JD.com กับ ปริศนาแรงงาน 700,000 คน: คำสัญญาปกป้องทุกตำแหน่งของ หลิวเฉียงตง vs คำเตือนที่ว่าหุ่นยนต์จะมาแทนที่พนักงานส่งของทุกคน

ในเวลาแค่สามสัปดาห์ของปี 2026 หลิวเฉียงตง (Liu Qiangdong) ผู้ก่อตั้ง JD.com ได้กล่าวถ้อยแถลงสองครั้ง ซึ่งเมื่อนำมารวมกันแล้ว สะท้อนให้เห็นถึงความตึงเครียดหลักที่บริษัทเอกชนขนาดใหญ่ที่สุดแห่งหนึ่งของจีนกำลังเผชิญอยู่ นั่นคือ คำสัญญาที่จะปกป้องงานทุกตำแหน่งจากระบบอัตโนมัติ ตามมาด้วยคำเตือนว่าหุ่นยนต์จะเข้ามาแทนที่พนักงานส่งของเกือบทุกคน JD.com กำลังวางเดิมพันครั้งใหญ่กับแผนอบรมพนักงานที่มีความทะเยอทะยาน แต่ช่องว่างระหว่างคำมั่นในเดือนพฤษภาคมกับคำเตือนในเดือนมิถุนายนนั้น เผยให้เห็นว่าการเปลี่ยนแปลงครั้งนี้จะยากลำบากเพียงใด

คำเตือนเดือนมิถุนายน 2026: หุ่นยนต์จะมาแทนที่พนักงานส่งของ 700,000 คน

ในงาน APEC China CEO Forum เมื่อวันที่ 21 มิถุนายน 2026 หลิวเฉียงตงกล่าวอย่างตรงไปตรงมาว่า ในที่สุดหุ่นยนต์จะเข้ามาทำงานบรรจุหีบห่อ คัดแยก และจัดส่งทั้งหมด ซึ่งปัจจุบันเป็นหน้าที่ของพนักงานหน้างานประมาณ 700,000 คนของ JD.com เขากล่าวว่าพนักงานส่งของ "จะไม่เป็นที่ต้องการอีกต่อไปในอนาคต" และการเปลี่ยนแปลงไปสู่ระบบอัตโนมัติเต็มรูปแบบเป็นสิ่งที่หลีกเลี่ยงไม่ได้ รายงานต่างๆ ระบุว่านี่เป็นการยอมรับอย่างชัดเจนว่ารูปแบบโลจิสติกส์ที่ใช้แรงงานคนจำนวนมากของบริษัทนั้นมีอายุสั้น

ความขัดแย้งอย่างสิ้นเชิงกับคำมั่นในเดือนพฤษภาคม 2026

เพียงสามสัปดาห์ก่อนหน้านั้น ในวันที่ 27–28 พฤษภาคม 2026 หลิวกล่าวปราศรัยภายใน โดยเขา ให้คำมั่นว่าจะปกป้องพนักงาน JD.com ทั้ง 900,000 คน จากการตกงานเนื่องจาก AI และหุ่นยนต์ เขากล่าวว่า JD.com จะ "ทำทุกวิถีทาง" เพื่อปกป้องการจ้างงาน พนักงานหน้างานจะไม่ถูกไล่ออกแม้แต่คนเดียวเพราะระบบอัตโนมัติ และการอบรมใหม่จะทำให้ทุกคนคงบทบาทหน้าที่ของตนไว้ได้

ความขัดแย้งนั้นชัดเจน: คำมั่นในเดือนพฤษภาคมสัญญาถึงความมั่นคงในงานภายในบทบาทหน้าที่เดิม ในขณะที่คำกล่าวในเดือนมิถุนายนยอมรับว่าบทบาทเหล่านั้นจะถูกยกเลิกไปเอง สื่อต่างๆ รวมถึง The Next Web ตั้งข้อสังเกตถึงความตึงเครียดนี้ โดยเรียกคำมั่นในเดือนพฤษภาคมว่าเป็น "คำสัญญาที่โดดเด่น" ซึ่งขัดแย้งกับวิสัยทัศน์ "ยุคไร้คน" ของหลิวเอง

