ก้าวกระโดดไกล: จากแผนเร่งพัฒนา สู่ทุพภิกขภัยครั้งใหญ่ในจีน

แผนก้าวกระโดดไกล (Great Leap Forward) คือโครงการของเหมา เจ๋อตงที่เริ่มในปี 1958 โดยมีเป้าหมายเร่งพัฒนาจีนให้เป็นประเทศอุตสาหกรรม พร้อมเพิ่มผลผลิตทางการเกษตร รัฐปรับวิถีชีวิตในชนบทให้ผู้คนรวมกลุ่มอยู่ในคอมมูนขนาดใหญ่ และระดมแรงงานไปทำงานด้านอุตสาหกรรม เช่น การผลิตเหล็ก 582

แต่ผลที่เกิดขึ้นกลับห่างไกลจากเป้าหมาย นโยบายและความผิดพลาดในการวางแผนมีส่วนทำให้เกิดทุพภิกขภัยครั้งใหญ่ในจีนระหว่างปี 1959–1961 28

เมื่อแรงงานถูกดึงออกจากไร่นา

การเร่งผลิตเหล็กและทำโครงการขนาดใหญ่ทำให้ชาวนาจำนวนมากต้องละงานเพาะปลูก ไปรวบรวมวัตถุดิบ สร้างและเดินเตาเหล็กแบบพื้นบ้าน แรงงานที่หายไปจึงกระทบต่อการดูแลพืชผลและการผลิตอาหาร 18

ขณะเดียวกัน การรวมเกษตรกรรมเป็นระบบคอมมูนยังจำกัดการผลิตอาหารส่วนบุคคล เมื่อนำมารวมกับการโยกย้ายแรงงานและการตัดสินใจด้านการเกษตรที่ผิดพลาด ผลผลิตธัญพืชจึงลดลงอย่างมาก 411

เหตุใดการขาดแคลนจึงกลายเป็นทุพภิกขภัย

เป้าหมายการผลิตที่ตั้งไว้สูงเกินจริงสร้างแรงกดดันให้ต้องรายงานตัวเลขให้ได้ตามเป้า ซึ่งอาจทำให้ข้อมูลผลผลิตคลาดเคลื่อน ขณะเดียวกันรัฐยังคงเก็บธัญพืชจากพื้นที่ต่าง ๆ ทำให้ชุมชนชนบทมีอาหารเหลือไม่พอ ความผิดพลาดทั้งด้านการวางแผนและการกระจายอาหารยิ่งทำให้ผลของการเก็บเกี่ยวที่ลดลงรุนแรงขึ้น 711

สภาพอากาศเลวร้ายมีส่วนซ้ำเติมวิกฤต แต่หลักฐานชี้ว่านโยบายและความล้มเหลวในการบริหารจัดการเป็นสาเหตุสำคัญด้วย ทุพภิกขภัยครั้งนี้จึงไม่อาจอธิบายได้ว่าเกิดจากธรรมชาติเพียงอย่างเดียว 24

จำนวนผู้เสียชีวิตยังมีตัวเลขแตกต่างกัน

ตัวเลขผู้เสียชีวิตที่แน่นอนยังไม่เป็นข้อยุติ แหล่งข้อมูลต่าง ๆ ประเมินไม่ตรงกัน บททบทวนในวารสาร British Medical Journal ระบุว่ามีผู้เสียชีวิตราว 30 ล้านคน ส่วน BBC รายงานช่วงประมาณการตั้งแต่ 10 ล้านถึง 40 ล้านคน สำหรับทุพภิกขภัยระหว่างปี 1959–1961 18

บทเรียนจากก้าวกระโดดไกลคือ การระดมแรงงานอย่างบังคับ การวางแผนเกษตรที่ผิดพลาด และการเก็บอาหารที่ไม่สอดคล้องกับความเป็นจริง สามารถซ้ำเติมผลผลิตที่ลดลงจนกลายเป็นหายนะด้านมนุษยธรรมได้ แม้ตัวเลขผู้เสียชีวิตจะยังแตกต่างกัน แต่แหล่งข้อมูลชี้ตรงกันว่าความล้มเหลวเชิงนโยบายเป็นส่วนสำคัญของคำอธิบาย 211