สงครามอิหร่านบีบเศรษฐกิจอ่าวอาหรับอย่างไร และทดสอบพันธมิตรความมั่นคงกับสหรัฐฯ

ช่องแคบฮอร์มุซคือจุดที่เดิมพันทางเศรษฐกิจของสงครามอิหร่านกระจุกตัวอยู่ ก่อนเกิดความขัดแย้ง เส้นทางน้ำแคบแห่งนี้รองรับการขนส่งน้ำมันและก๊าซธรรมชาติเหลว (LNG) ราวหนึ่งในห้าของโลก การเดินเรือที่ถูกรบกวนจึงจำกัดความสามารถของผู้ส่งออกในอ่าวอาหรับในการเปลี่ยนกำลังผลิตให้เป็นรายได้จริง แม้ราคาน้ำมันที่พุ่งขึ้นจะช่วยพยุงรายได้รัฐบาลบางส่วนก็ตาม 512

ประเด็นสำคัญคือ ราคาน้ำมันที่สูงขึ้นจะเป็นประโยชน์ต่อเฉพาะน้ำมันที่ส่งถึงผู้ซื้อได้เท่านั้น หากประเทศใดมีช่องทางส่งออกทางเลือกน้อย เมื่อน้ำมันออกไม่ได้จนคลังเก็บเต็ม ก็อาจต้องลดกำลังผลิตและสูญเสียรายได้ ส่วนประเทศที่มีท่อส่งไปยังท่าเรือนอกช่องแคบย่อมยืดหยุ่นกว่า แต่ไม่ได้ปลอดผลกระทบ วิกฤตจึงสร้างแรงกระแทกที่ไม่เท่ากันต่อเศรษฐกิจในภูมิภาค และกดดันทั้งงบประมาณ แผนการเติบโต และความเชื่อมั่นต่อระบบความมั่นคงซึ่งเป็นฐานของการลงทุนในอ่าวอาหรับ

เหตุใดราคาน้ำมันสูงจึงไม่ช่วยชดเชยทั้งหมด

ราคาน้ำมันที่สูงขึ้นช่วยเพิ่มรายได้ให้กับปริมาณที่ยังส่งออกถึงลูกค้าได้ แต่ไม่สามารถชดเชยเต็มจำนวนสำหรับน้ำมันหรือ LNG ที่ขนส่งออกไม่ได้ รอยเตอร์รายงานว่า การปิดช่องแคบทำให้ชะตากรรมของผู้ผลิตในภูมิภาคแตกต่างกัน ซาอุดีอาระเบียได้ประโยชน์จากราคาที่สูงขึ้นและขีดความสามารถส่งออกทางเลือก ขณะที่ประเทศที่ไม่มีเส้นทางเทียบเคียงกันสูญเสียรายได้หลายพันล้านดอลลาร์ 12

หากการหยุดชะงักยืดเยื้อ ปัญหาจะขยายเกินกว่ารายได้จากไฮโดรคาร์บอน ข้อจำกัดด้านการขนส่งอาจบังคับให้ลดการผลิต ขณะเดียวกัน การโจมตีและความไม่มั่นคงในภูมิภาคยังกระทบท่าเรือ สนามบิน โรงแรม และศูนย์กลางธุรกิจต่าง ๆ 1516 รัฐบาลในอ่าวอาหรับจึงกำลังอัดฉีดเงินลงทุนในท่อส่ง ท่าเรือ และโครงสร้างพื้นฐานอื่น เพื่อลดการพึ่งพาช่องแคบฮอร์มุซ 2

ความเสี่ยงของแต่ละประเทศ

อิรัก: จุดอ่อนทางการคลังที่ชัดที่สุด

อิรักเป็นหนึ่งในผู้ส่งออกที่เปราะบางที่สุด เพราะแทบไม่มีเส้นทางทางเลือกที่มีนัยสำคัญสำหรับส่งออกน้ำมัน เมื่อน้ำมันส่งออกถูกขัดขวาง รายได้ที่หล่อเลี้ยงการใช้จ่ายภาครัฐจึงตกอยู่ในความเสี่ยงทันที รอยเตอร์ชี้ว่าประเทศที่ไม่มีเส้นทางขนส่งสำรองคือกลุ่มผู้เสียหายหลักจากการปิดช่องแคบ 12

