DNA เกี่ยวข้องกับบุคลิกภาพอย่างไร? งานวิจัย 1.14 ล้านคนให้คำตอบที่ไม่ใช่ “ยีนกำหนดนิสัย”

ผลศึกษานี้ชี้ว่า บุคลิกภาพไม่ได้มียีนเดี่ยว ๆ ที่กำหนดว่าใครจะเป็นคนเข้าสังคม รอบคอบ หรือกังวลง่าย แต่เป็นลักษณะ หลายยีนร่วมกัน (polygenic) โดยตัวแปร DNA ที่พบบ่อยจำนวนมากต่างมีอิทธิพลเล็กน้อยมากต่อบุคลิกภาพทั้งห้า หรือ Big Five ได้แก่ การชอบเข้าสังคม ความเห็นอกเห็นใจ/ประนีประนอม ความมีวินัยและรับผิดชอบ ความอ่อนไหวต่ออารมณ์ลบ และความเปิดรับประสบการณ์ใหม่ ผลลัพธ์สนับสนุนว่าบุคลิกภาพมีองค์ประกอบทางชีววิทยาที่สืบทอดได้ แต่ไม่ใช่การกำหนดชะตาด้วยพันธุกรรม และไม่อาจใช้ DNA ทำนายบุคลิกภาพของคนคนหนึ่งได้อย่างแม่นยำ 12

พบ 1,260 ตัวแปร DNA และราว 65% เป็นความเชื่อมโยงใหม่

กลุ่มวิจัย Revived Genomics of Personality Consortium ซึ่งมี Ted Schwaba ร่วมเป็นผู้นำ รวบรวมข้อมูลจาก 46 กลุ่มตัวอย่างนานาชาติ ครอบคลุมผู้เข้าร่วมระหว่าง 611,037 ถึง 1.14 ล้านคนตามลักษณะที่วิเคราะห์ แล้วค้นหาความสัมพันธ์ระหว่างความแตกต่างใน DNA กับคะแนนบุคลิกภาพจากแบบสอบถาม 12

• พบตัวแปรพันธุกรรมอิสระโดยประมาณ 1,260 ตัว ที่มีความสัมพันธ์กับลักษณะ Big Five อย่างมีนัยสำคัญในระดับทั่วทั้งจีโนม 12
• ในจำนวนนี้ 824 ตัว หรือประมาณ 65% อยู่ในตำแหน่งพันธุกรรมที่ไม่เคยเชื่อมโยงกับลักษณะบุคลิกภาพนั้นมาก่อน 2
• ความเชื่อมโยงส่วนใหญ่จำเพาะต่อแต่ละลักษณะ โดย 82% ของบริเวณจีโนมที่มีตัวแปรสำคัญสัมพันธ์กับ Big Five เพียงด้านเดียว 2

ใจความสำคัญจึงไม่ใช่การพบ “ยีนของคนมีวินัย” หรือ “ยีนของคนกังวล” หากเป็นภาพของผลกระทบขนาดจิ๋วจำนวนมากที่กระจายอยู่ทั่วจีโนม

DNA อธิบายบุคลิกภาพได้เพียงส่วนหนึ่ง

เมื่อนำตัวแปรพันธุกรรมที่พบบ่อยมารวมกัน งานวิจัยประเมินว่าสามารถอธิบายความแปรปรวนที่สังเกตได้ของบุคลิกภาพแต่ละด้านราว 4.8%–9.3% และเป็น 10.5%–16.2% เมื่อปรับผลของความไม่สมบูรณ์ในการวัดด้วยแบบสอบถาม 5

ตัวเลขนี้ต่ำกว่าค่าความถ่ายทอดทางพันธุกรรมจากงานศึกษาฝาแฝดที่มักประเมินไว้ราว 40%–50% อย่างมาก ช่องว่างดังกล่าวไม่ได้หมายความว่างานวิจัยใหม่หักล้างงานฝาแฝด แต่สะท้อนว่าอิทธิพลที่สืบทอดได้จำนวนมากยังไม่ถูกจับโดยตัวแปรพันธุกรรมที่พบบ่อยที่ตรวจวัดในงานนี้ อาจเกี่ยวข้องกับตัวแปรหายาก ปฏิสัมพันธ์ระหว่างยีน ผลทางพันธุกรรมที่ไม่ใช่ผลบวกตรง ๆ รวมถึงความต่างของวิธีวัดและข้อสมมติในการศึกษาฝาแฝด

เปรียบเทียบพี่น้อง: สัญญาณพันธุกรรมยังคงอยู่

ทีมวิจัยวิเคราะห์ภายในครอบครัวจากพี่น้องราว 51,000 คน และพบว่าความเชื่อมโยงทางพันธุกรรมเปลี่ยนแปลงเพียงเล็กน้อยเมื่อเปรียบเทียบพี่น้องกันเอง 2

เพราะพี่น้องมักมีส่วนแบ่งของสภาพแวดล้อมในวัยเติบโต เช่น การศึกษา ฐานะทางเศรษฐกิจและสังคมของครอบครัว หรือย่านที่อยู่อาศัย ผลนี้จึงบ่งชี้ว่าความสัมพันธ์ที่ตรวจพบไม่น่าจะเป็นเพียงผลสะท้อนทางอ้อมจากการเลี้ยงดูร่วมกัน แต่สอดคล้องกับอิทธิพลจากการถ่ายทอดทางชีววิทยาโดยตรงมากกว่า 2

อย่างไรก็ดี นี่ไม่ใช่หลักฐานว่าสิ่งแวดล้อมไม่สำคัญ บุคลิกภาพก่อตัวจากทั้งแนวโน้มที่สืบทอดและประสบการณ์ชีวิต รวมถึงสภาพแวดล้อมที่แต่ละคนมีส่วนเลือกหรือกระตุ้นให้เกิดขึ้นเอง