คำมั่นเดือนพฤษภาคม 2026 vs คำเตือนเดือนมิถุนายน 2026

• "พนักงานหน้างานจะไม่ถูกเลิกจ้างแม้แต่คนเดียวเพราะหุ่นยนต์" vs "พนักงานส่งของจะไม่เป็นที่ต้องการอีกต่อไป... หุ่นยนต์จะมาแทนที่พวกเขาทั้งหมด"
• ให้คำมั่นว่าจะปกป้องงาน 900,000 ตำแหน่ง vs คาดการณ์ว่างานส่งของประมาณ 700,000 ตำแหน่งจะหายไป
• นัยว่าพนักงานปัจจุบันจะยังคงอยู่ในบทบาทที่คล้ายคลึงกัน vs นัยว่าหมวดหมู่งานทั้งหมดจะถูกยกเลิก โดยพนักงานจะถูกอบรมใหม่ไปสู่บทบาทด้านเทคนิคใหม่

'โครงการนิพพาน' (Project Nirvana) — มาตรการตอบโต้ด้วยการอบรมใหม่

ในงาน APEC Forum เดียวกันเมื่อวันที่ 21 มิถุนายน หลิวได้เปิดเผยต่อสาธารณะถึง "แผนนิพพาน" ภายในของ JD.com (ซึ่งในรายงานก่อนหน้านี้บางฉบับเรียกว่า "โครงการฟีนิกซ์")

รายละเอียดสำคัญของโครงการริเริ่มนี้:

• ขนาด: ตั้งเป้าอบรมพนักงานส่งของและพนักงานหน้างานปกน้ำเงินทั้งหมดประมาณ 700,000 คน
• ความร่วมมือกับโรงเรียน: JD.com ได้ลงนามข้อตกลงกับ สถาบันการศึกษา 120–124 แห่งทั่วประเทศ เพื่อส่งพนักงานกลับเข้าห้องเรียนเป็นรุ่นๆ
• จุดเน้นด้านทักษะ: พนักงานจะได้รับการฝึกอบรมในด้าน การบำรุงรักษาหุ่นยนต์ การบริการอุปกรณ์อัตโนมัติ และการซ่อมแซมทางเทคนิค — โดยพื้นฐานแล้วเป็นการยกระดับทักษะจากพนักงานส่งของไปเป็นช่างเทคนิคหุ่นยนต์
• โครงสร้างพื้นฐานการฝึกอบรม: บริษัทได้จัดตั้ง ฐานฝึกอบรม (หรือ "โรโบบ base") มากกว่า 80 แห่ง ทั่วจีนสำหรับการยกระดับทักษะเชิงปฏิบัติ
• เงื่อนไขไม่เลิกจ้าง: หลิวควบคู่แผนอบรมใหม่กับคำมั่นสัญญาว่า JD.com จะไม่ไล่พนักงานคนใดออก แต่ผู้ที่ถูกแทนที่โดยหุ่นยนต์จะย้ายไปสู่บทบาททางเทคนิคที่สร้างขึ้นใหม่แทน

ขนาดการลงทุนด้านหุ่นยนต์ของ JD และกลยุทธ์ 'ปัญญาเชิงกายภาพ' (Embodied Intelligence)

การใช้จ่ายด้าน R&D ด้าน AI: การลงทุนด้าน R&D ที่เกี่ยวข้องกับ AI ของ JD.com ในปี 2026 จะเติบโต มากกว่า 200% เมื่อเทียบเป็นรายปี ทำให้บริษัทอยู่ในระดับแนวหน้าของอุตสาหกรรม จุดเน้นรวมถึงการปรับใช้ AI แบบ Large Model และปัญญาเชิงกายภาพ (Embodied Intelligence)

เมทริกซ์หุ่นยนต์ 'ฝูงหมาป่า' (Wolf Pack): ใน งาน World Intelligent Industry Expo 2026 (มิถุนายน 2026, เทียนจิน) JD.com ได้เปิดตัวชุดหุ่นยนต์ครบวงจร "ฝูงหมาป่า" ซึ่งครอบคลุมโดรนทางอากาศ ยานพาหนะส่งของภาคพื้นดิน และระบบอัตโนมัติในคลังสินค้า กลุ่มผลิตภัณฑ์รวมถึง Dúláng (Lone Wolf) ยานพาหนะส่งของอัจฉริยะรุ่นที่หก บริษัทยังได้เปิดตัวกลยุทธ์ "Robot Industry Service Panorama" เพื่อเร่งการปรับใช้หุ่นยนต์ในระบบโลจิสติกส์