สำหรับอิรัก ปัญหาจึงไม่ใช่แค่ตัวเลขคาดการณ์การเติบโตที่ลดลง การส่งน้ำมันดิบออกไม่ได้ต่อเนื่องจะจำกัดความสามารถทางการคลังที่รองรับเงินเดือนภาครัฐ บริการสาธารณะ การฟื้นฟูประเทศ และการลงทุนด้านทุน

ซาอุดีอาระเบีย: มีเกราะป้องกันบางส่วน แต่ไม่ใช่ทั้งหมด

ซาอุดีอาระเบียสามารถลำเลียงน้ำมันบางส่วนผ่านโครงสร้างพื้นฐานที่เชื่อมสู่ทะเลแดง จึงมีทางเลี่ยงช่องแคบฮอร์มุซมากกว่าอิรัก เส้นทางนี้ เมื่อรวมกับราคาน้ำมันที่สูงขึ้น ทำให้ซาอุดีอาระเบียอยู่ในสถานะดีกว่าผู้ส่งออกที่ไม่มีทางออกอื่น 12

อย่างไรก็ดี การเปลี่ยนเส้นทางได้เพียงบางส่วนไม่ได้ลบต้นทุนทางเศรษฐกิจ การโจมตีและความปั่นป่วนในภูมิภาคทำลายหรือคุกคามการขนส่ง การท่องเที่ยว และกิจกรรมเชิงพาณิชย์ ขณะที่รัฐบาลริยาดต้องเผชิญแรงกดดันให้ใช้จ่ายกับความมั่นคง รวมถึงโครงสร้างพื้นฐานพลังงานและโลจิสติกส์ที่ทนทานต่อความเสี่ยงมากขึ้น 215 ภาระเหล่านี้แข่งขันกับพื้นที่ทางการคลังที่จำเป็นต่อการเดินหน้าแผนลงทุนภายในประเทศระยะยาว

กาตาร์: LNG อยู่ได้ด้วยการผ่านฮอร์มุซอย่างปลอดภัย

กาตาร์มีความเปราะบางอย่างยิ่ง เพราะโมเดลการส่งออก LNG ของประเทศพึ่งพาการเข้าถึงทางทะเลผ่านช่องแคบฮอร์มุซโดยตรง รอยเตอร์ระบุว่าผู้ส่งออกในอ่าวอาหรับพึ่งพาคอขวดแห่งเดียวนี้มากเกินไป และแม้บรรลุสันติภาพที่ยั่งยืนได้ ความเสี่ยงของการปิดช่องแคบในอนาคตก็ยังคงอยู่ 3

สำหรับกาตาร์ ความปลอดภัยของการเดินเรือจึงไม่ใช่เพียงเรื่องโลจิสติกส์ แต่เป็นเงื่อนไขของการส่งมอบก๊าซ LNG ให้ลูกค้าได้อย่างเชื่อถือได้ และของความเชื่อมั่นที่รองรับการลงทุนก๊าซซึ่งใช้ระยะเวลานาน หากช่องแคบเปิดอีกครั้งแต่ยังมีความไม่แน่นอนหรือข้อจำกัด เศรษฐกิจก็ยังเผชิญภาระค้างคาแม้การสู้รบเฉพาะหน้าจะลดลง

สหรัฐอาหรับเอมิเรตส์: มีทางเลี่ยง แต่เศรษฐกิจที่หลากหลายก็เสี่ยง

สหรัฐอาหรับเอมิเรตส์ (UAE) สามารถหลีกเลี่ยงช่องแคบบางส่วนผ่านท่อส่งและท่าเรือนอกฮอร์มุซ รวมถึงทางออกที่ฟูไจราห์ ซึ่งช่วยลดความเสี่ยงเมื่อเทียบกับประเทศที่พึ่งพาเส้นทางเดียว แต่ไม่อาจขจัดความเสี่ยงได้ทั้งหมด 12