ความเชื่อมโยงกับสุขภาพ พฤติกรรม และการย้ายถิ่นที่อยู่

การวิเคราะห์ความสัมพันธ์ทางพันธุกรรมและคะแนนพหุยีนของงานนี้พบความเกี่ยวข้องระหว่างลักษณะบุคลิกภาพกับรูปแบบพฤติกรรมและผลลัพธ์ชีวิตหลายด้าน แต่เป็นเพียง ความสัมพันธ์ทางสถิติ ไม่ใช่คำทำนายชะตาชีวิต หรือข้อยืนยันว่ายีนเป็นสาเหตุโดยตรงของผลลัพธ์เหล่านั้น 12

• ความมีวินัยและรับผิดชอบ (conscientiousness): แนวโน้มทางพันธุกรรมที่สัมพันธ์กับคะแนนสูงกว่า เชื่อมโยงกับการประเมินสุขภาพตนเองที่ดีกว่า การสูบบุหรี่และการใช้สารเสพติดน้อยกว่า การมีกิจกรรมทางกายมากกว่า การเข้ารักษาในโรงพยาบาลน้อยกว่า และผลลัพธ์ด้านวัยสูงอายุที่ดีกว่า หลักฐานก่อนหน้ายังเชื่อมโยงคะแนนด้านนี้ที่ต่ำกับสุขภาพแย่กว่า น้ำหนักสูงกว่า และการใช้สารเสพติดมากกว่า 236
• ความอ่อนไหวต่ออารมณ์ลบ (neuroticism): คะแนนสูงกว่าสัมพันธ์กับผลลัพธ์ด้านสุขภาพจิตและสุขภาพกายที่ไม่เอื้อกว่า รวมถึงความเปราะบางต่อปัญหากลุ่มอารมณ์ภายใน เช่น วิตกกังวลหรือซึมเศร้า และรูปแบบสุขภาพหรือการสูงวัยที่ไม่ค่อยดี 23
• ความเปิดรับประสบการณ์ใหม่ (openness): คะแนนสูงกว่าสัมพันธ์กับการย้ายถิ่นที่อยู่มากขึ้น เช่น การย้ายออกจากถิ่นเกิดหรือเปลี่ยนที่อยู่อาศัย ตลอดจนผลลัพธ์ที่เกี่ยวกับการศึกษา 2

การศึกษาและสุขภาพอาจย้อนกลับมาปรับบุคลิกภาพ

ผลการวิเคราะห์แบบ Mendelian randomization ซึ่งใช้ข้อมูลพันธุกรรมเป็นเครื่องมือช่วยตรวจสอบทิศทางของความสัมพันธ์ ชี้ว่าการศึกษาอาจเพิ่มความเปิดรับประสบการณ์ใหม่ได้ ไม่ใช่เพียงคนที่เปิดรับประสบการณ์สูงอยู่แล้วมีแนวโน้มเรียนต่อมากกว่า 12

งานวิจัยยังเสนอว่าการเปลี่ยนแปลงของดัชนีมวลกาย หรือ BMI อาจส่งผลย้อนกลับต่อความมีวินัยและรับผิดชอบ รวมถึงความอ่อนไหวต่ออารมณ์ลบได้ 2 ภาพรวมจึงตอกย้ำแนวคิดเรื่องปฏิสัมพันธ์ระหว่างยีนกับสิ่งแวดล้อม: พันธุกรรมอาจมีส่วนโน้มนำประสบการณ์และทางเลือกของเรา ขณะเดียวกัน การเรียน สุขภาพ และประสบการณ์ทางสังคมก็อาจย้อนกลับไปเปลี่ยนบุคลิกภาพตามช่วงเวลาได้ ไม่ควรตีความเป็นเหตุ-ผลทางพันธุกรรมแบบทางเดียว 12

ข้อจำกัดที่ต้องระวังก่อนนำไปใช้ตีความ

• ผู้เข้าร่วมราว 95% มีบรรพบุรุษทางพันธุกรรมคล้ายประชากรยุโรป ดังนั้นขนาดผลและคะแนนพหุยีนอาจใช้ไม่ได้ดีเท่าเดิมกับผู้มีบรรพบุรุษกลุ่มอื่น ประเทศ วัฒนธรรม หรือบริบททางประวัติศาสตร์อื่น 12
• ตัวแปรที่พบระบุความสัมพันธ์เชิงสถิติ ไม่ได้ชี้กลไก DNA เชิงสาเหตุเพียงตัวเดียว เพราะตัวแปรหนึ่งอาจเป็นสัญญาณแทนบริเวณจีโนมข้างเคียงที่สัมพันธ์กัน
• แม้รวมข้อมูลเป็นคะแนนพหุยีนแล้ว ก็ยังอธิบายความแตกต่างในระดับประชากรได้เพียงสัดส่วนจำกัด จึงไม่สามารถใช้ทำนายบุคลิกภาพ การกระทำ หรืออนาคตของบุคคลใดบุคคลหนึ่งได้อย่างน่าเชื่อถือ 25

ข้อสรุปที่หนักแน่นที่สุดของการศึกษานี้จึงอยู่ในระดับประชากร: บุคลิกภาพมีโครงสร้างทางพันธุกรรมที่กระจายตัวและสืบทอดได้บางส่วน มีความเชื่อมโยงกับผลลัพธ์สำคัญในชีวิต แต่การพัฒนาจากสิ่งแวดล้อมและความคาดเดาไม่ได้ของแต่ละบุคคลยังเป็นหัวใจของเรื่องนี้ 12