ ช่องแคบฮอร์มุซ เสนอระบบสมัครใจแบบ ‘ช่องแคบมะละกา’

ทางเลือกแบบสมัครใจ: โมเดลช่องแคบมะละกา

แทนที่จะเก็บค่าผ่านทางบังคับ โอมานเสนอ ระบบค่าธรรมเนียมโดยสมัครใจ ที่จำลองแบบจากกลไกที่ควบคุมการผ่านช่องแคบมะละกาในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ ภายใต้แผนประนีประนอมนี้ ประเทศผู้นำเข้าพลังงานและบริษัทเดินเรือจะถูกขอให้จ่ายเงินสมทบจำนวนเล็กน้อยโดยไม่บังคับ สำหรับอุปกรณ์ช่วยเดินเรือและบริการต่างๆ แทนที่จะเป็นค่าผ่านทางบังคับ ข้อเสนอเปิดทางให้โอมานและอิหร่านสามารถเข้าถึงแหล่งรายได้ใหม่ในขณะที่ยังคงอยู่ในกรอบกฎหมายทะเลระหว่างประเทศ

นอกจากนี้ มัสกัตยังเปิดระเบียงเดินเรือชั่วคราว โดยประสานงานกับ องค์การทางทะเลระหว่างประเทศ (IMO) เมื่อวันที่ 24 มิถุนายน เพื่อยืนยันอีกครั้งถึงพันธกรณีต่อการเดินเรืออย่างเสรีและปลอดภัยภายใต้กฎหมายทะเล คำแถลงของโอมานเน้นย้ำว่าการผ่านระเบียงนี้จะ "ไม่มีการเรียกเก็บค่าผ่านทาง" ซึ่งเป็นการตัดตรงความพยายามของอิหร่านที่จะนำเสนอช่องแคบนี้เป็นพื้นที่สำหรับการจัดการร่วมและต้นทุนบังคับ

เส้นแบ่งที่สำคัญ: 'ค่าธรรมเนียม' กับ 'บริการทางทะเล'

บุไซดีขีดเส้นแบ่งทางกฎหมายที่ชัดเจนระหว่างค่าผ่านทางภาคบังคับกับต้นทุนบริการทางทะเลโดยสมัครใจ เขาชี้แจงว่าการหารือกับอิหร่านเกี่ยวข้องกับ บริการทางทะเลโดยสมัครใจ เช่น การนำร่อง เครื่องช่วยเดินเรือ และการจัดการจราจร มากกว่าที่จะเป็นค่าผ่านทางบังคับ

แถลงการณ์ร่วมอิหร่าน-โอมานเมื่อวันที่ 23 มิถุนายนระบุว่าทั้งสองประเทศจะ "ศึกษาต้นทุนที่จะเรียกเก็บสำหรับบริการที่ให้ในการบริหารจัดการช่องแคบฮอร์มุซ" ตั้งแต่นั้นมา โอมานยืนยันว่าสิ่งนี้หมายถึงการกู้คืนต้นทุนจากบริการทางเลือก ไม่ใช่ค่าผ่านทาง ดังที่บุไซดีบอกกับเดอะการ์เดียนเมื่อวันที่ 29 มิถุนายน: "เราไม่สนับสนุนการเก็บค่าผ่านทางในช่องแคบฮอร์มุซ ซึ่งเป็นสิ่งต้องห้ามในระดับสากล ในขณะที่ค่าบริการเป็นสิ่งที่อนุญาตได้ และกำลังมีการหารือกับฝ่ายอิหร่านเกี่ยวกับเรื่องนี้"

คำเตือนของอิหร่านถึงโอมาน: การต่อว่าโดยเวลายาตี

อาลี อักบาร์ เวลายาตี ที่ปรึกษาอาวุโสของผู้นำสูงสุดอิหร่าน ได้ออกคำเตือนที่รุนแรงขึ้นเรื่อยๆ ตลอดช่วงปลายเดือนมิถุนายน ซึ่งถูกตีความอย่างกว้างขวางว่าเป็นการต่อว่าโดยตรงต่อโอมานที่แยกตัวออกจากการผลักดันเรื่องราคาของอิหร่าน

• เมื่อ 6 มิถุนายน เขาโต้แย้งว่าอำนาจที่เพิ่มขึ้นของอิหร่านได้ "บังคับ" ให้สหรัฐฯ แสวงหาข้อตกลง และ "ฝันร้ายที่ตะวันตกหวาดกลัวมานานได้กลายเป็นจริงแล้ว"
• เมื่อ 8 มิถุนายน เขาเตือนว่า "แนวต้าน (Resistance) มีความสามารถในการล็อกทั้งช่องแคบฮอร์มุซและบับเอล-มันเดบ"
• ที่สำคัญที่สุดคือ เมื่อ 26 มิถุนายน เวลายาตีโพสต์บน X ว่ารัฐอาหรับตามแนวอ่าวเปอร์เซีย รวมถึง โอมาน "มีความมั่นคงที่เป็นหนี้บุญคุณการบริหารจัดการช่องแคบฮอร์มุซของอิหร่าน" และวิพากษ์วิจารณ์แถลงการณ์ร่วมสหรัฐฯ-GCC จากการประชุมที่มานามา

