จีนแซงสหรัฐฯ ในการใช้ AI ของผู้บริโภคได้อย่างไร

จีนมีความได้เปรียบด้าน AI สำหรับผู้บริโภคจาก ช่องทางเข้าถึงผู้ใช้และการเชื่อมต่อสู่ธุรกรรม เป็นหลัก ไม่ใช่เพราะโมเดล AI ของจีนเหนือกว่าสหรัฐฯ ในทุกด้าน

แทนที่จะให้ผู้ใช้ต้องดาวน์โหลดและสร้างนิสัยใช้งานแชตบอตเป็นปลายทางใหม่ บริษัทยักษ์ใหญ่ของจีนกำลังฝัง generative AI เข้าไปในบริการที่ผู้คนใช้อยู่แล้ว ทั้งการช็อปปิง ค้นหา แชต ความบันเทิง การเดินทาง แผนที่ และการจ่ายเงิน จึงทำให้ AI กลายเป็นส่วนหนึ่งของกิจวัตรดิจิทัลเดิม 34

ตัวเลขสำคัญ: 80% เทียบกับ 54%

ผลสำรวจ AlphaWise ของ Morgan Stanley ระบุว่า ผู้ตอบแบบสอบถามในจีน 80% ใช้ AI เพื่อเรื่องส่วนตัวอย่างน้อยสัปดาห์ละครั้ง เทียบกับ 54% ในสหรัฐฯ หรือสูงกว่า 26 จุดเปอร์เซ็นต์ 23

ตัวเลขนี้เป็นผลจากกลุ่มผู้ตอบแบบสำรวจ ไม่ใช่อัตราการใช้งานของประชากรทั้งประเทศ แต่สะท้อนให้เห็นว่า AI เข้าสู่การใช้งานเป็นประจำของผู้บริโภคจีนได้รวดเร็วเพียงใด และวิธีที่เทคโนโลยีถูกส่งถึงผู้ใช้นั้นมีความสำคัญมาก 2

ซูเปอร์แอปเปลี่ยน AI ให้เป็นส่วนหนึ่งของงานประจำวัน

Morgan Stanley อธิบายว่าความนำหน้าของจีนมาจากเครือข่ายกระจายบริการอินเทอร์เน็ตบนมือถือที่พัฒนาเต็มที่ และกรณีใช้งานที่ผูกกับชีวิตประจำวัน ฟีเจอร์ AI สำหรับข้อความ ภาพ และวิดีโอจึงสามารถปรากฏอยู่ในแอปที่คนเปิดใช้เพื่อคุยกับผู้อื่น ค้นหาคอนเทนต์ ซื้อสินค้า นำทาง จองทริป และชำระเงินอยู่แล้ว 34

จุดได้เปรียบไม่ได้มีแค่ว่า AI ตอบคำถามได้ แต่คือบริการเดียวกันช่วยให้ผู้ใช้เดินทางจาก “อยากทำอะไร” ไปสู่ “ทำเสร็จแล้ว” ได้เลย การคุยกับ AI อาจต่อยอดไปสู่การค้นหาสินค้า เลือกร้าน จองบริการ จ่ายเงิน หรือปิดงานอื่นได้ โดยไม่ต้องสลับไปมาระหว่างหลายแอป

Qwen และ WeChat: สองตัวอย่างของพลังการกระจายบริการ

Qwen ของ Alibaba สะท้อนแนวทางที่ใช้ระบบนิเวศเป็นตัวขับเคลื่อน ข้อมูล QuestMobile ที่ถูกอ้างถึงในรายงานระบุว่า Qwen มีผู้ใช้งานรายเดือน 161 ล้านคนในเดือนกรกฎาคม 2026 และเชื่อมต่อกับบริการในเครือ Alibaba ทั้งช็อปปิง การจองท่องเที่ยว การนำทาง และการชำระเงิน จึงช่วยทำงานให้ผู้ใช้ได้จริง ไม่ใช่เพียงตอบบทสนทนา 7

Alibaba ยังอัปเกรด Qwen ให้ทำงานอย่างการสั่งอาหารเดลิเวอรีและจองการเดินทางจากในหน้าต่างแชต โดยเชื่อมบริการอย่าง Taobao, Alipay และบริการท่องเที่ยวของบริษัทเข้าด้วยกัน

