ยุโรปวางแผนลดการพึ่งพามหาอำนาจ AI ต่างชาติอย่างไร

ข้อเสนอ Transformative AI Strategy for Europe มองว่าโครงสร้างพื้นฐาน AI ข้อมูลเชิงยุทธศาสตร์ และห่วงโซ่อุปทาน เป็นฐานของความยืดหยุ่นทางเศรษฐกิจ ไม่ใช่เพียงการแข่งขันเพื่อสร้างบริษัทยุโรปที่เลียนแบบผู้ให้บริการโมเดล AI ชั้นนำจากต่างประเทศ ข้อเสนอนี้เป็นแนวนโยบายจากคณะผู้จัดทำ ไม่ใช่โครงการที่สหภาพยุโรป (EU) รับรองและนำไปใช้แล้ว เป้าหมายหลักคือทำให้ยุโรปเข้าถึง AI ขั้นสูงได้อย่างต่อเนื่อง และให้มูลค่าทางเศรษฐกิจจาก AI กลับมาหนุนผลิตภาพ สถาบัน และธุรกิจในยุโรป 1214

หัวใจของแผน: สร้างทั้งขีดความสามารถและอำนาจต่อรอง

ข้อเสนอไม่ได้ตัดสินความสำเร็จจากการต้องชนะการแข่งขันโมเดล AI ระดับแนวหน้าด้วย “แชมป์ยุโรป” เพียงรายเดียว ในระยะใกล้ สิ่งที่ควรทำก่อนคือสร้างอำนาจต่อรองเพื่อให้เข้าถึงระบบ AI ขั้นสูงอย่างเชื่อถือได้ ผ่านการจัดหาชิป การมีที่ตั้งดาต้าเซ็นเตอร์ในยุโรป ข้อมูลที่มีคุณค่าเชิงยุทธศาสตร์ การจัดซื้อจัดจ้าง และตำแหน่งอื่น ๆ ในห่วงโซ่มูลค่า AI

การพัฒนาโมเดล AI ระดับแนวหน้าภายในยุโรปยังเป็นทางเลือก แต่ข้อเสนอเตือนว่าโครงการที่งบไม่เพียงพออาจใช้ทรัพยากรจำนวนมากโดยยังไม่ทำให้ยุโรปพ้นจากการพึ่งพาต่างชาติ 12

กล่าวอีกแบบหนึ่ง ยุโรปอาจเพิ่มการเข้าถึง AI ได้โดยไม่ต้องควบคุมทุกชั้นของเทคโนโลยี แต่หากกำลังประมวลผล การประมวลข้อมูล และการจัดหาชิปถูกควบคุมจากภายนอก ความเสี่ยงจากการพึ่งพาก็ยังคงอยู่ ดังนั้น โครงสร้างพื้นฐานและธรรมาภิบาลข้อมูลจึงเป็นทั้งสินทรัพย์ทางเศรษฐกิจและกลไกคุ้มครองอธิปไตยทางเทคโนโลยี 1214

รวมจุดแข็งด้านชิปของแต่ละประเทศให้เป็นอำนาจร่วม

หนึ่งในข้อเสนอหลักคือการตั้ง พันธมิตรประเทศสมาชิกเพื่อความมั่นคงของห่วงโซ่อุปทาน โดยทำงานประสานกับคณะกรรมาธิการยุโรป ยุโรปมีประเทศที่ครองจุดสำคัญหลายจุดในห่วงโซ่อุปทานเซมิคอนดักเตอร์และ AI แต่เมื่อแต่ละประเทศดำเนินการแยกกัน จุดแข็งเหล่านั้นไม่ได้แปรเป็นอำนาจต่อรองร่วมอย่างเต็มที่ 14

พันธมิตรนี้มีเป้าหมายประสานท่าทีเรื่องการจัดหาชิป การลงทุน และข้อจำกัดการส่งออกที่อาจเกิดขึ้น รวมถึงจุดแข็งของอุตสาหกรรมเซมิคอนดักเตอร์ยุโรป เช่น เทคโนโลยีลิโทกราฟีที่เกี่ยวข้องกับ ASML เป้าหมายไม่ใช่การปิดประเทศหรือพึ่งพาตนเองทุกด้าน แต่คือการเพิ่มความทนทานต่อความเสี่ยง และมีอำนาจเจรจามากขึ้นในการเข้าถึงปัจจัยสำคัญและบริการ AI ระยะยาว 14

เป้าหมาย: ครองกำลังประมวลผล AI โลก 15% ภายในปี 2030

เป้าหมายด้านโครงสร้างพื้นฐานที่ชัดเจนที่สุดคือ ให้มี กำลังประมวลผล AI ของโลกอย่างน้อย 15% อยู่บนผืนดิน EU ภายในปี 2030 จากสัดส่วนปัจจุบันที่ประเมินว่าราว 5% การคาดการณ์ของข้อเสนอระบุว่าเป้าหมายนี้เทียบเท่ากับกำลังไฟฟ้ารวมของศูนย์ข้อมูลใน EU ราว 45 กิกะวัตต์ ขณะที่กำลังไฟฟ้ารวมทั่วโลกคาดว่าจะอยู่ที่ 300 กิกะวัตต์ 1415

นี่จึงไม่ใช่เพียงนโยบายเทคโนโลยี แต่เป็นโครงการเศรษฐกิจเชิงกายภาพขนาดใหญ่ การทำให้เกิดขึ้นจริงต้องใช้เงินลงทุนสูง การอนุมัติโครงการที่เร็วขึ้น การเชื่อมต่อโครงข่ายไฟฟ้า แหล่งพลังงานที่เชื่อถือได้ และการพัฒนาดาต้าเซ็นเตอร์ที่ได้รับการยอมรับจากชุมชนท้องถิ่น ข้อเสนอระบุชัดว่าการขยายโครงสร้างพื้นฐานควรสร้างประโยชน์แก่ชุมชน ไม่ใช่ผลักภาระต้นทุนไว้ในพื้นที่ ขณะที่มูลค่าไหลไปอยู่ที่อื่น 14

