BIP-110 คืออะไร? ทำความเข้าใจ Reduced Data Temporary Soft Fork

BIP-110 เสนอให้เปลี่ยนอะไร

จุดประสงค์ที่ระบุไว้ของ BIP-110 คือ “จำกัดขนาดฟิลด์ข้อมูลในระดับฉันทามติเป็นการชั่วคราว เพื่อแก้แรงจูงใจที่บิดเบือนจากการทำให้การรองรับข้อมูลแบบใดก็ได้กลายเป็นมาตรฐาน และหันความสำคัญกลับไปที่การพัฒนา Bitcoin ในฐานะเงิน”

ในทางเทคนิค ข้อเสนอนี้เพิ่มข้อจำกัดระดับฉันทามติ 7 ประการ ตัวอย่างสำคัญ ได้แก่

• เอาต์พุตธุรกรรมใหม่จำกัดที่ 34 ไบต์ ยกเว้น OP_RETURN
• เอาต์พุต OP_RETURN จำกัดที่ 83 ไบต์ ซึ่งเป็นการนำขีดจำกัดในอดีตกลับมาใช้
• การผลักข้อมูลภายในสคริปต์จำกัดที่ 256 ไบต์
• ไม่อนุญาตให้ใช้จ่ายจาก Taproot witness version ที่ยังไม่ได้กำหนด
• องค์ประกอบใน witness จำกัดที่ 256 ไบต์
• เพิ่มข้อจำกัดอื่นต่อรูปแบบข้อมูลขนาดใหญ่ที่ไม่ใช่ข้อมูลทางการเงิน

UTXO หรือเอาต์พุตธุรกรรมที่ยังไม่ได้ถูกใช้จ่าย ซึ่งถูกสร้างขึ้นก่อนการเปิดใช้งาน จะได้รับการยกเว้นอย่างถาวร ดังนั้นเงินที่มีอยู่ก่อนหน้านั้นยังคงสามารถใช้จ่ายได้

BIP-110 เปิดใช้งานได้ 2 เส้นทาง

ข้อเสนอนี้วางกลไกเปิดใช้งานไว้ 2 ทาง

1. นักขุดเปิดใช้งานโดยสมัครใจ หรือ MASF

นักขุดจะส่งสัญญาณสนับสนุนผ่าน บิตที่ 4 ในส่วนหัวของบล็อก หากมีบล็อกอย่างน้อย 55% ส่งสัญญาณภายในรอบปรับระดับความยากรอบเดียว ซึ่งมีประมาณ 2,016 บล็อกหรือราว 2 สัปดาห์ ข้อเสนอจะล็อกสถานะและเปิดใช้งานหลังจากนั้นอีก 1 รอบปรับระดับความยาก

นี่คือเส้นทางที่เป็นระเบียบและเกิดจากการยอมรับโดยสมัครใจของฝั่งนักขุด

2. User-Activated Soft Fork หรือ UASF

หากไม่ถึงเกณฑ์ 55% โหนดที่ใช้ซอฟต์แวร์รองรับ BIP-110 ซึ่งส่วนใหญ่เป็นรุ่นแยกของ Bitcoin Knots จะเข้าสู่ช่วงบังคับส่งสัญญาณตั้งแต่ บล็อก 961,632 ไปจนถึง บล็อก 963,647 ซึ่งคาดว่าจะอยู่ในช่วงต้นเดือนสิงหาคม 2026

ในช่วงดังกล่าว โหนดเหล่านี้จะปฏิเสธบล็อกที่ไม่ส่งสัญญาณว่าเป็นบล็อกไม่ถูกต้อง กลไกนี้มีเป้าหมายให้เกิดการล็อกสถานะภายในช่วงเวลาที่กำหนด

จากนั้น การเปิดใช้งานแบบมีผลบังคับโดยไม่ขึ้นกับการส่งสัญญาณของนักขุดจะเกิดขึ้นที่ บล็อก 965,664 หรือราวเดือนกันยายน 2026 สำหรับโหนดที่ใช้ BIP-110

แรงสนับสนุนจากนักขุดยังต่ำกว่า 1%

ข้อมูลช่วงปลายเดือนมิถุนายน 2026 ชี้ว่า BIP-110 ยังไม่ได้รับการสนับสนุนจากกำลังประมวลผลของเครือข่ายในวงกว้าง

