ข้อกล่าวหาเรื่องอคติทางการเมืองของ Qwen: Hirundo ทดสอบอะไร และ CBS ตรวจสอบพบอะไร

Qwen ของ Alibaba เป็นโมเดล AI แบบเปิดน้ำหนัก (open-weight) ที่ถูกนำไปใช้ในผลิตภัณฑ์และบริการต่าง ๆ รวมถึงบริษัทตะวันตกอย่าง Airbnb และ Uber ตามรายงานของ CBS News10 เมื่อโมเดลถูกนำไปประกอบเป็นเครื่องมือที่ผู้ใช้หรือพนักงานต้องพึ่งพา วิธีที่มันเลือกตอบ—หรือเลือกไม่กล่าวถึงบางเรื่อง—จึงอาจส่งผลต่อข้อมูลที่คนได้รับ

ผลทดสอบของ Hirundo และการทดลองถามคำถามของ CBS ชี้ถึงความเป็นไปได้ที่ Qwen จะมีอคติทางการเมืองหรือหลีกเลี่ยงบางประเด็น แต่ยังไม่ได้พิสูจน์ว่า Qwen ทุกเวอร์ชันตอบแบบเดียวกัน หรือการนำโมเดลไปใช้ทำให้ข้อมูลของบริษัทถูกส่งไปยัง Alibaba หรือรัฐบาลจีน10

Hirundo ทดสอบอะไร และตัวเลข 89.8% บอกอะไร

Hirundo สตาร์ตอัปด้านความมั่นคงไซเบอร์จากอิสราเอล ระบุว่าได้ทดสอบ Qwen ด้วยพรอมป์ต์ 500 ข้อ ครอบคลุม 15 หัวข้อ บริษัทรายงานว่า เมื่อถามเรื่องการเมืองที่อ่อนไหว โมเดลแสดงการเซ็นเซอร์ ใช้กรอบคำตอบที่สอดคล้องกับโฆษณาชวนเชื่อ หรือมีอคติทางการเมือง คิดเป็น 89.8% ของการทดสอบ ตามคำกล่าวของผู้บริหาร Hirundo ที่ Newsmax อ้างถึง11

ตัวเลขนี้เป็นผลที่ Hirundo รายงาน ไม่ใช่อัตราที่มีการทำซ้ำอย่างเป็นอิสระกับ Qwen ทุกเวอร์ชัน พรอมป์ต์ทุกแบบ หรือทุกระบบที่นำโมเดลไปใช้งาน อีกทั้งตัวเลขยังรวมพฤติกรรมหลายประเภท ทั้งการเลี่ยงตอบ การวางกรอบคำตอบไปในทิศทางหนึ่ง และอคติ ไม่ได้วัดเฉพาะการปฏิเสธตอบเท่านั้น11

ตัวอย่างที่มีการรายงานรวมถึงคำถามเกี่ยวกับเหตุการณ์ที่จัตุรัสเทียนอันเหมินในปี 1989 และการประท้วงในฮ่องกงปี 2019 ผลของ Hirundo ตามที่สื่อรายงานระบุว่ามีคำตอบที่ไม่ยืนยันหรือไม่กล่าวถึงเหตุการณ์เหล่านั้น ส่วน CBS ก็ยกคำตอบของ Qwen เกี่ยวกับฮ่องกงและหัวข้อถกเถียงอื่น ๆ มานำเสนอ1115

CBS ตรวจสอบอะไรเพิ่มเติม

CBS News ทดลองถาม Qwen ด้วยตนเองและรายงานว่าได้คำตอบที่น่ากังวลในประเด็นอ่อนไหว การตรวจสอบนี้เป็นอีกตัวอย่างหนึ่งที่สอดคล้องกับข้อกังวลของ Hirundo แต่เป็นเพียงการทดลองกับคำถามบางส่วน ไม่ใช่หลักฐานว่า Qwen ทุกโมเดลหรือทุกการใช้งานในธุรกิจจะตอบเหมือนกัน1015

