ยุโรปขยับจากคำพูดสู่โครงสร้างพื้นฐาน เพื่อพึ่งพาตนเองด้านอวกาศ

ยุโรปกำลังตอบสนองต่อความไม่แน่นอนของความร่วมมือด้านอวกาศกับสหรัฐฯ ไม่ใช่ด้วยการพยายามสร้าง NASA หรือ SpaceX เวอร์ชันยุโรปขึ้นมาแทนในทันที แต่ด้วยแนวคิด “อธิปไตยเชิงยุทธศาสตร์” นั่นคือความสามารถในการส่งภารกิจสำคัญขึ้นสู่วงโคจร ดูแลระบบสื่อสารที่ปลอดภัย และคงขีดความสามารถหลักด้านอวกาศไว้ได้ แม้พันธมิตรภายนอกจะเปลี่ยนทิศทาง

ประเด็นนี้ยิ่งมีความเร่งด่วน หลังบริษัทอวกาศสหรัฐฯ รวมถึง SpaceX ถอนตัวจากการประชุม International Space Summit ที่กรุงปารีส ท่ามกลางรายงานเรื่องแรงกดดันจากสหรัฐฯ ขณะที่ฝรั่งเศสยังเดินหน้าจัดการประชุมในเดือนกันยายน เพื่อผลักดันบทบาทของยุโรปในอุตสาหกรรมอวกาศที่แข่งขันดุเดือดขึ้นเรื่อย ๆ 17

“อธิปไตยด้านอวกาศ” ในทางปฏิบัติหมายถึงอะไร

สำหรับยุโรป อธิปไตยไม่ได้แปลว่าตัดความร่วมมือข้ามมหาสมุทรแอตแลนติก แต่หมายถึงการลดจุดเสี่ยงจากการพึ่งพาแหล่งเดียว ในขีดความสามารถที่ภาครัฐและโครงสร้างพื้นฐานสำคัญต้องใช้งานมากขึ้น

สิ่งที่ต้องเร่งสร้างมีอยู่ชัดเจน ได้แก่

• การเข้าถึงวงโคจรอย่างมั่นใจ: รัฐบาลยุโรปต้องมีทางเลือกในการส่งดาวเทียมพลเรือน ความมั่นคง และกลาโหม โดยไม่ต้องพึ่งผู้ให้บริการนอกภูมิภาคทั้งหมด
• การสื่อสารที่ปลอดภัย: ภาครัฐต้องมีการเชื่อมต่อผ่านดาวเทียมที่ทนทานและควบคุมได้เอง สำหรับบริการสาธารณะ งานความมั่นคง และการรับมือวิกฤต
• ขีดความสามารถภาคอุตสาหกรรม: ต้องมีทั้งบริษัท ฐานปล่อยจรวด กำลังการผลิต และความต้องการจัดซื้อจากรัฐอย่างต่อเนื่อง ไม่ใช่มีเพียงโครงการวิจัยหรือคำประกาศบนเวทีประชุม
• ท่าทีด้านความมั่นคงที่ประสานกันมากขึ้น: นโยบายอวกาศกำลังเชื่อมโยงเข้ากับความมั่นคงของชาติ การเฝ้าระวัง และการคุ้มครองบริการจำเป็นมากขึ้น

การประชุมที่ปารีสจึงเป็นสัญญาณทางการเมือง มากกว่าจะเป็นหลักฐานว่ายุโรปปิดช่องว่างด้านขีดความสามารถได้แล้ว Reuters รายงานว่าไม่ได้คาดว่าจะมีการตัดสินใจสำคัญครั้งใหม่ แม้อาจมีคำประกาศและสัญญาต่าง ๆ เกิดขึ้นก็ตาม 17

สหราชอาณาจักรเพิ่มเสาหลักในระดับชาติ

ยุทธศาสตร์อวกาศฉบับใหม่ของสหราชอาณาจักรสะท้อนว่าแนวทางในภาพใหญ่ของยุโรปเริ่มแปลงเป็นแผนลงทุนอย่างไร รัฐบาลอังกฤษระบุว่า แผนนี้ได้รับงบสนับสนุนมากกว่า 7.8 พันล้านปอนด์ จนถึงปีงบประมาณ 2029/30 และรวมการลงทุนด้านอวกาศไว้ในกรอบเดียว ครอบคลุมความมั่นคง กลาโหม และการเติบโตทางเศรษฐกิจ 1

ส่วนที่เกี่ยวข้องกับการปล่อยจรวดมีความสำคัญต่อการถกเถียงเรื่องอธิปไตยโดยตรง ยุทธศาสตร์นี้จัดสรร 148 ล้านปอนด์สำหรับโครงการจรวดยุโรป และ 30 ล้านปอนด์สำหรับ SaxaVord Spaceport ในหมู่เกาะเชตแลนด์ โดยรัฐบาลระบุชัดว่าเงินลงทุนดังกล่าวจะช่วยให้อังกฤษและพันธมิตรปล่อยดาวเทียมได้ โดยไม่ต้องพึ่งประเทศที่อยู่ไกลออกไป 2

งบของ SaxaVord มีเป้าหมายเพื่อสนับสนุนฐานปล่อยจรวดเพิ่มอีก 2 แห่ง สนามแห่งนี้ได้รับใบอนุญาตครบถ้วนแล้ว และผู้ดำเนินการระบุว่าเงินลงทุนภาครัฐคาดว่าจะช่วยดึงเงินทุนเอกชนเพิ่มอีก 30 ล้านปอนด์ 3