ด้าน Tencent มีข้อได้เปรียบจากฐานผู้ใช้และฟังก์ชันของ WeChat ซึ่งรวมเครือข่ายสังคม มินิโปรแกรม และการชำระเงินไว้ในระบบเดียว Morgan Stanley มองว่านี่คือระบบนิเวศที่ช่วยให้ AI กระจายสู่ผู้ใช้ เชื่อมต่อร้านค้า และนำไปสู่การทำธุรกรรมได้ 5

จึงไม่ควรเหมารวมว่า “การมีผู้ใช้ AI มาก” เท่ากับ “เป็นผู้นำด้านโมเดล” โมเดลที่ดีมีความสำคัญ แต่โมเดลที่เชื่อมกับเครือข่ายบริการขนาดใหญ่ซึ่งผู้ใช้คุ้นเคยอยู่แล้ว ย่อมมีทางลัดสู่การใช้งานซ้ำและการลงมือทำจริง

ฐานผู้ใช้เติบโตอย่างรวดเร็ว

จำนวนผู้ใช้ generative AI ในจีนเพิ่มจากราว 249 ล้านคนในเดือนธันวาคม 2024 เป็น 602 ล้านคนในเดือนธันวาคม 2025 หรือเติบโต 141.7% เมื่อเทียบรายปี ข้อมูลของศูนย์ข้อมูลเครือข่ายอินเทอร์เน็ตจีน (CNNIC) ระบุว่าอัตราการเข้าถึง generative AI อยู่ที่ 42.8% ณ สิ้นปี 2025 414

ขนาดของฐานผู้ใช้นี้ไม่ได้หมายความว่าผู้ใช้ทุกคนมีระดับการใช้งานเท่ากัน และไม่ได้พิสูจน์ว่าโมเดลพื้นฐานของจีนดีกว่าเสมอไป แต่ชี้ว่า AI เข้าถึงผู้บริโภควงกว้างผ่านระบบสมาร์ตโฟน การชำระเงินผ่านมือถือ และแพลตฟอร์มบริการแบบบูรณาการของจีน 414

โมเดลธุรกิจ: ร้านค้าจ่ายเงินเพื่อเข้าถึงความตั้งใจซื้อ

Morgan Stanley ประเมินว่าตลาด AI สำหรับผู้บริโภคจีนที่สร้างรายได้ได้อาจมีมูลค่าเกือบ 294,000 ล้านหยวน หรือราว 300,000 ล้านหยวน ภายในปี 2030 โดยคาดว่า 99% ของโอกาสดังกล่าวจะมาจากโฆษณาและค่าคอมมิชชันจากธุรกรรม มากกว่าค่าสมาชิกที่ผู้บริโภคจ่ายโดยตรง 5

แก่นของโมเดลนี้คือ แพลตฟอร์มใช้ AI ช่วยให้ผู้ใช้ค้นพบสินค้าและตัดสินใจได้ดีขึ้น ขณะที่ร้านค้าเป็นฝ่ายจ่ายผ่านค่าโฆษณาหรือคอมมิชชันของธุรกรรมที่เกิดจาก AI รางวัลทางธุรกิจจึงไม่ใช่แค่การขายสมาชิกแชตบอต แต่คือการครอบครองเส้นทางจากความตั้งใจของผู้บริโภคไปจนถึงธุรกรรมที่เสร็จสิ้น 5

Morgan Stanley มองว่า Tencent เป็นผู้ได้ประโยชน์เด่นชัดใน AI ฝั่งผู้บริโภคผ่าน WeChat และเลือก Alibaba เป็นชื่อเด่นด้าน AI แบบครบวงจร นอกจากนี้ยังชี้ถึงแพลตฟอร์มแนวตั้งที่มีธุรกรรมหนาแน่น เช่น Meituan แพลตฟอร์มท่องเที่ยวออนไลน์ และ BOSS Zhipin ว่าอาจได้ประโยชน์เช่นกัน 5

