Einstein Probe จับสัญญาณรังสีเอกซ์ที่ซ่อนอยู่หลังการระเบิดแกมมาระยะสั้น

แสงวาบรังสีแกมมาที่จบลงในเวลาไม่ถึงครึ่งวินาที อาจทำให้ดูเหมือนเหตุการณ์บนท้องฟ้าผ่านไปอย่างรวดเร็ว แต่ GRB 250704B ซึ่งตรวจพบเมื่อวันที่ 4 กรกฎาคม 2025 ยังมีอีกช่วงหนึ่งที่ซ่อนอยู่ในรังสีเอกซ์พลังงานต่ำ

กล้องโทรทรรศน์ภาคสนามกว้างของภารกิจ Einstein Probe ตรวจพบแสงเอกซ์นานประมาณ 560 วินาที หรือเกือบ 9 นาทีครึ่ง หลังการระเบิดแกมมาที่กินเวลาเพียงราว 0.4 วินาที สัญญาณที่ยืดเยื้อนี้ชี้ว่าเหตุการณ์มีช่วงกิจกรรมเพิ่มเติม ซึ่งอาจมองไม่เห็นหากสังเกตเฉพาะรังสีแกมมาหรือรังสีเอกซ์พลังงานสูง 12

แสงวาบสั้น แต่มีช่วงต่อเนื่องในรังสีเอกซ์

GRB 250704B จัดเป็นการระเบิดรังสีแกมมาชนิดสั้น โดยมีระยะเวลารวมประมาณ 0.4 วินาที ขณะที่ Einstein Probe ตรวจพบรังสีเอกซ์พลังงานต่ำในช่วง 0.5–4 keV ต่อเนื่องราว 560 วินาทีหลังแสงวาบ 12

ความแปรผันและลักษณะสเปกตรัมของรังสีเอกซ์ไม่สอดคล้องกับภาพแบบง่าย ๆ ที่มีแสงแกมมาพลังงานสูงวาบขึ้น แล้วตามด้วยแสงเรืองค้างจากคลื่นกระแทกตามปกติ งานวิจัยจึงเสนอว่าสัญญาณรังสีเอกซ์อาจเป็นกิจกรรมอีกช่วงหนึ่งที่ต่อเนื่องจากการระเบิด และอาจพลาดไปหากไม่มีการสังเกตในย่านรังสีเอกซ์พลังงานต่ำ 2

การติดตามหลายช่วงคลื่นเผยภาพที่ซับซ้อนขึ้น

ข้อมูลจากการติดตามหลังเหตุการณ์ช่วยเติมภาพให้ครบขึ้น การวิเคราะห์ที่ครอบคลุมตั้งแต่คลื่นวิทยุไปจนถึงรังสีแกมมาพบว่า แสงในย่านที่ตามองเห็นและอินฟราเรดมีช่วงสว่างค่อนข้างคงที่ราวหนึ่งวัน ก่อนจะลดลงอย่างรวดเร็ว โดยมีการติดตามเหตุการณ์ต่อเนื่องเกือบสองวัน

ผลสังเกตหลายช่วงคลื่นสอดคล้องกับแบบจำลองที่เสนอว่าเศษซากอาจเป็น “แมกนีทาร์” ซึ่งเป็นดาวนิวตรอนที่มีสนามแม่เหล็กสูงมากและหมุนเร็วระดับมิลลิวินาที ในคำอธิบายนี้ พลังงานจากการหมุนที่ค่อย ๆ ลดลงของแมกนีทาร์อาจเกี่ยวข้องกับรังสีเอกซ์ที่ยืดเยื้อ ส่วนแสงในย่านแสงที่ตามองเห็นและอินฟราเรดอธิบายได้ด้วยแสงเรืองค้างที่ได้รับพลังงานเติมอย่างต่อเนื่อง อย่างไรก็ตาม นี่เป็นการตีความผ่านแบบจำลอง ไม่ใช่การยืนยันโดยตรงว่าเศษซากคือแมกนีทาร์ 11

เบาะแสต่อการศึกษาการรวมตัวของดาวนิวตรอน

หากคำอธิบายเรื่องแมกนีทาร์ถูกต้อง เศษซากหลังการรวมตัวของวัตถุหนาแน่นยังคงทำงานและปล่อยพลังงานต่อหลังการระเบิดแกมมาสิ้นสุดลง สัญญาณรังสีเอกซ์พลังงานต่ำจึงอาจเป็นเบาะแสทางแม่เหล็กไฟฟ้าที่นักวิจัยใช้ค้นหาร่องรอยของเหตุการณ์รวมตัว ควบคู่กับการสังเกตคลื่นความโน้มถ่วงในอนาคต 211

เรื่องนี้ยังเชื่อมโยงกับ “สมการสถานะของดาวนิวตรอน” ซึ่งใช้อธิบายว่าสสารที่มีความหนาแน่นมหาศาลภายในดาวนิวตรอนมีพฤติกรรมอย่างไร และดาวชนิดนี้รองรับมวลได้มากเพียงใด หากการศึกษาครั้งต่อ ๆ ไปวัดมวลของระบบและระบุชะตาของเศษซากหลังการรวมตัวได้อย่างน่าเชื่อถือ ก็อาจช่วยทดสอบแบบจำลองของสสารหนาแน่นได้ แต่เหตุการณ์นี้เพียงเหตุการณ์เดียวไม่ได้ยืนยันชนิดของเศษซากหรือวัดสมการสถานะโดยตรง 211

สิ่งที่ค้นพบ และสิ่งที่ยังต้องพิสูจน์

Einstein Probe แสดงให้เห็นว่าแสงแกมมาที่กินเวลาไม่ถึงครึ่งวินาทีอาจตามมาด้วยกิจกรรมในรังสีเอกซ์พลังงานต่ำเกือบสิบนาที เมื่อประกอบกับข้อมูลติดตามในย่านแสง อินฟราเรด และคลื่นวิทยุ เหตุการณ์นี้จึงมีรายละเอียดมากกว่าแสงวาบแรกที่เห็นเพียงอย่างเดียว

แมกนีทาร์ที่ยังคงทำงานเป็นคำอธิบายหนึ่งที่เข้ากับข้อมูล และอาจเป็นแนวทางใหม่สำหรับศึกษาสิ่งที่เหลืออยู่หลังวัตถุหนาแน่นรวมตัวกัน แต่ยังต้องมีหลักฐานเพิ่มเติมเพื่อยืนยันว่าเกิดอะไรขึ้นกับเศษซากของเหตุการณ์นี้ 1211