ทำไม Orlen ต้องรีบหาน้ำมันดิบทดแทน หลังท่อส่ง Petroline ซาอุฯ หยุดเดิน

การปิดท่อส่งน้ำมัน East–West Pipeline ของซาอุดีอาระเบีย หรือ Petroline ทำให้ Orlen เผชิญความเสี่ยงด้านโลจิสติกส์อย่างฉับพลัน ไม่ใช่การหยุดเดินเครื่องโรงกลั่นในทันที ท่อนี้เคยลำเลียงน้ำมันดิบไปยังท่าเรือยันบู (Yanbu) ริมทะเลแดง ก่อนส่งต่อผ่านอียิปต์สู่ท่า Sidi Kerir บนทะเลเมดิเตอร์เรเนียน และเดินทางต่อไปยังกดัญสก์ของโปแลนด์ เมื่อเส้นทางดังกล่าวสะดุด และมีรายงานว่าลูกค้าในยุโรปบางรายถูกยกเลิกหรือเลื่อนส่งมอบน้ำมันตามสัญญา Orlen จึงหันไปหาน้ำมันในตลาดสปอตอย่างรวดเร็ว 4

เหตุผลตรงตัวที่ต้องเร่งเปิดประมูลซื้อ

แหล่งข่าวในอุตสาหกรรมบอก Reuters ว่า Orlen ซื้อน้ำมันดิบสปอตหลายล็อตผ่านการประมูลเมื่อวันศุกร์และวันจันทร์หลังเกิดเหตุโจมตีท่อส่ง ขณะที่ Argus รายงานว่า นับตั้งแต่ 11 กันยายน บริษัทออกประกวดราคาแล้วอย่างน้อย 8 ครั้ง เพื่อหาน้ำมันดิบจากเมดิเตอร์เรเนียน ทะเลเหนือ และแอฟริกาตะวันตก จำนวนที่แน่นอนอาจต่างกันตามช่วงเวลาที่รายงาน แต่สาระสำคัญชัดเจน: Orlen กำลังอุดช่องว่างของอุปทานจากซาอุฯ ที่คาดว่าจะเกิดขึ้น ก่อนจะกระทบการเดินเครื่องโรงกลั่น 14

Orlen ระบุว่า การส่งวัตถุดิบเข้าสู่โรงกลั่นยังดำเนินไปโดยไม่สะดุด ประเด็นนี้สำคัญ เพราะผู้ซื้ออาจยังมีสต็อกและเรือที่นัดส่งไว้ในระยะใกล้ แต่ก็จำเป็นต้องรีบหาล็อตทดแทน หากการส่งมอบตามสัญญาในช่วงถัดไปเริ่มไม่แน่นอน 2

น้ำมันซาอุฯ ที่มุ่งหน้าไปโปแลนด์ลดลงมาก

ข้อมูลการเดินเรือของ LSEG ระบุว่า เดือนสิงหาคมมีเรือบรรทุกน้ำมัน 10 ลำ ขนส่งรวม 6.6 ล้านบาร์เรล ออกจาก Sidi Kerir ไปยังกดัญสก์ แต่ในเดือนกันยายน มีเรือ 3 ลำ ปริมาณรวม 2.1 ล้านบาร์เรล ที่มีกำหนดใช้เส้นทางเดียวกัน โดยรวมถึงข้อตกลงเบื้องต้น 2 รายการ เท่ากับลดลงราว 4.5 ล้านบาร์เรล หรือประมาณสองในสามเมื่อเทียบรายเดือน 2

Saudi Aramco ขึ้นเป็นซัพพลายเออร์รายใหญ่ที่สุดของ Orlen หลังปี 2022 และจัดหาน้ำมันดิบราว 40% ของปริมาณที่กลุ่มบริษัทนำไปกลั่น ตามรายงานที่ Reuters อ้างถึง สัดส่วนนี้อธิบายได้ว่าทำไมเพียงความเสี่ยงต่อเส้นทางขนส่งจากซาอุฯ ก็เพียงพอให้ Orlen ต้องรีบซื้อน้ำมันทดแทน แม้ยังไม่เกิดปัญหาในการดำเนินงานก็ตาม 1

Petroline สำคัญต่อการส่งน้ำมันไปยุโรปอย่างไร

ท่อ East–West เชื่อมแหล่งน้ำมันของซาอุดีอาระเบียกับท่าเรือยันบู ทำให้สามารถส่งออกผ่านทะเลแดงได้โดยไม่ต้องพึ่งช่องแคบฮอร์มุซ สำหรับลูกค้าในยุโรป น้ำมันจากยันบูสามารถส่งไปยังท่า Ain Sukhna ในอียิปต์ ผ่านท่อ SUMED ไปยัง Sidi Kerir ริมเมดิเตอร์เรเนียน แล้วจึงบรรทุกเรือไปยุโรป 4

ดังนั้น การหยุดใช้เส้นทางนี้ไม่ได้กระทบแค่จุดขนถ่ายแห่งเดียว แต่ทำให้ความน่าเชื่อถือของห่วงโซ่ส่งมอบที่เชื่อมอุปทานซาอุฯ กับโครงสร้างพื้นฐานฝั่งเมดิเตอร์เรเนียนลดลง ซึ่งเป็นเส้นทางที่ผู้กลั่นในยุโรป รวมถึง Orlen ใช้ด้วย รายงานที่อ้างถึงยังไม่มีกรอบเวลาซ่อมแซมที่ชัดเจนจากซาอุดีอาระเบีย ยิ่งทำให้การจัดหาน้ำมันสปอตที่ยืดหยุ่นและรวดเร็วมีความสำคัญ 4