• แรงขุดที่ส่งสัญญาณมีประมาณ 0.31% ของแฮชเรตรวม หรือราว 5 EH/s จากทั้งหมดประมาณ 940 EH/s ตามข้อมูลของ Bitget
• News.Bitcoin.com รายงานตัวเลขใกล้เคียงกันที่ประมาณ 5 EH/s หรือน้อยกว่า 1% ของเครือข่าย
• บล็อกที่ส่งสัญญาณส่วนใหญ่มาจากกลุ่มขุดขนาดเล็ก เช่น BIP110, Roughnecks110 และ 234 Alberta
• พูลขุดรายใหญ่ ได้แก่ Foundry, Antpool, F2Pool, Binance Pool และ ViaBTC ยังไม่มีรายใดส่งสัญญาณสนับสนุน

ด้วยเหตุนี้ การบรรลุเกณฑ์ 55% เพื่อเปิดใช้งานโดยสมัครใจก่อนช่วง UASF ในเดือนสิงหาคมจึงดูเป็นไปได้ยากอย่างมากจากข้อมูลที่มีในช่วงปลายเดือนมิถุนายน

ใครคัดค้าน BIP-110 และเหตุผลคืออะไร

ข้อเสนอนี้ถูกคัดค้านโดยบุคคลสำคัญหลายรายในวงการ Bitcoin

• Adam Back ประธานเจ้าหน้าที่บริหารของ Blockstream เรียก BIP-110 ว่า “การดาวน์เกรดอย่างแท้จริง” และเป็น “การถอยหลัง” โดยมองว่าข้อเสนอนี้ทำลายความเป็นกลางของ Bitcoin เพิ่มความเสี่ยงด้านการเซ็นเซอร์ และอาจทำให้ผลเสียของแนวทางแก้ไขรุนแรงกว่าปัญหาเดิม เขายังเตือนว่าอาจกระทบต่อคุณสมบัติการเปลี่ยนแปลงไม่ได้ของ Bitcoin
• Jameson Lopp ประธานเจ้าหน้าที่ฝ่ายเทคโนโลยีของ Casa เรียกข้อเสนอนี้ว่า “หุนหันและไม่มีทางสำเร็จ” พร้อมเตือนว่าอาจทำให้เกิดการแยกสายถาวร โดยยกกรณี Bitcoin Cash และ Bitcoin SV เป็นตัวอย่างของความเสี่ยง
• Wang Chun ผู้ร่วมก่อตั้ง F2Pool เรียก BIP-110 ว่า “เรื่องไร้สาระมากมาย”
• Michael Saylor ผู้ร่วมก่อตั้ง MicroStrategy เรียก BIP-110 ว่า “ความเสี่ยงที่ Bitcoin สร้างขึ้นกับตัวเองครั้งใหญ่ที่สุด” และเตือนว่าอาจกระทบเสถียรภาพของเครือข่ายและภาพลักษณ์ของ Bitcoin

แก่นของข้อโต้แย้งจากฝ่ายคัดค้านคือ การจำกัดข้อมูลในระดับฉันทามติเท่ากับการเซ็นเซอร์ในระดับโปรโตคอล ซึ่งขัดกับหลักการทำธุรกรรมโดยไม่ต้องขออนุญาตของ Bitcoin นอกจากนี้ หากโหนดที่ใช้ BIP-110 และโหนดที่ไม่ได้ใช้ข้อเสนอนี้เห็นไม่ตรงกันว่าบล็อกใดถูกต้อง เครือข่ายก็อาจแยกออกเป็นสองสาย

หากไม่ถึง 55% จะเกิดอะไรขึ้น

หากไม่มีการล็อกสถานะโดยสมัครใจตามเกณฑ์ที่กำหนด กลไก UASF จะเดินหน้าต่อไปจนถึงการเปิดใช้งานที่บล็อก 965,664 หรือราวเดือนกันยายน 2026

ในสถานการณ์ดังกล่าว โหนดที่รองรับ BIP-110 และโหนดที่ไม่ได้รองรับอาจยอมรับบล็อกคนละชุด และกลายเป็น สองเครือข่ายที่แยกจากกัน

คาดว่าพูลขุดรายใหญ่จะยังอยู่บนสายที่ไม่ใช้ BIP-110 หรือสาย Bitcoin Core ซึ่งมีแฮชเรตมากกว่า 99% ของเครือข่าย ส่วนสาย BIP-110 จะกลายเป็นเครือข่ายส่วนน้อยที่มีกำลังขุดต่ำมาก และในทางปฏิบัติอาจมีลักษณะคล้ายอัลต์คอยน์ที่แยกออกมาจาก Bitcoin