แม้คำพูดเหล่านี้จะมุ่งเป้าไปที่รัฐอาหรับอ่าวเปอร์เซียโดยรวม แต่นักวิเคราะห์ชี้ว่าโอมานเป็นเป้าหมายหลัก เนื่องจากการเคลื่อนไหวทางการทูตล่าสุดที่แตกต่างจากจุดยืนของอิหร่าน

การประชุมครั้งแรกของคณะกรรมการร่วมฮอร์มุซอิหร่าน-โอมาน

เมื่อ 29 มิถุนายน 2026 คาเซม กอรีบาบาดี รัฐมนตรีช่วยว่าการกระทรวงการต่างประเทศอิหร่าน และอับดุลอาซิซ อัล-ฮินาอี รัฐมนตรีประจำสำนักการต่างประเทศโอมาน ได้จัดการ ประชุมครั้งแรกของ 'คณะกรรมการร่วมฮอร์มุซ' ที่กรุงมัสกัต กอรีบาบาดีกล่าวว่าพวกเขา "แลกเปลี่ยนความคิดเห็นเกี่ยวกับการดำเนินการตามบทบัญญัติของแถลงการณ์ร่วมเกี่ยวกับการจัดการใหม่ของช่องแคบฮอร์มุซ" แต่เน้นย้ำว่า "การเจรจาทางเทคนิครอบแรก" จะเกิดขึ้นก็ต่อเมื่อเงื่อนไขทั้งหมดพร้อมแล้ว โดยจะตกลงวันและสถานที่กันในภายหลัง

คณะกรรมการดังกล่าวตกลงกันครั้งแรกเมื่อวันที่ 23 มิถุนายนระหว่างการเยือนกรุงมัสกัตของอับบาส อารักชี รัฐมนตรีต่างประเทศอิหร่าน และโมฮัมหมัด บาเกอร์ กอลิบาฟ ประธานรัฐสภา สถาบันเพื่อการศึกษาสงคราม (ISW) เตือนว่ากลไกนี้อาจทำให้อิหร่านสามารถ "ควบคุมการผ่านช่องแคบและตัดสินใจจำกัดการสัญจรได้ตามดุลยพินิจของตน"

บริบทกว้างขึ้น: ข้อตกลงสหรัฐฯ-อิหร่าน, การคัดค้านของ GCC และการเจรจาที่โดฮา

ไม่สามารถเข้าใจจุดยืนของโอมานโดยแยกจากบริบทโดยรวมได้ ภาพรวมภูมิรัฐศาสตร์ในปลายเดือนมิถุนายน 2026 ประกอบด้วย:

• ข้อตกลงกรอบสหรัฐฯ-อิหร่าน: เมื่อวันที่ 17 มิถุนายน ประธานาธิบดีทรัมป์และประธานาธิบดีเปเซชเคียนของอิหร่านลงนามบันทึกความเข้าใจเพื่อยุติการสู้รบและเปิดช่องแคบอีกครั้ง โอมานแสดงการสนับสนุนข้อตกลงนี้และกล่าวว่าการผ่านช่องแคบในอนาคตจะปลอดค่าใช้จ่าย
• การคัดค้านของ GCC: ในการประชุมที่มานามาเมื่อวันที่ 25 มิถุนายน มาร์โก รูบิโอ รัฐมนตรีต่างประเทศสหรัฐฯ และรัฐมนตรีต่างประเทศ GCC ออกแถลงการณ์ร่วมคัดค้านการเก็บค่าผ่านทางใดๆ ในช่องแคบ ซึ่งเวลายาตีโจมตีในเวลาต่อมา
• อิหร่านปฏิเสธแผนที่สหประชาชาติหนุนหลัง: เมื่อวันที่ 25 มิถุนายน อิหร่านปฏิเสธแผนของโอมานที่ได้รับการหนุนหลังจากสหประชาชาติในการอพยพเรือที่ติดค้าง โดยเรียกมันว่าเป็นระยะแรกของข้อเสนอการจัดการที่กว้างขึ้นของโอมาน
• การเจรจาที่โดฮา: ชีค โมฮัมเหม็ด บิน อับดุลราห์มาน อัล-ธานี นายกรัฐมนตรีกาตาร์ เยือนมัสกัตเมื่อวันที่ 24 มิถุนายน เพื่อเริ่มต้นการเจรจาที่เกี่ยวข้องกับอิหร่าน อิรัก และรัฐอาหรับอ่าวเปอร์เซียเกี่ยวกับอนาคตของการดำเนินงานในฮอร์มุซ โดยคาดว่ารัฐอ่าวเปอร์เซียจะผลักดันให้ไม่มีค่าผ่านทาง การเจรจาที่วางแผนไว้ที่โดฮาถูกมองว่าเป็นสถานที่ถัดไปสำหรับการหารือพหุภาคีเกี่ยวกับการปกครองช่องแคบ
• การกระทำอย่างต่อเนื่องของอิหร่าน: IRGC ยังคงโจมตีและข่มขู่เรือเพื่อบรรลุเป้าหมายในการสร้างการควบคุมทางน้ำในระยะยาว