ท่อส่ง East–West ของซาอุฯ ปิด: ความเสี่ยงพลังงานโลกไม่ได้อยู่แค่ช่องแคบฮอร์มุซ

การโจมตีด้วยโดรนเมื่อวันที่ 10 กันยายน ซึ่งซาอุดีอาระเบียระบุว่ามีต้นทางจากอิรัก ทำให้วิกฤตการเดินเรือขยายเป็นวิกฤตต่อระบบส่งออกน้ำมันโดยตรง เพราะท่อส่งน้ำมันดิบ East–West ถูกปิดชั่วคราวเพื่อความปลอดภัย 1718

ท่อสายนี้มีความยาวราว 1,200 กิโลเมตร และหลัง Saudi Aramco เพิ่มขีดความสามารถจนสูงสุดที่ราว 7 ล้านบาร์เรลต่อวัน ท่อนี้จึงเป็นเส้นทางสำคัญในการขนน้ำมันจากฝั่งอ่าวไปยังท่าเรือยันบู (Yanbu) บนชายฝั่งทะเลแดง โดยไม่ต้องผ่านช่องแคบฮอร์มุซ เมื่อท่อหยุดทำงานในช่วงที่การสัญจรผ่านฮอร์มุซตึงตัว ทางเลือกส่งออกของซาอุฯ จึงหดแคบลงอย่างมาก

เหตุใดตลาดน้ำมันจึงกังวล

ผลกระทบระยะแรกคือการเพิ่ม ค่าความเสี่ยงทางภูมิรัฐศาสตร์ ในราคาน้ำมัน นักลงทุนไม่ได้กังวลเพียงความเสียหายของท่อ แต่กังวลว่าอุปทานจริงอาจลดลง หากการซ่อมแซมยืดเยื้อจนซาอุฯ ไม่สามารถรักษาปริมาณส่งออกผ่านยันบูได้

แหล่งข่าวอุตสาหกรรมประเมินว่า น้ำมันคงคลังที่ยันบูอาจรองรับการส่งออกได้เพียงประมาณ 5–7 วัน หากไม่มีน้ำมันป้อนเข้ามาทางท่อเพิ่มเติม ดังนั้น สต็อกช่วยซื้อเวลาได้เพียงชั่วคราว ไม่ใช่สิ่งทดแทนท่อส่ง หากหยุดเดินท่อนานกว่านั้น ซาอุฯ อาจต้องลดการส่งออก หรือในที่สุดอาจต้องปรับลดการผลิตตามไปด้วย

มีรายงานว่าปริมาณน้ำมันที่อาจเผชิญความเสี่ยงมีมากถึงราว 4% ของอุปทานโลก แต่ตัวเลขนี้ควรอ่านเป็นฉากทัศน์ความเสี่ยงในกรณีที่การหยุดชะงักยืดเยื้อ ไม่ใช่ปริมาณที่หายออกจากตลาดแล้วทั้งหมด

สำหรับก๊าซธรรมชาติ ท่อ East–West ขนส่ง น้ำมันดิบ ไม่ใช่ก๊าซ จึงไม่ทำให้ก๊าซขาดแคลนโดยตรง อย่างไรก็ดี ตลาดก๊าซและ LNG ยังอาจได้รับแรงกดดันทางอ้อมจากค่าระวางเรือ ประกันภัย และความเสี่ยงที่เรือต้องเปลี่ยนเส้นทาง หากจุดผ่านทางทะเลในภูมิภาคมีปัญหา 12

คำถามใหญ่คือ “ซ่อมนานแค่ไหน”

คริส ไรต์ รัฐมนตรีพลังงานสหรัฐฯ กล่าวว่าเขาคาดว่าจะเห็นท่อกลับมาเดินได้ “ในไม่ช้า” โดยระบุว่ากำลังมีการประเมินความเสียหายและสิ่งที่ต้องดำเนินการอย่างรอบคอบ หากท่อกลับมาเดินได้แม้เพียงบางส่วนในเวลาไม่นาน ผลกระทบหลักอาจจำกัดอยู่ที่ค่าความเสี่ยงในตลาด

