ตลาดน้ำมันอยู่รอดได้ด้วยการใช้เงินสำรอง แต่กันชนกำลังร่อยหรอ

ตลอด 7 เดือนของสงครามสหรัฐฯ-อิหร่าน ตลาดน้ำมันโลกยังเดินหน้าต่อได้ แต่ไม่ได้กลับสู่ภาวะปกติ ระบบที่ใช้อยู่คือการประคองสถานการณ์เฉพาะหน้า: เปลี่ยนเส้นทางเรือบรรทุกน้ำมัน เพิ่มการส่งออกจากทวีปอเมริกา ปล่อยน้ำมันจากคลังสำรอง และอาศัยการใช้เชื้อเพลิงที่ชะลอลง

ต้นทุนของการประคองนี้คือสต็อกน้ำมันที่ลดลงอย่างรวดเร็ว จึงทำให้ตลาดมีพื้นที่รับแรงกระแทกจากการโจมตีครั้งใหม่หรือการขนส่งสะดุดน้อยลงมาก 119

ช็อกครั้งนี้เกิดทั้งจากอุปทานหายไปและเส้นทางขนส่งติดขัด

ก่อนสงคราม การส่งออกน้ำมันจากตะวันออกกลางคิดเป็นราวหนึ่งในห้าของอุปทานน้ำมันโลก ช่วงต้นของความขัดแย้ง สำนักงานพลังงานระหว่างประเทศ (IEA) ประเมินว่าอุปทานหายไปประมาณ 11 ล้านบาร์เรลต่อวัน ต่อมา ตัวเลขการหยุดชะงักที่ยังดำเนินอยู่ในภูมิภาคอ่าวอาหรับอยู่ที่ราว 5-7 ล้านบาร์เรลต่อวันตามการประเมินของนักวิเคราะห์ ซึ่งสะท้อนความไม่แน่นอนทั้งด้านการผลิต การขนส่ง และการส่งออกที่ติดตามได้ยาก 93

จุดคอขวดสำคัญที่สุดคือช่องแคบฮอร์มุซ ก่อนความขัดแย้ง มีน้ำมันไหลผ่านเส้นทางน้ำแห่งนี้เฉลี่ย 21.6 ล้านบาร์เรลต่อวัน แต่ในไตรมาส 2 ปริมาณดังกล่าวลดเหลือ 4.9 ล้านบาร์เรลต่อวัน ตามประมาณการของสหรัฐฯ ที่ Bloomberg รายงาน 7 น้ำมันที่ผลิตได้แต่ไม่สามารถบรรทุก ทำประกัน หรือขนส่งได้อย่างปลอดภัย ย่อมไม่สามารถเข้าถึงตลาดโลกได้เต็มที่

ซาอุดีอาระเบียหันไปส่งออกผ่านทะเลแดง ขณะที่ผู้ส่งออกในอ่าวอาหรับบางส่วนใช้ท่าเรือทางเลือกและรูปแบบขนส่งพิเศษ มาตรการเหล่านี้ช่วยลดแรงกระแทกระยะสั้น แต่ยังไม่ทำให้การค้าไหลกลับสู่ภาวะเดิม โดยปริมาณส่งออกจากอ่าวอาหรับยังต่ำกว่าระดับราว 18 ล้านบาร์เรลต่อวันที่เคยผ่านฮอร์มุซก่อนสงครามอย่างมาก 3

เหตุใดราคาน้ำมันจึงตึงตัว แม้ยังมีน้ำมันส่งถึงตลาด

ราคาน้ำมันไม่ได้สะท้อนเฉพาะปริมาณน้ำมันที่มีอยู่ในปัจจุบัน แต่ยังรวมถึงความเสี่ยงที่การส่งมอบในอนาคตจะสะดุดด้วย การปะทะรอบใหม่ระหว่างสหรัฐฯ และอิหร่านในเดือนกันยายนผลักราคาน้ำมันดิบขึ้น และเกิดขึ้นพร้อมกับราคาดีเซลขายปลีกในสหรัฐฯ ที่ทำสถิติสูงสุด Reuters รายงาน

ดังนั้น แรงกดดันต่อราคาไม่ได้มาจากจำนวนบาร์เรลที่หายไปเท่านั้น แต่รวมถึงต้นทุนค่าระวาง ค่าประกันภัย และความเสี่ยงต่อโครงสร้างพื้นฐานพลังงานหรือเส้นทางเดินเรือ

นี่คือ “ความปกติใหม่” ที่เปราะบาง: น้ำมันยังไหลเวียน แต่มีต้นทุนสูงกว่าและมีเส้นทางสำรองเหลือน้อยกว่าเดิม หากท่อส่ง ท่าเรือ เส้นทางเรือบรรทุก หรือโรงกลั่นแห่งใดแห่งหนึ่งสะดุด ผลกระทบอาจขยายตัวมาก เพราะช่องทางทางเลือกกำลังรับภาระใกล้ขีดจำกัดอยู่แล้ว