ความเสี่ยงของ UAE ยังมาจากเศรษฐกิจที่พึ่งพาการเชื่อมต่อระหว่างประเทศ ทั้งการค้า ท่าเรือ การบิน การเงิน และอสังหาริมทรัพย์ การโจมตีในภูมิภาคและข้อจำกัดการเดินเรือจึงกระทบมากกว่าการส่งออกน้ำมัน การลงทุนในโครงสร้างพื้นฐานทางเลือกอาจเพิ่มความทนทานในระยะยาว แต่ก็เป็นต้นทุนเพิ่มในระยะสั้นเช่นกัน 215

แรงกดดันต่อการเติบโตและการคลังกำลังเสริมกันเอง

แนวโน้มการเติบโตอ่อนแอลงเมื่อการหยุดชะงักของการส่งออกยาวนานกว่าที่คาด ผลสำรวจของรอยเตอร์ในเดือนกรกฎาคมพบว่า เศรษฐกิจอ่าวอาหรับส่วนใหญ่มีแนวโน้มหดตัวในปี 2026 หนักกว่าที่ประเมินไว้เมื่อสามเดือนก่อน ก่อนอาจฟื้นตัวในปี 2027 โดยกาตาร์และคูเวตถูกปรับลดคาดการณ์มากที่สุด และต่างถูกคาดว่าจะหดตัว 8.1% ในปี 2026 6

โจทย์การคลังหลักคือการถูกบีบจากสองด้านพร้อมกัน ได้แก่

• ปริมาณส่งออกและกิจกรรมเศรษฐกิจที่เกี่ยวข้องลดลง
• ค่าใช้จ่ายด้านความมั่นคง การซ่อมแซม และการสร้างความทนทานเพิ่มขึ้น
• รัฐบาลถูกกดดันให้คงการลงทุนภายในประเทศและแผนกระจายเศรษฐกิจ
• ความไม่แน่นอนที่ยืดเยื้ออาจบั่นทอนการค้า การบิน และความเชื่อมั่นภาคเอกชน 2615

ซาอุดีอาระเบียและ UAE มีเงินสำรองและเส้นทางทางเลือกมากกว่าอิรักหรือกาตาร์ แต่ความขัดแย้งครั้งนี้สะท้อนว่าแม้เศรษฐกิจอ่าวอาหรับที่หลากหลายขึ้น ก็ยังผูกติดกับความปลอดภัยของเส้นทางพลังงานและการค้าระดับภูมิภาค

เหตุใดความสัมพันธ์ด้านความมั่นคงกับสหรัฐฯ จึงตึงตัวขึ้น

แรงกระแทกทางเศรษฐกิจทำให้เมืองหลวงในอ่าวอาหรับต้องตั้งคำถามทางการเมืองว่า “ร่มความมั่นคง” ของสหรัฐฯ ให้การคุ้มครองคุ้มกับความเสี่ยงที่การยกระดับความขัดแย้งในภูมิภาคก่อขึ้นหรือไม่ รอยเตอร์รายงานว่าแหล่งข่าวและนักวิเคราะห์ในอ่าวอาหรับเห็นความกังวลเพิ่มขึ้น หลังการโจมตีของอิหร่านสร้างความเสียหายแก่โครงสร้างพื้นฐานและเผยให้เห็นจุดเปราะบางของประเทศที่พึ่งพาการคุ้มครองจากสหรัฐฯ 1415

ข้อเรียกร้องในทันทีจึงไม่ใช่เพียงการหยุดยิง รัฐในอ่าวอาหรับกดดันให้วอชิงตันสนับสนุนข้อตกลงที่จำกัดภัยคุกคามต่อโครงสร้างพื้นฐานพลังงานอย่างถาวร และป้องกันไม่ให้พลังงานถูกใช้เป็นเครื่องมือบีบบังคับอีก ลำดับความสำคัญที่พวกเขาระบุรวมถึงข้อจำกัดที่บังคับใช้ได้ต่อการโจมตีด้วยขีปนาวุธและโดรน ตลอดจนหลักประกันระยะยาวต่อการเดินเรือผ่านฮอร์มุซ 11