โครงการนี้ยังไม่ทำให้อังกฤษกลายเป็นทางเลือกสำหรับการปล่อยจรวดขนาดใหญ่ได้ด้วยตัวเอง แต่จะเพิ่มโครงสร้างพื้นฐานสำหรับการปล่อยจรวดเชิงพาณิชย์ขนาดเล็ก และขยายจำนวนทางเลือกในการปล่อยดาวเทียมของยุโรป

เหตุใดการปล่อยจรวดภายในภูมิภาคจึงสำคัญขึ้น

การปล่อยจรวดไม่ใช่เพียงบริการขนส่งเชิงพาณิชย์อีกต่อไป แต่เป็นประตูสู่ระบบสื่อสาร การสำรวจโลก การนำทาง ข่าวกรอง และภารกิจวิทยาศาสตร์ หากการเข้าถึงถูกจำกัดจากภูมิรัฐศาสตร์ มาตรการควบคุมการส่งออก คิวการปล่อยที่แออัด หรือการเปลี่ยนลำดับความสำคัญของผู้ให้บริการ รัฐบาลอาจสูญเสียการควบคุมทั้งกำหนดเวลาภารกิจและการบริหารความเสี่ยง

นั่นคือเหตุผลที่นโยบายยุโรปหันมาให้ความสำคัญกับความสามารถในการปล่อยจรวดอย่างสม่ำเสมอ และการสร้างอุปสงค์ภายในประเทศ ภาคการปล่อยจรวดไม่อาจอยู่รอดด้วยเที่ยวบินสาธิตเป็นครั้งคราว แต่ต้องอาศัยการจัดซื้อหลายปีต่อเนื่อง ท่อส่งภารกิจที่คาดการณ์ได้ และฐานปล่อยที่รองรับการปฏิบัติการประจำได้

ยุทธศาสตร์ของสหราชอาณาจักรจึงวางเป้าหมายการเข้าถึงอวกาศอย่างมั่นใจ ควบคู่กับการสื่อสารผ่านดาวเทียม การเฝ้าระวังสภาพแวดล้อมในอวกาศ การให้บริการและการผลิตในวงโคจร 2

การเชื่อมต่อที่ปลอดภัย คืออีกด้านของอธิปไตย

อธิปไตยยังขึ้นอยู่กับว่าใครเป็นผู้ควบคุมเครือข่ายที่ส่งผ่านการสื่อสารของภาครัฐและบริการสำคัญ ยุทธศาสตร์ของอังกฤษรวมกิจกรรมอวกาศพลเรือนและกลาโหมไว้ในแผนเดียว และยกการเชื่อมต่อด้วยดาวเทียมเป็นหนึ่งในความสำคัญหลัก 1

กรอบคิดนี้สะท้อนความกังวลที่กว้างขึ้นของยุโรป การสื่อสารผ่านดาวเทียมไม่ได้เป็นเพียงตลาดอินเทอร์เน็ตสำหรับผู้บริโภค แต่เป็นโครงสร้างพื้นฐานเพื่อความยืดหยุ่น ความมั่นคงของชาติ และความต่อเนื่องของการทำงานภาครัฐ ดังนั้น การสร้างหรือรักษาขีดความสามารถที่ควบคุมได้เองจึงมีความหมาย แม้บริการเชิงพาณิชย์จากต่างประเทศอาจทำงานได้ดีหรือมีต้นทุนต่ำกว่า

โจทย์ยากคือเปลี่ยนความทะเยอทะยานให้เป็นขีดความสามารถจริง

แรงผลักดันสู่อธิปไตยเชิงยุทธศาสตร์ของยุโรปมีเหตุผลรองรับชัดเจน แต่การทำให้เกิดขึ้นจริงไม่ง่าย การประชุม ยุทธศาสตร์ระดับชาติ หรือฐานปล่อยแห่งใหม่เพียงอย่างเดียว ไม่อาจสร้างระบบนิเวศอวกาศที่พึ่งพาตนเองได้

สิ่งที่จะชี้ขาดคือ รัฐบาลยุโรปจะทำได้หรือไม่ในการ

1. ผูกพันการจัดซื้อระยะยาวที่เชื่อถือได้ สำหรับบริการปล่อยจรวดและดาวเทียม
2. เปลี่ยนโครงสร้างพื้นฐานที่วางแผนไว้ให้เป็นการปฏิบัติการปกติ รวมถึงการปล่อยจรวดซ้ำอย่างต่อเนื่อง
3. ประสานลำดับความสำคัญระดับชาติและระดับยุโรป เพื่อลดการลงทุนที่กระจัดกระจาย
4. รักษาความร่วมมือไว้พร้อมลดการพึ่งพา แทนที่จะตีความอธิปไตยว่าเป็นการแยกตัว

การไม่เข้าร่วมการประชุมปารีสของบริษัทสหรัฐฯ ตอกย้ำความเสี่ยงทางการเมืองจากการพึ่งพาผู้ให้บริการภายนอกมากเกินไป 17 ดังนั้น สิ่งที่ยุโรปกำลังทำจึงควรถูกมองว่าเป็นการสร้างขีดความสามารถระยะยาว ทั้งโครงสร้างพื้นฐานการปล่อยจรวด การเชื่อมต่อที่ปลอดภัย ฐานอุตสาหกรรม และอุปสงค์จากภาครัฐ ไม่ใช่ความพยายามจะลอกเลียนระบบนิเวศอวกาศของสหรัฐฯ ในทันที