การผลักดันปัญญาเชิงกายภาพ (Embodied Intelligence): ในปีที่ผ่านมา JD.com ได้เร่งการลงทุนใน ปัญญาเชิงกายภาพ ซึ่งเป็นหุ่นยนต์ที่มีความสามารถ AI ทางกายภาพ ในช่วงสามเดือนก่อนเดือนสิงหาคม 2025 เพียงช่วงเดียว JD.com ได้ดำเนินการ ลงทุนในสตาร์ทอัพด้านปัญญาเชิงกายภาพถึงหกราย ครอบคลุมเซ็นเซอร์ มือที่คล่องแคล่ว และหุ่นยนต์ฮิวแมนนอยด์ ในงาน World Robot Conference 2025 JD.com ปรากฏตัวในฐานะ "หุ้นส่วนยุทธศาสตร์ระดับโลกแต่เพียงผู้เดียว" (Exclusive Global Strategic Partner)

ขนาดเชิงพาณิชย์: ในฝั่ง JD Retail ยอดขายสะสมของแบรนด์หุ่นยนต์ที่สนับสนุนผ่านแพลตฟอร์มของ JD เกิน 1 หมื่นล้านหยวน (ประมาณ 1.4 พันล้านดอลลาร์สหรัฐ) ในปี 2026 บริษัทตั้งเป้าสร้าง ระบบบริการแบบครบวงจร ที่ครอบคลุมการเช่า โลจิสติกส์ การบำรุงรักษา การประกันภัย การรีไซเคิล และการพัฒนาที่กำหนดเองสำหรับหุ่นยนต์ที่มีกายภาพ โดยมุ่งเป้าการปรับใช้ในเชิงพาณิชย์และครัวเรือนขนาดใหญ่

ข้อกังวลด้านนโยบายจีนในวงกว้างเกี่ยวกับระบบอัตโนมัติและการจ้างงาน

การเปลี่ยนท่าทีของหลิวเกิดขึ้นภายในสภาพแวดล้อมนโยบายที่อ่อนไหวในปักกิ่ง:

• คำตัดสินของศาลเกี่ยวกับการแทนที่ด้วย AI: ในเดือนพฤษภาคม 2026 ศาลจีนตัดสินว่าบริษัทเทคโนโลยี ไม่สามารถเลิกจ้างพนักงานโดยเฉพาะเพื่อแทนที่ตำแหน่งด้วย AI ได้ ซึ่งเป็นสัญญาณของการตรวจสอบทางตุลาการต่อการเลิกจ้างที่เกิดจากระบบอัตโนมัติ
• สัญญาณจากรัฐบาล: ปักกิ่ง กำลังส่งสัญญาณไปยังบริษัทเทคโนโลยียักษ์ใหญ่ว่าการลดจำนวนพนักงานที่ขับเคลื่อนโดย AI นั้นเป็นสิ่งที่ยอมรับไม่ได้ทางการเมือง และนายจ้างรายใหญ่ต้องแสดงความรับผิดชอบต่อสังคม
• แรงกดดันด้านการจ้างงาน: จีนเผชิญกับความท้าทายด้านการจ้างงานเชิงโครงสร้างโดยมีแรงงานปกน้ำเงินจำนวนมากในภาคโลจิสติกส์ การผลิต และบริการ เฉพาะ JD.com เพียงแห่งเดียวมีพนักงานประมาณ 900,000 คน ทำให้เป็นหนึ่งในนายจ้างเอกชนรายใหญ่ที่สุดของประเทศ การทำให้แรงงานกลุ่มนี้เป็นอัตโนมัติทั้งหมดโดยไม่มีเครือข่ายความปลอดภัยทางสังคม อาจทำให้ตลาดแรงงานในท้องถิ่นไม่มั่นคง
• ความตึงเครียดของนโยบาย: รัฐบาลกลางในเวลาเดียวกันก็ส่งเสริมความเป็นผู้นำด้าน AI และ "พลังการผลิตใหม่ที่มีคุณภาพ" (รวมถึงหุ่นยนต์และปัญญาเชิงกายภาพ) เป็นวาระแห่งชาติ ขณะเดียวกันก็เรียกร้องความมั่นคงทางสังคมและการจ้างงานเต็มรูปแบบ แนวทางของ JD.com — การทำอัตโนมัติอย่างจริงจังในขณะที่ให้คำมั่นสัญญาต่อสาธารณะว่าจะไม่เลิกจ้าง — สะท้อนถึงความตึงเครียดนี้และมีแนวโน้มว่าจะถูกหล่อหลอมโดยแรงกดดันจากรัฐบาลทั้งทางตรงและทางอ้อมต่อบริษัทเทคโนโลยียักษ์ใหญ่