แต่รายงานจากแหล่งข่าวในอุตสาหกรรมให้กรอบเวลาที่ต่างกัน ตั้งแต่สามารถกลับมาเดินบางส่วนระหว่างซ่อม ไปจนถึงอาจต้องใช้เวลาประมาณ 5–6 สัปดาห์ ขณะที่ทางการซาอุฯ ยังไม่ได้เปิดเผยตารางซ่อมที่ชัดเจน ความไม่แน่นอนนี้เองเป็นตัวแปรสำคัญต่อราคาน้ำมัน: ยิ่งตลาดเชื่อว่าการหยุดชะงักจะยาวนาน โอกาสที่การส่งออกจริงจะลดลงก็ยิ่งสูง

เส้นทางทะเลแดงก็ไม่ได้ปลอดภัยเต็มที่

การเปิดท่อกลับมาไม่อาจแก้ปัญหาความมั่นคงด้านการส่งออกได้ทั้งหมด เนื่องจากมีรายงานว่ากลุ่มฮูตีที่ได้รับการสนับสนุนจากอิหร่านเข้าควบคุมหรือเข้าถึงเกาะเปริม หรือมายุน (Perim/Mayun) ในช่องแคบบับเอลมันเดบ ซึ่งเป็นประตูใต้ของทะเลแดง 15

จุดนี้มีความสำคัญเพราะเรือบรรทุกน้ำมันที่ออกจากยันบูต้องใช้เส้นทางผ่านทะเลแดงสู่บับเอลมันเดบ การมีฐานที่มั่นใกล้จุดคอขวดดังกล่าวจึงเพิ่มความเสี่ยงต่อเรือ การประกันภัย และต้นทุนขนส่ง แม้ท่อ East–West จะกลับมาใช้งานได้ก็ตาม 15

กล่าวโดยสรุป ซาอุฯ กำลังเผชิญแรงกดดันต่อทางออกน้ำมันสองชั้น: ฮอร์มุซเป็นเส้นทางฝั่งอ่าวที่มีข้อจำกัด ขณะที่บับเอลมันเดบคือทางออกจากทะเลแดงที่เสี่ยงมากขึ้น

อิรักและการทูตในภูมิภาค

รัฐบาลอิรักยอมรับว่าการปล่อยโดรนมีต้นทางจากดินแดนของตน สั่งปลดผู้บัญชาการทหาร เปิดการสอบสวน และรายงานระบุว่าได้ปิดด่านข้ามแดนติดอิหร่าน 3 แห่งระหว่างตรวจสอบจุดปล่อยโดรน 18 การตอบสนองนี้สะท้อนแรงกดดันต่อแบกแดดให้แสดงว่าสามารถป้องกันไม่ให้กลุ่มติดอาวุธที่เชื่อมโยงกับอิหร่านใช้ดินแดนอิรักโจมตีประเทศเพื่อนบ้านได้ แม้องค์กรร่มของกลุ่มติดอาวุธดังกล่าวจะปฏิเสธความเกี่ยวข้องก็ตาม

ในเวลาเดียวกัน การประชุมที่โอมานระหว่างอิหร่านกับประเทศอาหรับริมอ่าวเปอร์เซีย เพื่อหารือเรื่องช่องทางเดินเรือชั่วคราวผ่านช่องแคบฮอร์มุซ ถูกเลื่อนออกไปตามคำร้องขอของซาอุฯ 2 นั่นทำให้กลไกทางการทูตที่อาจช่วยบรรเทาปัญหาการผ่านฮอร์มุซในระยะสั้นต้องชะงักลง

บทสรุป: ความเสี่ยงคือการหยุดชะงักพร้อมกัน

หากท่อกลับมาเดินได้เร็ว ผลกระทบต่ออุปทานจริงอาจจำกัด แต่ตลาดยังคงต้องคิดราคาความเสี่ยงจากการโจมตีซ้ำและความไม่ปลอดภัยของเส้นทางเดินเรือไว้ล่วงหน้า

แต่หากการซ่อมล่าช้าเกินช่วงกันชนของสต็อกที่ยันบู ขณะฮอร์มุซยังมีข้อจำกัดและบับเอลมันเดบเผชิญภัยคุกคามพร้อมกัน ผลกระทบอาจเปลี่ยนจากความวิตกในตลาดการเงินไปเป็นการขาดแคลนบาร์เรลน้ำมันจริง ต้นทุนเรือและประกันที่สูงขึ้น และแรงผลักดันให้ราคาน้ำมันปรับขึ้นอีก 12