ทำไมโป๊ปเลโอจึงอยากให้โลกมีกติกากำกับ AI ร่วมกัน

สมเด็จพระสันตะปาปาเลโอที่ 14 ไม่ได้เรียกร้องให้โลกปฏิเสธปัญญาประดิษฐ์ (AI) แต่ทรงย้ำว่าเทคโนโลยีที่ทรงพลังเช่นนี้ต้องอยู่ภายใต้กรอบจริยธรรมและการกำกับดูแลจากสาธารณะ พระองค์เตือนถึงความเสี่ยงตั้งแต่ข่าวบิดเบือนและความแตกแยกในสังคม ไปจนถึงการใช้ AI ในสงคราม และเห็นว่าไม่ควรปล่อยให้ประเทศใดประเทศหนึ่งหรือบริษัทเทคโนโลยีจัดการปัญหาเหล่านี้เพียงลำพัง.459

AI มีประโยชน์ได้ แต่ประโยชน์ไม่ได้เกิดขึ้นเอง

พระสันตะปาปาเลโอไม่ได้เสนอให้ชะลอความก้าวหน้าทางเทคโนโลยีทุกด้าน เป้าหมายที่พระองค์กล่าวถึงคือการทำให้เทคโนโลยีรับใช้ศักดิ์ศรีความเป็นมนุษย์และประโยชน์ส่วนรวม สมณสาส์นฉบับแรกของพระองค์ Magnifica Humanitas ยังให้ความสำคัญกับความจริง ศักดิ์ศรีของแรงงาน ความยุติธรรมทางสังคม และสันติภาพ.1216

แต่พระองค์เตือนว่าผลดีเหล่านั้นไม่ได้เกิดขึ้นโดยอัตโนมัติ ในเอกสารสำคัญฉบับแรกที่กล่าวถึง AI พระองค์เตือนว่าระบบเหล่านี้อาจแพร่กระจายข้อมูลบิดเบือนและให้ความสำคัญกับความขัดแย้ง นอกจากนี้ AI ยังอาจขยายความเหลื่อมล้ำและบั่นทอนความสัมพันธ์ระหว่างผู้คน หากไม่มีหลักจริยธรรมและการกำกับดูแลที่เหมาะสม.49

ผลกระทบต่อสังคมจึงสำคัญไม่น้อยไปกว่าตัวเทคโนโลยี พระองค์เรียกร้องให้พัฒนาระบบ AI ที่ไม่เร่งเร้าความแตกแยก แต่ช่วยส่งเสริมสันติภาพและสายสัมพันธ์ระหว่างผู้คน.2

เหตุใดอาวุธอัตโนมัติจึงเป็นเรื่องที่น่ากังวล

คำเตือนที่หนักแน่นที่สุดของพระสันตะปาปาเลโอเกี่ยวข้องกับการใช้ AI ในสงคราม พระองค์ทรงชี้ว่าอาวุธอัตโนมัติอาจลดบทบาทมนุษย์ในการตัดสินใจเรื่องเป็นและตาย รายงานเกี่ยวกับเอกสารสำคัญฉบับแรกของพระองค์ระบุว่า พระองค์เตือนว่าระบบอาวุธบางชนิดพัฒนาไปไกลจนแทบอยู่เหนือขอบเขตที่มนุษย์จะควบคุมได้.4 BBC รายงานด้วยว่าพระองค์กังวลว่า เมื่อมนุษย์ควบคุมอาวุธได้น้อยลง การพิจารณาว่าสงครามนั้นชอบธรรมหรือไม่ก็ยิ่งทำได้ยาก และทรงเตือนไม่ให้เกิดการแข่งขันสะสมอาวุธ AI.6

