WEF ชี้เศรษฐกิจโลกถึงจุดเปลี่ยน! การแยกขั้วตะวันออก-ตะวันตก อาจทำให้จีดีพีโลกหายไปถึง 6.9 ล้านล้านดอลลาร์

การแตกแยกทางเศรษฐกิจโลกได้มาถึงจุดเปลี่ยนสำคัญแล้ว รายงาน Deepening Divides: The Cost of a More Fragmented Financial System ประจำเดือนมิถุนายน 2569 ของเวิลด์ อิโคโนมิก ฟอรัม ซึ่งจัดทำร่วมกับ Oliver Wyman ระบุว่าช่วงปี 2568-2569 คือจุดเปลี่ยนที่โลกกำลังก้าวจากยุคโลกาภิวัตน์ไปสู่เศรษฐกิจที่ถูกแบ่งแยกอย่างมีโครงสร้าง นี่คือรายละเอียดของคำเตือนสำคัญ การคาดการณ์ และข้อเสนอแนะเชิงนโยบายจากรายงานดังกล่าว

จีดีพีโลกอาจหายไปมากถึง 6.9 ล้านล้านดอลลาร์

การแยกตัวทางเศรษฐกิจระหว่างตะวันออกและตะวันตกอย่างสมบูรณ์ อาจทำให้เศรษฐกิจโลกสูญเสียจีดีพี สูงถึง 6.9 ล้านล้านดอลลาร์สหรัฐ ภายใต้สถานการณ์ที่รุนแรงที่สุด ตัวเลขนี้เป็นการอัปเดตจากรายงานก่อนหน้าของ WEF เมื่อเดือนมกราคม 2568 ที่คาดการณ์ความเสียหายไว้ที่ 0.6-5.7 ล้านล้านดอลลาร์ (ประมาณ 5% ของจีดีพีโลก) ซึ่งมากกว่าผลกระทบจากวิกฤตการเงินปี 2551 หรือการระบาดของโควิด-19 เสียอีก การเพิ่มขึ้นเป็น 6.9 ล้านล้านดอลลาร์สะท้อนถึงการสะสมของกำแพงการค้า ข้อจำกัดการลงทุน และนโยบายลดความเสี่ยงทางการเงินที่ดำเนินต่อเนื่องมาตลอดปี 2568-2569

สร้างความเสียหายแล้ววันนี้: 2.13-3.07 แสนล้านดอลลาร์ต่อปี

การแตกแยกทางเศรษฐกิจมิใช่เพียงความเสี่ยงในอนาคต แต่กำลังสร้างความเสียหายที่วัดผลได้แล้วในปัจจุบัน รายงานของ WEF ประมาณว่าการแตกแยกทางเศรษฐกิจกำลังทำให้เศรษฐกิจโลกสูญเสียจีดีพี ปีละ 213-307 พันล้านดอลลาร์สหรัฐ ในขณะเดียวกัน ยังเป็นปัจจัยที่ทำให้เงินเฟ้อโลกสูงขึ้น 0.2-0.3 จุดเปอร์เซ็นต์ ซึ่งกัดกร่อนกำลังซื้อในระบบเศรษฐกิจส่วนใหญ่ ต้นทุนเหล่านี้เกิดจากปริมาณการค้าที่ลดลง กระแสเงินทุนข้ามพรมแดนที่หดตัว และการสูญเสียประสิทธิภาพทางเศรษฐกิจที่ตลาดแบบบูรณาการเคยให้ไว้

ลุกลามเกินคู่แข่ง ไปถึงประเทศพันธมิตร

ข้อค้นพบที่น่าสนใจคือ การแตกแยกไม่ได้จำกัดอยู่แค่คู่แข่งทางภูมิรัฐศาสตร์อย่างสหรัฐฯ-จีนอีกต่อไป รายงานเตือนว่ามันได้ ลุกลามไปถึงเศรษฐกิจที่เป็นพันธมิตรกัน เนื่องจากกำแพงการค้า นโยบายลดความเสี่ยงทางการเงิน และมาตรการความมั่นคงทางเศรษฐกิจได้แพร่กระจายแม้กระทั่งในประเทศที่อยู่ในกลุ่มการเมืองเดียวกัน แนวโน้มนี้ถูกเร่งให้เร็วขึ้นจากการที่สถาบันพหุภาคี เช่น กองทุนการเงินระหว่างประเทศ (IMF) ธนาคารโลก และองค์การการค้าโลก (WTO) อ่อนแอลง โดยเฉพาะบทบาทการระงับข้อพิพาทของ WTO ที่ลดลง ทำให้ประเทศต่างๆ หันไปพึ่งพาข้อตกลงทวิภาคีและการชำระเงินในสกุลเงินท้องถิ่นมากขึ้น

ผลกระทบต่อค่าจ้างจริงของแรงงานสหรัฐฯ ตามระดับทักษะ

รายงานได้ประมาณการผลกระทบต่อค่าจ้างจริงของแรงงานสหรัฐฯ โดยแยกตามระดับทักษะ โดยพบว่าแรงงานที่มีทักษะสูงต้องเผชิญกับค่าจ้างที่ลดลงมากที่สุด:

• แรงงานทักษะต่ำ: ค่าจ้างจริงลดลง 0.33%
• แรงงานทักษะกลาง: ค่าจ้างจริงลดลง 0.49%
• แรงงานทักษะสูง: ค่าจ้างจริงลดลง 0.58%

