วิกฤตพลังงานรอบนี้ ทำไมดีเซลถึงตึงตัวกว่าน้ำมันดิบ

วิกฤตพลังงานกำลังขยับจากคำถามว่า “มีน้ำมันดิบพอหรือไม่” ไปสู่คำถามว่า “กลั่นเป็นเชื้อเพลิงได้แค่ไหน และส่งไปถึงตลาดได้หรือเปล่า” น้ำมันดิบกับดีเซลจึงไม่ใช่สิ่งที่ใช้แทนกันได้ทันที เพราะน้ำมันดิบต้องผ่านโรงกลั่นก่อนจึงจะกลายเป็นดีเซล เบนซิน หรือเชื้อเพลิงเครื่องบิน

เมื่อการเดินเครื่องของโรงกลั่นและการส่งออกในอ่าวเปอร์เซียกับรัสเซียสะดุด ปริมาณเชื้อเพลิงสำเร็จรูปก็หดตัว แม้การส่งออกน้ำมันดิบจะดีขึ้นก็ตาม ในเดือนสิงหาคม การส่งออกดีเซลและแก๊สออยล์จากสองพื้นที่นี้รวมกันต่ำกว่าเดือนกุมภาพันธ์ 1.6 ล้านบาร์เรลต่อวัน 67

น้ำมันดิบเพิ่ม ไม่ได้แปลว่าดีเซลจะเพิ่มตามทันที

ความขัดแย้งที่เกี่ยวข้องกับอิหร่านกระทบทั้งการทำงานของโรงกลั่นและการเดินเรือในตะวันออกกลาง ขณะเดียวกัน ความเสียหายต่อโรงกลั่นของรัสเซียและข้อจำกัดการส่งออกเชื้อเพลิงจากรัสเซียก็ลดปริมาณดีเซลที่ผู้ซื้อในตลาดโลกเข้าถึงได้ 320

โรงกลั่นในพื้นที่อื่นมีความสามารถเหลือไม่มากพอจะชดเชยผลผลิตที่หายไปได้ทันที สำนักงานพลังงานระหว่างประเทศ (IEA) ระบุว่า ปริมาณน้ำมันดิบที่โรงกลั่นทั่วโลกนำไปแปรรูปในเดือนสิงหาคมต่ำกว่าช่วงเดียวกันของปีก่อน 4.2 ล้านบาร์เรลต่อวัน โดยมีผลผลิตลดลงในตะวันออกกลาง รัสเซีย และบางส่วนของเอเชีย 6 ดังนั้น ต่อให้การส่งออกน้ำมันดิบฟื้นก่อน การผลิตและขนส่งผลิตภัณฑ์กลั่นที่ยังติดขัดก็ทำให้ดีเซลไม่ได้เพิ่มขึ้นทันที

สต็อกลด โรงกลั่นมีพื้นที่รับภาระจำกัด

สต็อกเชื้อเพลิงช่วยรองรับตลาดเมื่ออุปทานสะดุด แต่กันชนนี้กำลังบางลง สต็อกดีเซลที่ศูนย์กลางการค้าสำคัญแห่งหนึ่งในยุโรปแตะระดับต่ำสุดของช่วงเวลาเดียวกันในรอบปีเมื่อเดือนกันยายน ส่วนสำนักงานสารสนเทศด้านพลังงานสหรัฐฯ (EIA) คาดว่าสต็อกน้ำมันกลั่นของสหรัฐฯ ซึ่งรวมดีเซล จะอยู่ต่ำกว่าจุดต่ำสุดของค่าเฉลี่ยย้อนหลังห้าปีไปอีกเป็นเวลานานในปี 2027 1318

เมื่อมีเชื้อเพลิงสำรองน้อยและโรงกลั่นมีกำลังการผลิตเหลือจำกัด ผู้ซื้อจึงมีทางเลือกน้อยลงในการชดเชยสินค้าที่ส่งมาไม่ถึง โรงกลั่นยังต้องจัดสรรผลผลิตระหว่างเชื้อเพลิงหลายชนิด โดยสำนักข่าว Reuters รายงานว่าโรงกลั่นที่กำลังตึงตัวหันไปให้ความสำคัญกับดีเซลและผลิตภัณฑ์อื่นมากกว่าน้ำมันเตาที่ใช้กับเรือและโรงไฟฟ้า ซึ่งเพิ่มแรงกดดันต่อตลาดน้ำมันเตาด้วย 20

ส่วนต่างราคาบอกอะไรเกี่ยวกับตลาดดีเซล

“แคร็กสเปรด” (crack spread) คือส่วนต่างระหว่างราคาน้ำมันดิบกับราคาผลิตภัณฑ์ที่กลั่นได้จากน้ำมันนั้น หากราคาดีเซลขึ้นเร็วกว่าน้ำมันดิบ ส่วนต่างนี้จะกว้างขึ้น ซึ่งเป็นสัญญาณว่าคอขวดอยู่ที่กำลังการกลั่นหรือปริมาณเชื้อเพลิงสำเร็จรูป ไม่ได้มาจากราคาน้ำมันดิบอย่างเดียว 17 รายงานเกี่ยวกับสถานการณ์ปัจจุบันยังระบุว่าค่าการกลั่นพุ่งทำสถิติสูงสุดพร้อมกับราคาผลิตภัณฑ์กลั่นที่ปรับขึ้นแรง 15

ไม่ได้หมายความว่าราคาน้ำมันดิบจะไม่ถูกกระทบ เพราะปัญหาอุปทานและการขนส่งในตะวันออกกลางก็ดันราคาน้ำมันดิบขึ้นเช่นกัน แต่ราคาดีเซลอาจถูกกดดันหนักกว่า เนื่องจากอุปทานต้องพึ่งทั้งโรงกลั่นที่เดินเครื่องได้ สต็อกที่เพียงพอ และการขนส่งที่ไม่สะดุดด้วย 26

ต้นทุนดีเซลที่สูงขึ้นอาจลามไปถึงค่าขนส่งและเงินเฟ้อ

ดีเซลเป็นต้นทุนสำคัญของการขนส่งและภาคเกษตร ส่วนเชื้อเพลิงที่แพงขึ้นยังกระทบการผลิตสินค้าได้ด้วย หากเชื้อเพลิงเรือมีจำกัด ต้นทุนการเดินเรือก็อาจเผชิญแรงกดดันเพิ่ม 20 ธุรกิจอาจส่งผ่านต้นทุนบางส่วนไปยังลูกค้า แต่ข้อมูลที่มีไม่ได้ชี้ชัดว่าจะส่งผ่านมากน้อยเพียงใด หรือจะทำให้เงินเฟ้อเพิ่มขึ้นเท่าไร

แนวโน้มจึงเป็นความเสี่ยงที่ตลาดจะตึงตัวต่อ ไม่ใช่คำยืนยันว่าราคาจะเดินไปในทิศทางใดแน่นอน IEA ระบุว่าการกลับสู่ภาวะปกติของกระแสน้ำมันจากอ่าวเปอร์เซียล่าช้าไปถึงปี 2027 ขณะที่รายงานอีกชิ้นชี้ว่าภาวะขาดแคลนดีเซลอาจยืดเยื้อไปถึงปีหน้า 12 การคลี่คลายจึงขึ้นอยู่กับการฟื้นตัวของโรงกลั่นและการส่งออก การขนส่งที่ดีขึ้น และการเติมสต็อกกลับมา ไม่ใช่เพียงการส่งออกน้ำมันดิบที่เพิ่มขึ้น