คณะกรรมาธิการยุโรปเองก็กำลังผลักดันมาตรการโครงสร้างพื้นฐานในทิศทางใกล้เคียงกันผ่านวาระ AI Continent รวมถึง AI Factories และ AI Gigafactories ที่วางแผนไว้ ซึ่งมีเป้าหมายสนับสนุนสตาร์ตอัป ภาคอุตสาหกรรม และนักวิจัยด้วยกำลังประมวลผลขนาดใหญ่ 15

คุมข้อมูลและโครงสร้างพื้นฐาน โดยไม่ปิดกั้นการแข่งขัน

แนวคิดเรื่องอธิปไตยในข้อเสนอนี้ไม่ใช่การแทนที่การพึ่งพาต่างชาติด้วยตลาดยุโรปแบบปิด แต่เรียกร้องให้บริการคอมพิวต์และข้อมูลสามารถย้ายข้ามผู้ให้บริการได้ ใช้ผู้ให้บริการหลายรายได้ และยังมีการแข่งขันอย่างแท้จริง 12

ประเด็นนี้สอดคล้องกับคำเตือนของมาริโอ ดรากีว่า ยุโรปไม่ควรเปลี่ยนจากการกระจุกตัวของอุตสาหกรรมในซิลิคอนแวลลีย์ ไปสู่การผูกขาดโดยผู้เล่นยุโรปเอง หลักคิดร่วมกันคือ การรวมอุปสงค์ของยุโรปช่วยระดมทุนเพื่อสร้างโครงสร้างพื้นฐานได้ แต่กำลังประมวลผลที่เกิดขึ้นต้องเข้าถึงได้กว้างและแข่งขันได้ ไม่ควรถูกล็อกไว้กับผู้ให้บริการที่ได้รับการคุ้มครองเพียงรายเดียว 1315

ในทางปฏิบัติ การจัดซื้อจัดจ้างและการกำกับดูแลจึงมีความสำคัญมาก ยุโรปต้องรวมขนาดอุปสงค์ให้มากพอจะลงทุนและเจรจากับซัพพลายเออร์ได้ ขณะเดียวกันต้องป้องกันไม่ให้ขนาดดังกล่าวกลายเป็นกำแพงกีดกันการแข่งขันอย่างถาวร

เปลี่ยนโครงสร้างพื้นฐาน AI ให้เป็นผลิตภาพของเศรษฐกิจจริง

ข้อเสนอมองว่าการควบคุมกำลังประมวลผลและข้อมูลเป็นเครื่องมือสู่เป้าหมายที่ใหญ่กว่า นั่นคือการนำ AI ไปใช้ทั่วภาคการผลิตและบริการของยุโรป โดยประเมินว่าการใช้งาน AI อย่างแพร่หลายอาจเพิ่มอัตราการเติบโตของผลิตภาพการผลิตรวม (total-factor productivity) ต่อปีได้ราว 0.3–0.4 จุดเปอร์เซ็นต์ 12

ทิศทางนี้สอดคล้องกับนโยบาย AI ในวงกว้างของ EU เช่น Apply AI Strategy ซึ่งเน้นการประยุกต์ใช้ AI ในอุตสาหกรรมสำคัญและภาครัฐ ควบคู่กับการสนับสนุนธุรกิจขนาดกลางและขนาดย่อม การพัฒนาทักษะแรงงาน และการสร้างความเชื่อมั่นในตลาด 6

ความหมายคือ ดาต้าเซ็นเตอร์ไม่ใช่เส้นชัย ผลตอบแทนทางเศรษฐกิจจะเกิดขึ้นได้ก็ต่อเมื่อบริษัท หน่วยงานรัฐ และแรงงานยุโรปสามารถนำความสามารถของ AI ไปใช้ในกระบวนการทำงานจริงได้

บททดสอบอยู่ที่การลงมือทำ

ผู้จัดทำข้อเสนอเห็นว่าโอกาสกำลังจำกัดลงตามเวลา และเรียกร้องให้เริ่มดำเนินการอย่างจริงจังตั้งแต่ปี 2026 12 แต่ตัวเลขเป้าหมายก็สะท้อนขนาดของโจทย์เช่นกัน การสร้างกำลังประมวลผลภายใต้การควบคุมของยุโรปในระดับที่เสนอ ต้องอาศัยการตัดสินใจลงทุนที่ไปในทิศทางเดียวกัน การผลิตและโครงข่ายไฟฟ้า การอนุมัติโครงการที่รวดเร็ว กติกาการอุดหนุนภาครัฐที่ใช้งานได้จริง การประสานการจัดซื้อจัดจ้าง และมาตรการคุ้มครองชุมชนที่น่าเชื่อถือ

สาระสำคัญที่สุดของแผนอาจไม่ใช่แค่ “สร้างดาต้าเซ็นเตอร์ให้มากขึ้น” แต่คือการผสานขีดความสามารถทางกายภาพเข้ากับอำนาจต่อรองร่วม การควบคุมข้อมูลเชิงยุทธศาสตร์ และการนำ AI ไปใช้ในวงกว้าง โดยรักษาตลาดให้เปิดพอที่จะไม่สร้างการพึ่งพารูปแบบใหม่ขึ้นภายในยุโรปเอง 121415