ผู้ใช้มากกว่า ไม่ได้แปลว่าโมเดลล้ำหน้ากว่า

การที่จีนมีความนำหน้าด้านการยอมรับ AI ของผู้บริโภค ไม่ควรถูกตีความว่าโมเดลจีนเหนือกว่าในเชิงความสามารถอย่างสม่ำเสมอ รายงานเกี่ยวกับการวิเคราะห์ของ Morgan Stanley ระบุว่าโมเดลสหรัฐฯ ยังนำด้านความสามารถ ขณะที่ AI Index 2026 ของ Stanford ระบุว่าโมเดลชั้นนำจากสหรัฐฯ และจีนผลัดกันนำหรือลดช่องว่างลงมาตั้งแต่ต้นปี 2025; ณ เดือนมีนาคม 2026 โมเดลชั้นนำของ Anthropic นำอยู่ 2.7% 31

ความแตกต่างนี้สำคัญต่อกลยุทธ์ผลิตภัณฑ์ คะแนนทดสอบอาจบอกได้ว่าระบบ AI ทำอะไรได้มากน้อยเพียงใด แต่การสร้างมูลค่าจากผู้บริโภคในวงกว้างยังขึ้นกับช่องทางเข้าถึง บริบท ความไว้วางใจ และเส้นทางที่ลื่นไหลจากคำแนะนำสู่ธุรกรรม ซึ่งเป็นจุดแข็งของโมเดลซูเปอร์แอปในจีน

เดินหน้าผู้บริโภค ควบคู่เป้าหมายพึ่งพาเทคโนโลยีตนเอง

การผลักดัน AI สำหรับผู้บริโภคของจีนดำเนินควบคู่กับเป้าหมายเชิงนโยบายที่กว้างกว่า นั่นคือการพึ่งพาตนเองด้านวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี แผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติระยะ 5 ปีฉบับที่ 15 เน้นมาตรการลดการพึ่งพาเทคโนโลยีจากต่างประเทศ และยก AI กับเซมิคอนดักเตอร์เป็นหนึ่งในสาขายุทธศาสตร์ 1718

บริษัทจีนยังผลักดันทางเลือกบนมาตรฐานเปิด เช่น RISC-V เพื่อลดการพึ่งพาเทคโนโลยีที่อยู่ภายใต้การควบคุมของตะวันตก Reuters ระบุว่าสถาปัตยกรรมมาตรฐานเปิดนี้จำกัดได้ยากกว่าซอฟต์แวร์และเครื่องมือแบบกรรมสิทธิ์ 20

ทั้งสองแนวทางเกี่ยวเนื่องกันแต่มีเป้าหมายต่างกัน: ใช้แพลตฟอร์มผู้บริโภคเพื่อขยายการใช้ AI อย่างรวดเร็วในวันนี้ พร้อมเสริมศักยภาพภายในประเทศตลอดห่วงโซ่ AI และชิปในระยะยาว

บทสรุป

ผลสำรวจของ Morgan Stanley ชี้ประเด็นสำคัญของ AI สำหรับผู้บริโภค: ผลิตภัณฑ์ที่ชนะอาจไม่ใช่แชตบอตเดี่ยวที่คนเห็นบ่อยที่สุด แต่อาจเป็นผู้ช่วย AI ที่อยู่ในบริการซึ่งผู้ใช้เปิดอยู่แล้ว และช่วยให้พวกเขาทำงานจริงจนเสร็จได้

ดังนั้น ช่องว่างการใช้งานรายสัปดาห์ระหว่างจีน 80% กับสหรัฐฯ 54% ในกลุ่มผู้ตอบแบบสำรวจ จึงควรอ่านว่าเป็นหลักฐานของพลังด้านการกระจายบริการและการเชื่อมสู่ธุรกรรม สำหรับบริษัท AI ทุกประเทศ บทเรียนคือคุณภาพโมเดลเป็นสิ่งจำเป็น แต่การมีผู้ใช้ต่อเนื่องและการสร้างรายได้อย่างยั่งยืน ต้องมีเส้นทางที่ง่ายจากคำสั่งของผู้ใช้ไปสู่การลงมือทำที่มีประโยชน์ 235