ความเสี่ยงจึงไม่ได้มีเพียงกรณีอาวุธทำงานผิดพลาด แต่ยังรวมถึงการที่ AI อาจทำให้ความขัดแย้งรุนแรงขึ้น และทำให้การระบุผู้รับผิดชอบยากกว่าเดิม พระองค์เตือนว่า AI อาจพาโลกไปสู่เส้นทางของสงครามที่ไม่มีวันสิ้นสุด.24

ทำไมจึงต้องมีกติกาสาธารณะ ไม่ใช่แค่มาตรการสมัครใจ

พระสันตะปาปาเลโอเรียกร้องให้มีกฎระเบียบที่เข้มแข็ง และให้ผู้พัฒนา AI คำนึงถึงประโยชน์ส่วนรวม ไม่ใช่ยึดผลกำไรเป็นเป้าหมายเพียงอย่างเดียว.5 จุดยืนนี้สอดคล้องกับแนวทางของวาติกันที่สนับสนุนความคิดสร้างสรรค์ทางเทคโนโลยี ควบคู่ไปกับการคุ้มครองสิทธิมนุษยชนและศักดิ์ศรีความเป็นมนุษย์ผ่านกฎหมายที่เหมาะสม.8

ความกังวลของวาติกันไม่ได้เพิ่งเกิดขึ้นจากคำเตือนของบริษัทเทคโนโลยีในช่วงหลัง Reuters รายงานว่าเจ้าหน้าที่วาติกันพูดถึงความเสี่ยงจากหายนะที่อาจขับเคลื่อนโดย AI มาหลายปีก่อนที่บริษัท AI รายใหญ่ของสหรัฐฯ จะหยิบยกประเด็นนี้ขึ้นหารือที่คณะมนตรีความมั่นคงแห่งสหประชาชาติในเดือนกันยายน 2026.1 แนวคิดของพระสันตะปาปายังต่อเนื่องจากการที่พระองค์กล่าวในปี 2025 ว่าคริสตจักรต้องตอบสนองต่อการปฏิวัติอุตสาหกรรมครั้งใหม่และการพัฒนา AI.

ความร่วมมือระหว่างประเทศคือหัวใจของแนวทางนี้

พระคาร์ดินัลปิเอโตร ปาโรลิน เลขาธิการรัฐแห่งวาติกัน เตือนว่าประเทศต่าง ๆ ไม่ควร “เดินหน้าไปตามลำพัง” ในเรื่อง AI พระองค์เรียกร้องให้พิจารณาผลกระทบของเทคโนโลยีอย่างจริงจัง และกล่าวถึงเสียงเรียกร้องเรื่องกฎระเบียบจากบริษัทเทคโนโลยีรายใหญ่. สำหรับวาติกัน ความท้าทายที่มีร่วมกันควรนำไปสู่ความร่วมมือระหว่างประเทศ มากกว่าต่างฝ่ายต่างกำหนดแนวทางของตนเอง.

อย่างไรก็ตาม เสียงเรียกร้องจากภาคธุรกิจไม่อาจใช้แทนกติกาสาธารณะได้ แต่เป็นส่วนหนึ่งของการถกเถียงในวงกว้างว่าใครควรกำกับดูแลและอย่างไร ในเดือนกันยายน บิชอปสหรัฐฯ ราว 30 คนพบหารือเป็นการส่วนตัวกับผู้เชี่ยวชาญ AI 7 คนจากบริษัทเทคโนโลยี 4 แห่ง ขณะที่สภาบิชอปคาทอลิกสหรัฐฯ ก็ตั้งคณะทำงานด้าน AI ด้วย.

โดยรวมแล้ว จุดยืนของพระสันตะปาปาเลโอคือการวางกติกาก่อนที่การใช้ AI ในสังคมและความขัดแย้งจะก้าวไกลเกินกว่าการตัดสินใจของมนุษย์ พระองค์ทรงเห็นศักยภาพของเทคโนโลยี แต่ย้ำว่าการคุ้มครองผู้คน การรักษาสันติภาพ และการสร้างหลักประกันที่มีความหมายต้องมาก่อน.2512