แม้แต่ผู้สนับสนุน BIP-110 ก็ยอมรับถึงความเป็นไปได้นี้ โดยมีการสรุปสถานการณ์ว่า “สาย Core ครองกำลังแฮชทั้งหมด ส่วนสาย BIP110 จะหยุดชะงักหากนักขุดไม่ย้ายมา” และมองว่านี่เป็นรูปแบบหนึ่งของการแสดงจุดยืนผ่าน UASF

ความเสี่ยงที่อาจตามมา ได้แก่ ธุรกรรมถูกนำไปเล่นซ้ำบนอีกสายหนึ่ง หรือ replay attack ความสับสนของแพลตฟอร์มซื้อขาย และความปั่นป่วนในระบบนิเวศช่วงที่เครือข่ายกำลังแยกตัว โดยทั้งฝ่ายสนับสนุนและฝ่ายคัดค้านต่างยอมรับว่าความเสี่ยงเหล่านี้มีอยู่

eCash: อีกเหตุการณ์หนึ่งในเดือนสิงหาคมที่ไม่เกี่ยวกับ BIP-110

นอกจากประเด็น BIP-110 แล้ว Paul Sztorc นักพัฒนา Bitcoin รุ่นเก๋าและผู้ก่อตั้ง LayerTwo Labs ยังประกาศ eCash ซึ่งเป็น Hard Fork แยกต่างหาก โดยตั้งเป้าไว้ที่ บล็อก 964,000 ในเดือนสิงหาคม 2026

ความแตกต่างสำคัญระหว่าง eCash กับ BIP-110 ได้แก่

• eCash เป็น Hard Fork ไม่ใช่ Soft Fork
• ผู้ถือ BTC ในช่วงเวลาที่เกิดการแยกสายจะได้รับ eCash ในอัตรา 1:1
• เครือข่ายใหม่นี้จะเปิดใช้งาน BIP-300 และ BIP-301 หรือที่เรียกว่า Drivechains ซึ่งเป็นแนวทางขยายการใช้งานผ่านไซด์เชนที่ Sztorc ผลักดันมานานเกือบ 10 ปี
• ประเด็นที่ถกเถียงมากที่สุดคือข้อเสนอให้จัดสรร BTC ที่เชื่อมโยงกับ Satoshi Nakamoto ซึ่งมีประมาณ 1.1 ล้าน BTC น้อยกว่าครึ่งหนึ่งบนเครือข่าย eCash ใหม่ให้แก่นักลงทุนระยะแรก ซึ่งไม่เคยมี Bitcoin fork ก่อนหน้านี้ดำเนินการในลักษณะดังกล่าว

ทั้งนี้ eCash ของ Sztorc ไม่เกี่ยวข้องกับข้อถกเถียง BIP-110 โดยตรง และไม่ควรสับสนกับโทเคน eCash (สัญลักษณ์ XEC) ที่มีอยู่ก่อนแล้วจากการแยกตัวของ Bitcoin Cash ในปี 2021

บทสรุป

BIP-110 ไม่ได้เป็นเพียงข้อเสนอทางเทคนิคเพื่อจำกัดข้อมูลในธุรกรรม Bitcoin แต่เป็นการถกเถียงเรื่องทิศทางของเครือข่ายโดยตรง ฝ่ายสนับสนุนต้องการให้ Bitcoin กลับมาเน้นบทบาทด้านเงินและลดภาระจากข้อมูลที่ไม่ใช่การเงิน ขณะที่ฝ่ายคัดค้านกังวลว่าการแก้ปัญหาด้วยกฎฉันทามติอาจทำลายความเป็นกลาง เปิดช่องให้เกิดการเซ็นเซอร์ และทำให้เครือข่ายแตกออกเป็นสองสาย

ตัวชี้วัดสำคัญต่อจากนี้คือแรงสนับสนุนจากนักขุดก่อนช่วงบังคับส่งสัญญาณในเดือนสิงหาคม หากตัวเลขยังห่างไกลจาก 55% การเปิดใช้งานแบบ UASF ที่บล็อก 965,664 ก็อาจกลายเป็นจุดเปลี่ยนสำคัญของ Bitcoin ในปี 2026