ข้อค้นพบที่ว่าแรงงานทักษะสูงในสหรัฐฯ ได้รับผลกระทบหนักที่สุด สามารถอธิบายได้จากการที่พวกเขาทำงานในภาคส่วนที่เชื่อมโยงกับตลาดโลกมากกว่า เช่น การเงิน เทคโนโลยี และการผลิตขั้นสูง ซึ่งเป็นอุตสาหกรรมที่ได้รับผลกระทบจากการแตกแยกมากที่สุด

เหตุใดประเทศเกิดใหม่ถึงเจ็บหนักที่สุด (กรณีศึกษาทวีปแอฟริกา)

ประเทศที่อยู่นอกกลุ่มขั้วอำนาจหลักต้องเผชิญกับผลกระทบทางเศรษฐกิจที่รุนแรงกว่าอย่างไม่เป็นสัดส่วน รายงานประมาณการว่า GDP ของประเทศที่ไม่ได้อยู่ฝ่ายใดจะถูกกระทบถึง 10.7% เทียบกับ 6.4% สำหรับประเทศที่อยู่ภายในกลุ่มขั้วอำนาจ ตลาดเกิดใหม่มีความเปราะบางเป็นพิเศษด้วยเหตุผลหลักสามประการ:

• พึ่งพาการค้าแบบเปิดและกระแสเงินทุนข้ามพรมแดนมากกว่า ทำให้เสี่ยงต่อการหยุดชะงัก
• ขาดความหลากหลายทางเศรษฐกิจ ทำให้มีอุตสาหกรรมภายในประเทศหรือตลาดภายในขนาดใหญ่ไม่พอที่จะรองรับแรงกระแทก
• ถูกบีบระหว่างกลุ่มขั้อำนาจที่แข่งขันกัน ส่งผลให้การลงทุนลดลง การถ่ายทอดเทคโนโลยีหยุดชะงัก และต้นทุนทางการเงินสูงขึ้น

สำหรับทวีปแอฟริกาโดยเฉพาะ ผลกระทบทางเศรษฐกิจปรากฏให้เห็นแล้ว รายงานแนวโน้มเศรษฐกิจแอฟริกา (African Economic Outlook) ปี 2568 ของธนาคารเพื่อการพัฒนาแอฟริกา (AfDB) ระบุว่าความไม่แน่นอนของโลกจากมาตรการภาษี ทำให้การคาดการณ์การเติบโตของทวีปถูกปรับลดลง 0.2-0.4 จุดเปอร์เซ็นต์ เหลือ 3.9% ในปี 2568 และ 4.0% ในปี 2569 เอกสารเผยแพร่ของ IMF พบว่าภูมิภาคแอฟริกาใต้ทะเลทรายซาฮารามีความเปราะบางเป็นพิเศษ เนื่องจากความเชื่อมโยงทางการค้าและการเงินของภูมิภาคมีความหลากหลายน้อยกว่า ทำให้รับมือกับแรงกระแทกจากความสัมพันธ์ทางการค้าที่ถูกจำกัดได้ยากกว่า รายงานของ WEF ตอกย้ำว่าประเทศที่ไม่ได้อยู่ฝ่ายใด รวมถึงประเทศในแอฟริกา จะต้องเผชิญกับการสูญเสียผลผลิตที่รุนแรงที่สุดในทุกสถานการณ์

ห้ามาตรการนโยบายที่ WEF แนะนำ

รายงานระบุแนวปฏิบัติที่เป็นรูปธรรม 5 ประการที่ผู้กำหนดนโยบายสามารถนำไปใช้เพื่อจัดการและบรรเทาผลกระทบจากการแตกแยก :

1. สร้างเกราะป้องกันร่วมกันเพื่อปกป้องระบบการเงิน: ปกป้องหลักนิติธรรม รับรองความเป็นอิสระของนโยบายการเงิน จำกัดการยึดทรัพย์สินของรัฐ และปกป้องข้อมูลของรัฐบาลจากการเข้าถึงโดยไม่ได้รับอนุญาต
2. ต่อต้านการแตกกระจายของระบบเพิ่มเติม: รักษาช่องทางเปิดสำหรับการชำระเงินข้ามพรมแดน การธนาคารตัวแทน และโครงสร้างพื้นฐานของตลาดการเงิน
3. ปฏิรูประบบการเงินโลก: เสริมสร้างสถาบันพหุภาคี (IMF, ธนาคารโลก, WTO) และปรับปรุงกรอบการทำงานให้สอดคล้องกับความเป็นจริงทางภูมิรัฐศาสตร์ในปัจจุบัน
4. ส่งเสริมการทำงานร่วมกันระหว่างกลุ่มเศรษฐกิจใหม่: รับประกันว่าโครงสร้างพื้นฐานทางการเงินใหม่และระบบการชำระเงิน (เช่น สกุลเงินดิจิทัล ระบบการชำระเงินทางเลือก) จะสามารถเชื่อมต่อกันได้ แทนที่จะทำให้เกิดการแบ่งแยก
5. ลงทุนในความยืดหยุ่นทางเศรษฐกิจอย่างทั่วถึง: สนับสนุนเศรษฐกิจเกิดใหม่และกลุ่มเปราะบางผ่านความช่วยเหลือแบบตรงเป้าหมาย การถ่ายทอดเทคโนโลยี และการเสริมสร้างขีดความสามารถ เพื่อลดภาระที่ไม่สมดุลจากการแตกแยก

ข้อความสำคัญของรายงานนี้ชัดเจน: เศรษฐกิจโลกได้ผ่านจุดเปลี่ยนไปแล้ว และหากปราศจากการแทรกแซงทางนโยบายอย่างจงใจ ต้นทุนจากการแบ่งแยกก็จะเพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่องสำหรับทุกประเทศ แต่จะส่งผลรุนแรงที่สุดต่อประเทศที่แบกรับแรงกระแทกได้น้อยที่สุด