อะไรช่วยไม่ให้วิกฤตลุกลามกว่านี้

มีตัวช่วยหลัก 3 ด้านที่บรรเทาการสูญเสียอุปทานตะวันออกกลางได้บางส่วน

• น้ำมันดิบจากทวีปอเมริกาเพิ่มขึ้น การส่งออกน้ำมันดิบจากทวีปอเมริกาเฉลี่ยทำสถิติ 11.7 ล้านบาร์เรลต่อวันในปี 2026 จนถึงต้นเดือนกันยายน เพิ่มจาก 10.3 ล้านบาร์เรลต่อวันในปี 2025 สหรัฐฯ เป็นผู้นำการเพิ่มขึ้น ตามด้วยบราซิล และเอเชียรับซื้อน้ำมันส่วนเพิ่มจำนวนมาก 2
• เปลี่ยนเส้นทางและใช้ท่าเรือทางเลือก การส่งออกของซาอุดีอาระเบียผ่านทะเลแดง รวมถึงการไหลผ่านท่าเรือทางเลือก ช่วยเปิดทางให้น้ำมันบางส่วนที่เดิมต้องพึ่งช่องแคบฮอร์มุซ 311
• ปล่อยคลังสำรองฉุกเฉินและอุปสงค์ลดลง ชาติสมาชิก IEA ทั้ง 32 ประเทศตกลงระบายน้ำมันจากคลังสำรองเชิงยุทธศาสตร์รวมเป็นประวัติการณ์ 400 ล้านบาร์เรลในช่วงต้นสงคราม ขณะเดียวกัน ราคาที่สูงขึ้นและกิจกรรมเศรษฐกิจที่อ่อนแรงสามารถลดการใช้น้ำมันเชื้อเพลิง ช่วยหดช่องว่างระหว่างอุปสงค์กับอุปทานในระยะสั้น 18

มาตรการเหล่านี้ช่วยซื้อเวลา แต่ไม่ได้สร้างระบบทดแทนที่ให้ทั้งกำลังผลิตที่เชื่อถือได้ การขนส่งความเสี่ยงต่ำ และสต็อกปริมาณมากเหมือนก่อนสงคราม

โลกกำลังใช้สต็อกน้ำมันเป็นกันชน

สัญญาณชัดที่สุดของความตึงตัวคือการลดลงของสินค้าคงคลัง IEA ระบุว่าสต็อกน้ำมันโลกที่สังเกตได้ลดลงราว 507 ล้านบาร์เรลนับจากสงครามเริ่มต้น หรือเฉลี่ยประมาณ 2.8 ล้านบาร์เรลต่อวัน โดยเฉพาะเดือนสิงหาคมเพียงเดือนเดียว สต็อกลดลง 95 ล้านบาร์เรล 1914

สำนักงานสารสนเทศด้านพลังงานสหรัฐฯ (EIA) รายงานแยกต่างหากว่าสินค้าคงคลังน้ำมันทั่วโลกลดลงประมาณ 400 ล้านบาร์เรลแล้วในปี 2026 และคาดว่าจะลดต่อเนื่องจนสิ้นปี 8 วิธีวัดและช่วงเวลาที่ต่างกันอาจให้ตัวเลขต่างกัน แต่ข้อสรุปตรงกันคือ น้ำมันที่เก็บไว้กำลังถูกนำมาอุดช่องว่างของอุปทานในสัดส่วนสำคัญ

คลังสำรองเชิงยุทธศาสตร์ถูกสร้างมาเพื่อรับมือเหตุฉุกเฉินประเภทนี้ แต่มีปริมาณจำกัด Reuters รายงานว่า คลังปิโตรเลียมสำรองเชิงยุทธศาสตร์ของสหรัฐฯ เหลือ 289.7 ล้านบาร์เรลในช่วงต้นเดือนกันยายน ซึ่งเป็นระดับต่ำสุดนับตั้งแต่ปี 1982 17 การระบายคลังช่วยรองรับเหตุขัดข้องชั่วคราวได้ แต่ไม่อาจชดเชยการขาดแคลนระดับหลายล้านบาร์เรลต่อวันได้อย่างไม่มีกำหนด

ระยะต่อไปอาจรับมือยากกว่าช่วงแรก

ในรายงานเดือนกันยายน IEA คาดว่าอุปทานน้ำมันโลกในปี 2026 จะลดลง 5.7 ล้านบาร์เรลต่อวัน และการฟื้นตัวเต็มรูปแบบของอุปทานจากอ่าวอาหรับจะเลื่อนไปถึงปี 2027 1 ความทนทานของตลาดจากนี้จึงขึ้นกับว่าเส้นทางสำรองจะยังใช้งานได้หรือไม่ อุปทานนอกอ่าวอาหรับจะเพิ่มมาได้ต่อเนื่องเพียงใด และอุปสงค์จะชะลอลงพอจะสมดุลกับปริมาณที่มีจำกัดหรือไม่

ผลกระทบต่อผู้บริโภคและภาคธุรกิจไม่ได้หยุดที่ราคาน้ำมันดิบ ต้นทุนการขนส่งและผลิตภัณฑ์ปิโตรเลียมที่สูงขึ้นหรือผันผวนมากขึ้น สามารถส่งผ่านไปยังต้นทุนสินค้าและแรงกดดันเงินเฟ้อในวงกว้างได้

บทสรุป

สงครามยังไม่ได้สร้างทางออกที่มั่นคงเพื่อทดแทนอุปทานตะวันออกกลางที่หายไป สิ่งที่เกิดขึ้นคือระบบชั่วคราวซึ่งพึ่งพาน้ำมันที่เปลี่ยนเส้นทาง การส่งออกระดับสูงจากทวีปอเมริกา คลังสำรองฉุกเฉิน และอุปสงค์ที่อ่อนลง เมื่อสต็อกทั่วโลกลดลงแล้วราว 507 ล้านบาร์เรล และการไหลกลับสู่ภาวะปกติของอ่าวอาหรับยังไม่คาดว่าจะเกิดขึ้นครบถ้วนก่อนปี 2027 ตลาดน้ำมันจึงยังเสี่ยงอย่างมากต่อการยกระดับความขัดแย้งอีกครั้ง 191