การแยกประเภทคำตอบให้ชัดมีความสำคัญ โมเดลอาจหลีกเลี่ยงประเด็น เลือกใช้กรอบความคิดทางการเมืองบางแบบ หรือให้ข้อมูลคลาดเคลื่อน โดยไม่พูดตรง ๆ ว่า “ฉันตอบไม่ได้” หากประเมินเพียงว่ามีการปฏิเสธอย่างชัดแจ้งหรือไม่ ก็อาจมองไม่เห็นการละเว้นหรืออคติรูปแบบอื่น11

เหตุใดธุรกิจควรสนใจ และผลทดสอบยังไม่ได้พิสูจน์อะไร

CBS รายงานว่า Qwen มียอดดาวน์โหลดมากกว่า 3 พันล้านครั้ง และมีบริษัทอย่าง Airbnb กับ Uber นำไปใช้10 หากธุรกิจเชื่อมโมเดลเข้ากับบริการลูกค้าหรือเครื่องมือภายใน คำตอบของโมเดลก็อาจส่งผลต่อสิ่งที่ผู้ใช้เห็น นี่เป็นเหตุผลให้ทดสอบโมเดลเวอร์ชันและรูปแบบการติดตั้งที่จะใช้งานจริง ไม่ใช่หลักฐานว่าข้อกล่าวหาเรื่องอคติทางการเมืองส่งผลต่อทุกผลิตภัณฑ์ที่ใช้ Qwen

ข้อกังวลเรื่องอคติทางการเมืองควรแยกจากข้อกังวลด้านความปลอดภัยของข้อมูล คณะกรรมาธิการสองชุดของสภาผู้แทนราษฎรสหรัฐฯ เปิดการสอบสวนความเสี่ยงด้านความมั่นคงแห่งชาติและความมั่นคงไซเบอร์ที่เกี่ยวข้องกับโมเดล AI ที่พัฒนาในจีน รวมถึงกรณีที่มีรายงานว่า Airbnb ใช้ Qwen การเปิดสอบสวนและข้อกังวลที่ตามมาไม่ได้แปลว่ามีหลักฐานว่า Qwen ทำให้ข้อมูลรั่วไหลแล้ว

โมเดลแบบเปิดน้ำหนักสามารถติดตั้งและใช้งานบนโครงสร้างพื้นฐานของบริษัทเองได้ ซึ่งอาจช่วยให้บริษัทควบคุมข้อมูลอ่อนไหวได้มากกว่าการส่งข้อมูลไปยังผู้ให้บริการภายนอก แต่การติดตั้งในลักษณะนี้ไม่ได้ลบอคติที่อาจฝังอยู่ในคำตอบของโมเดลโดยอัตโนมัติ และรายละเอียดการติดตั้งของแต่ละบริษัทก็มีความสำคัญ

ข้อเสนอของ Hirundo ยังต้องพิสูจน์ผล

Hirundo ระบุว่าพบวิธีแก้อคติของ Qwen ด้วยการปรับน้ำหนักภายในโมเดล และ CBS รายงานแผนของบริษัทที่จะเผยแพร่ Qwen เวอร์ชันที่เรียกว่า “Westernized”10 ขณะนี้ข้อเสนอนี้ยังเป็นคำกล่าวอ้างเกี่ยวกับแนวทางแก้ทางเทคนิค ไม่ใช่หลักฐานอิสระว่าการปรับดังกล่าวได้ผลสม่ำเสมอในทุกหัวข้อ ทุกเวอร์ชัน ทุกภาษา หรือทุกงานทางธุรกิจ

สำหรับองค์กรที่กำลังพิจารณาใช้ Qwen ประเด็นสำคัญคือควรประเมินโมเดลและรูปแบบการติดตั้งที่จะใช้จริง ทดสอบทั้งคำถามอ่อนไหวและคำถามทั่วไป ตรวจว่าคำตอบละเว้นหรือบิดเบือนข้อเท็จจริงสำคัญหรือไม่ และประเมินเส้นทางการไหลของข้อมูลกับมาตรการรักษาความปลอดภัยแยกต่างหาก ผลที่มีการรายงานควรได้รับการตรวจสอบอย่างจริงจัง แต่ยังไม่ใช่คำตอบเด็ดขาดสำหรับการใช้งาน Qwen ทุกกรณี