นี่ไม่ได้หมายความว่าความสัมพันธ์สหรัฐฯ-อ่าวอาหรับจะตัดขาด แต่ความร่วมมือทางเศรษฐกิจ การทหาร และการทูตในอนาคตมีแนวโน้มถูกวัดด้วยเกณฑ์ที่เป็นรูปธรรมขึ้น นั่นคือทำให้เส้นเลือดใหญ่ด้านการส่งออกและโครงสร้างพื้นฐานเชิงพาณิชย์ของภูมิภาคปลอดภัยขึ้นได้จริงหรือไม่

เงินผูกพันเกือบ 4 ล้านล้านดอลลาร์มีความหมายอย่างไรต่อวอชิงตัน

บทวิเคราะห์ที่อัลจาซีราอ้างถึงระบุว่า คำมั่นด้านเศรษฐกิจต่อสหรัฐฯ ที่ประกาศโดยซาอุดีอาระเบีย กาตาร์ และ UAE มีมูลค่ารวมเกือบ 4 ล้านล้านดอลลาร์สหรัฐ แต่สงครามอาจทำให้การดำเนินการตามคำมั่นดังกล่าวยากขึ้น เนื่องจากทั้งสามรัฐบาลต้องให้ความสำคัญกับกลาโหม โครงสร้างพื้นฐานพลังงาน และความยืดหยุ่นด้านการค้า 18

คำประกาศเหล่านี้ไม่ควรถูกตีความว่าเป็นสัญญาที่ทำเสร็จสมบูรณ์ หรือเป็นเงินที่พร้อมใช้ทันทีทั้งหมด แต่ความเสี่ยงทางการเมืองที่อยู่เบื้องหลังมีอยู่จริง รายได้ส่งออกที่ลดลงและภารกิจภายในประเทศที่เพิ่มขึ้น อาจทำให้แผนลงทุน การจัดซื้อ และความร่วมมือที่วางไว้ชะลอ ปรับขนาด หรือเปลี่ยนทิศทาง

สำหรับวอชิงตัน ความล่าช้าอาจเปลี่ยน “กำหนดเวลาเชิงเศรษฐกิจ” ให้กลายเป็นแต้มต่อในการเจรจาความมั่นคงในวงกว้าง รัฐบาลอ่าวอาหรับมีแรงจูงใจสูงที่จะเรียกร้องระบบป้องกันภัยทางอากาศและขีปนาวุธที่แข็งแกร่งขึ้น ข้อตกลงคุ้มครองการเดินเรือ และการปกป้องโครงสร้างพื้นฐานสำคัญที่น่าเชื่อถือ ก่อนจะเดินหน้าลงทุนในต่างประเทศด้วยจังหวะเดิม ยิ่งฮอร์มุซยังเป็นจุดเปราะบางที่เกิดซ้ำ แรงจูงใจในการกระจายโครงสร้างพื้นฐาน การค้า และความสัมพันธ์ภายนอกให้พ้นจากการพึ่งพาหุ้นส่วนด้านความมั่นคงรายเดียวก็ยิ่งมากขึ้น 21114

บทสรุป

สงครามได้เปิดเผยจุดอ่อนเชิงโครงสร้างของโมเดลเศรษฐกิจอ่าวอาหรับ แม้มีความมั่งคั่งจากพลังงานและศักยภาพลงทุนทั่วโลกสูงมาก แต่ยังพึ่งพาทางออกทางทะเลที่แคบและเปราะบาง อิรักเสี่ยงที่สุดในด้านรายได้จากน้ำมัน กาตาร์เผชิญข้อจำกัดโดยตรงต่อการขนส่ง LNG ส่วนซาอุดีอาระเบียและ UAE มีทางเลือกที่ช่วยได้ แต่มีขีดจำกัด

ผลระยะยาวอาจเป็นเรื่องการเมืองพอ ๆ กับเศรษฐกิจ การเปิดฮอร์มุซอีกครั้งจะช่วยฟื้นการค้า แต่มีเพียงความเชื่อมั่นที่ยั่งยืนในความปลอดภัยของเส้นทางนี้เท่านั้น ที่จะฟื้นความแน่นอนด้านการลงทุน และฟื้นข้อตกลงเชิงยุทธศาสตร์ระหว่างสหรัฐฯ กับรัฐอ่าวอาหรับซึ่งสงครามกำลังทำให้สั่นคลอน 31114