Nikon เพิกถอนรางวัลชนะเลิศของ Ning Xu ในการประกวดวิดีโอจุลทรรศน์ Small World in Motion หลังทบทวนวิดีโอและเอกสารประกอบร่วมกับกรรมการ และสรุปว่าผลงานไม่เป็นไปตามกติกาเกี่ยวกับ Generative AI
15 ก่อนหน้านั้น นักวิทยาศาสตร์ตั้งข้อสงสัยว่ารายละเอียดบางอย่างในภาพดูไม่สอดคล้องกับชีววิทยา และเกิดข้อถกเถียงว่าเส้นแบ่งระหว่างการประมวลผลภาพด้วย AI กับการสร้างภาพขึ้นใหม่อยู่ตรงไหน
6
จากรางวัลที่หนึ่งสู่การตรวจสอบซ้ำ
เมื่อเดือนกันยายน Nikon ประกาศให้ Xu ชนะจากวิดีโอที่นำเสนอว่าเป็นภาพการเคลื่อนไหวผิดปกติของซิเลียในทางเดินหายใจจากตัวอย่างของเด็กที่มีภาวะ primary ciliary dyskinesia (PCD) ซึ่งเป็นโรคทางพันธุกรรมที่กระทบการทำงานของระบบหายใจ
10 ส่วนผลงานของ Nguyen Nam Nhat ซึ่งเป็นภาพหนอนตัวกลมขนาดเล็กกับสิ่งมีชีวิตเซลล์เดียวชื่อ Dileptus ได้อันดับสอง
10
หลังประกาศผล นักวิทยาศาสตร์และอดีตกรรมการบางคนตั้งคำถามถึงความน่าเชื่อถือของวิดีโอ Robert Hirst ผู้เชี่ยวชาญด้าน PCD ที่ใช้กล้องจุลทรรศน์ในการวินิจฉัยโรค ให้ความเห็นว่าลักษณะบางอย่างในภาพ “ไม่สอดคล้องกับธรรมชาติ” ตามรายงานข่าว
6 ข้อสังเกตเหล่านี้เป็นคำวิจารณ์ต่อวิดีโอ ไม่ใช่ข้อสรุปแยกต่างหากจาก Nikon
วันที่ 26 กันยายน Nikon แจ้งว่ากำลังตรวจสอบผลงานอย่างรอบคอบ
3 ต่อมาบริษัทระบุว่าได้ทบทวนวิดีโอและเอกสารประกอบอย่างละเอียด พร้อมปรึกษากรรมการ ก่อนวินิจฉัยว่าผลงานผิดกติกาเรื่อง Generative AI
15 Nikon จึงยกเลิกรางวัลชนะเลิศ และมีรายงานว่า Nhat ได้เลื่อนขึ้นเป็นผู้ชนะอันดับหนึ่ง
4
9
Xu บอกว่าใช้ AI อย่างไร
Xu ยอมรับว่าใช้วิธีโครงข่ายประสาทเทียมแบบไม่ต้องมีผู้สอน (unsupervised neural network) ในขั้นตอนประมวลผลและทำภาพให้เห็นรายละเอียดชัดขึ้น โดยข้อมูลจาก Nikon ระบุว่าเครื่องมือนี้ใช้ช่วยแยกและแสดงคุณลักษณะต่าง ๆ ในข้อมูลภาพระดับสีเทา Xu ยืนยันว่า “ไม่ได้ใช้ AI สร้างวิดีโอทดลอง ซิเลีย หรือการเคลื่อนไหวของมัน”
ดังนั้น ประเด็นไม่ได้อยู่แค่ว่ามีการใช้ AI หรือไม่—Xu ระบุว่าใช้ในขั้นตอนประมวลผลภาพ—แต่อยู่ที่ว่าภาพหลังประมวลผลยังสะท้อนข้อมูลชีวภาพต้นทางอย่างเที่ยงตรงเพียงใด ในประกาศที่อ้างถึง Nikon ระบุผลตัดสินว่าผิดกติกา แต่ไม่ได้แจกแจงว่าขั้นตอนใดเป็นจุดที่ทำให้ผลงานไม่ผ่านเกณฑ์
15
ระหว่างเกิดข้อวิจารณ์ ยังมีรายงานว่าพบลายน้ำ SynthID ในวิดีโอ อย่างไรก็ตาม ข้อมูลที่มีไม่ได้ยืนยันว่าข้อกล่าวอ้างเรื่องลายน้ำได้รับการตรวจสอบอย่างเป็นอิสระ จึงไม่ควรถือเป็นหลักฐานยืนยันวิธีสร้างวิดีโอ
คำตัดสินบอกอะไร—and ไม่ได้บอกอะไร
คำตัดสินของ Nikon ยืนยันว่าบริษัทเห็นว่าผลงานนี้ไม่มีสิทธิ์ได้รับรางวัลภายใต้กติกา Generative AI แต่ไม่ควรตีความเกินไปว่าเป็นข้อสรุปเรื่องเจตนาของ Xu บริษัทระบุว่าการตัดสินนี้ไม่ใช่การประเมินชื่อเสียงทางวิชาชีพหรือผลงานทางวิทยาศาสตร์ของเขา ข้อมูลที่เปิดเผยยังไม่คลี่คลายทุกข้อสงสัยว่าการประมวลผลด้วย AI ส่งผลต่อวิดีโอฉบับสุดท้ายอย่างไร
รายงานบางแห่งระบุสังกัดของ Xu ต่างกัน โดย Nature เรียกเขาว่าวิศวกรด้านทัศนศาสตร์จาก National University of Singapore ขณะที่ BBC ระบุว่าเกี่ยวข้องกับ Tsinghua University
2 รายงานเหล่านี้เพียงอย่างเดียวยังไม่ช่วยคลี่คลายความแตกต่างดังกล่าว
3
กรณีนี้ชวนให้เห็นความสำคัญของภาพทางวิทยาศาสตร์ ซึ่งไม่ได้เป็นเพียงภาพประกอบที่ดูน่าสนใจ แต่ยังทำหน้าที่เป็นหลักฐานด้วย Melanie White นักชีววิทยาพัฒนาการจาก University of Queensland กล่าวว่า ภาพทางวิทยาศาสตร์คือข้อมูลที่ต้องมีรากฐานจากการวัด สำหรับการประกวดภาพจุลทรรศน์และการสื่อสารวิทยาศาสตร์โดยรวม กติกาที่ชัดเจนและการเปิดเผยวิธีประมวลผลจึงสำคัญ เพราะผู้ชมควรรู้ว่าภาพนั้นมาจากการสังเกตที่วัดได้ การปรับแต่งข้อมูลดังกล่าว หรือเนื้อหาที่สร้างขึ้นด้วย AI