Orlen หันไปหาน้ำมันเกรดใด

ผู้ค้าระบุว่า Orlen ซื้อน้ำมันดิบจากทะเลเหนือ ได้แก่ Grane, Johan Sverdrup และ Johan Castberg นอกจากนี้ยังมองหาทางเลือกอย่าง WTI Midland ของสหรัฐฯ และ CPC Blend ของคาซัคสถาน ก่อนออกประกวดราคาสำหรับน้ำมันจากทะเลเหนือหรือแอลจีเรีย เพื่อส่งมอบในเดือนตุลาคม อย่างไรก็ดี ข้อมูลสาธารณะยังไม่ยืนยันผลการประมูลและปริมาณของทุกล็อต จึงยังระบุไม่ได้ว่ารายการทดแทนทั้งหมดมีอะไรบ้าง 1

การซื้อครั้งนี้เป็นการรับมือระยะสั้น แต่สอดคล้องกับแนวทางลดการพึ่งพาแหล่งเดียวในระยะยาวของบริษัท

สัญญากับ Equinor ช่วยเพิ่มกันชนระยะยาว

ในเดือนสิงหาคม Orlen ลงนามสัญญา 3 ปีกับ Equinor เพื่อรับน้ำมันดิบจากแหล่ง Johan Sverdrup บนไหล่ทวีปนอร์เวย์ โดยเริ่มส่งมอบในเดือนกันยายน Orlen ระบุว่าปริมาณตามสัญญาอาจมากกว่า 9 ล้านตันต่อปี หรือสูงสุดถึง หนึ่งในสี่ของความต้องการน้ำมันดิบประจำปีของกลุ่มบริษัท สำหรับโรงกลั่นในโปแลนด์ เช็กเกีย และลิทัวเนีย 13

ข้อตกลงดังกล่าวไม่ได้ทำให้ Orlen หมดความจำเป็นต้องอุดช่องว่างจากน้ำมันซาอุฯ ในทันที แต่ช่วยขยายการเข้าถึงแหล่งอุปทานสำคัญจากทะเลเหนือ ซึ่งเป็นภูมิภาคเดียวกับที่ผู้ค้าระบุว่าบริษัทกำลังจัดหาล็อตทดแทนอยู่แล้ว 113

เหตุใดตลาดน้ำมันวงกว้างจึงกังวล

ผลกระทบไม่ได้จำกัดอยู่ที่โปแลนด์ แหล่งข่าวในอุตสาหกรรมประเมินว่า น้ำมันที่เก็บไว้ที่ยันบูอาจรองรับการส่งออกได้เพียง 5–7 วัน ตามอัตราเดิม หากท่อส่งยังหยุดเดิน โดยก่อนหน้านี้เส้นทางนี้ลำเลียงน้ำมันไปยันบูราว 4 ล้านบาร์เรลต่อวัน หรือประมาณ 4% ของอุปทานน้ำมันโลก ตัวเลขเหล่านี้มาจากผู้ค้าและผู้ซื้อ ไม่ใช่การยืนยันจากทางการซาอุฯ จึงสะท้อนระดับความเสี่ยง ไม่ใช่ปริมาณอุปทานที่หายไปอย่างแน่นอน 3

ความเป็นไปได้ที่การขนถ่ายน้ำมันจากซาอุฯ จะตึงตัวขึ้น ซ้ำเติมความกังวลเดิมเกี่ยวกับอุปทานและการเดินเรือในตะวันออกกลาง วันที่ 15 กันยายน รายงานที่ว่าการขนถ่ายน้ำมันที่ยันบูถูกระงับ ประกอบกับการหยุดผลิตจากแหล่งน้ำมันในลิเบีย ช่วยดันราคาน้ำมันดิบเบรนท์เพิ่มขึ้นระหว่างวัน 2.81 ดอลลาร์ สู่ 108.49 ดอลลาร์ต่อบาร์เรล และดัน WTI ของสหรัฐฯ เพิ่มขึ้น 3.29 ดอลลาร์ 17

สรุป

การเปิดประมูลซื้อน้ำมันสปอตของ Orlen คือการป้องกันความมั่นคงด้านอุปทาน ท่อ Petroline ที่หยุดเดินทำให้ห่วงโซ่ส่งน้ำมันจากซาอุฯ ผ่านอียิปต์มายังโปแลนด์มีความเสี่ยง ขณะที่ปริมาณที่กำหนดส่งจาก Sidi Kerir ไปกดัญสก์ในเดือนกันยายนลดลงเหลือ 2.1 ล้านบาร์เรล จาก 6.6 ล้านบาร์เรลในเดือนสิงหาคม แม้ Orlen ยังไม่รายงานว่าการกลั่นได้รับผลกระทบ แต่การรีบหาน้ำมันที่โรงกลั่นใช้ได้จากทะเลเหนือและแหล่งที่ไกลออกไป คือทางเลือกเชิงปฏิบัติเพื่อคุ้มครองการดำเนินงานในช่วงที่โลจิสติกส์การส่งออกของซาอุฯ ยังไม่แน่นอน 12