สงครามอิหร่านทำคำมั่นลงทุนเกือบ 4 ล้านล้านดอลลาร์ของรัฐอ่าวอาหรับต่อสหรัฐฯ สั่นคลอน

ผลกระทบทางเศรษฐกิจของสงครามอิหร่านไม่ได้หยุดอยู่แค่ราคาน้ำมันที่สูงขึ้น สำหรับประเทศริมอ่าวอาหรับ การส่งออกพลังงานและเส้นทางขนส่งที่ติดขัด ต้นทุนด้านความมั่นคงที่พุ่งขึ้น และภาระโครงการพัฒนาในประเทศ กำลังมาบรรจบกับคำมั่นลงทุนหรือซื้อสินค้าและบริการจากสหรัฐฯ มูลค่าเกือบ 4 ล้านล้านดอลลาร์สหรัฐ ภายใต้นโยบาย “America First” ของประธานาธิบดีโดนัลด์ ทรัมป์ 94

ประเด็นสำคัญจึงไม่ใช่ว่าคำมั่นเหล่านี้ถูกยกเลิกไปแล้ว แต่คือความสามารถและแรงจูงใจในการทำให้เกิดขึ้นจริงกำลังถูกทดสอบหนักขึ้น

คำมั่นตัวเลขใหญ่ ไม่ได้หมายถึงเงินพร้อมจ่ายทันที

ตามการประเมินของสถาบัน Peterson Institute for International Economics (PIIE) ซาอุดีอาระเบีย กาตาร์ และสหรัฐอาหรับเอมิเรตส์ (ยูเออี) ให้คำมั่นรวมกันเกือบ 4 ล้านล้านดอลลาร์ จากยอดคำมั่นของรัฐบาลต่างชาติราว 6 ล้านล้านดอลลาร์ที่เชื่อมโยงกับโครงการ America First 74

อย่างไรก็ดี ยอดนี้ไม่ใช่เงินก้อนที่พร้อมโอนเข้าสหรัฐฯ ในทันที เพราะรวมทั้งการลงทุนและการแลกเปลี่ยนทางเศรษฐกิจ มีระยะเวลาดำเนินการหลายปี และหลายรายการยังมีรายละเอียดหรือกรอบเวลาที่ไม่ชัดเจน 74

ในภาวะสงคราม ความแตกต่างนี้มีความหมายมากขึ้น PIIE ระบุว่าความขัดแย้งก่อคำถามทั้งต่อ ศักยภาพ และอาจรวมถึง ความเต็มใจ ของประเทศอ่าวอาหรับในการทำตามคำมั่น เมื่อทรัพยากรจำเป็นต้องหันไปใช้กับปัญหาเร่งด่วนภายในประเทศ 9

แรงกดดันหลักประกอบด้วย

• ค่าใช้จ่ายด้านกลาโหมและการคุ้มครองโครงสร้างพื้นฐานที่สูงขึ้น
• งบซ่อมแซมและเสริมความทนทานของระบบพลังงาน คมนาคม และการค้า
• เงินลงทุนโดยตรงจากต่างชาติที่อ่อนแอลง พร้อมต้นทุนการกู้ยืมที่สูงขึ้น
• ความจำเป็นต้องรักษางบสำหรับการกระจายฐานเศรษฐกิจและการจ้างงานในประเทศ 1

สำหรับซาอุดีอาระเบีย การตัดสินใจนี้สำคัญเป็นพิเศษ เพราะยุทธศาสตร์เศรษฐกิจของประเทศพึ่งพาการลงทุนต่อเนื่องในโครงการปรับโครงสร้างประเทศ หากสภาพคล่องและพื้นที่ทางการคลังตึงตัว การจัดสรรทุนให้โครงการและงานภายในประเทศย่อมมีน้ำหนักมากกว่าการลงทุนต่างประเทศที่เลือกทำได้ นี่ไม่จำเป็นต้องหมายถึงการตีตัวออกห่างจากวอชิงตัน แต่สะท้อนการจัดลำดับความสำคัญภายใต้ความเสี่ยงจากสงคราม

IMF หั่นคาดการณ์การเติบโตอย่างหนัก

กองทุนการเงินระหว่างประเทศ (IMF) ปรับลดแนวโน้มเศรษฐกิจอย่างมีนัยสำคัญ หลังความขัดแย้งกระทบโครงสร้างพื้นฐานพลังงานและการเดินเรือ

ในการอัปเดตภูมิภาคเดือนเมษายน IMF คาดว่าเศรษฐกิจกลุ่มตะวันออกกลาง แอฟริกาเหนือ อัฟกานิสถาน และปากีสถาน (MENAP) จะเติบโตเพียง 1.4% ในปี 2026 แม้ในกรณีสมมติที่การค้ากลับมาดำเนินได้และการผลิตฟื้นสู่ปกติภายในกลางปี ตัวเลขดังกล่าวต่ำกว่าคาดการณ์เมื่อเดือนตุลาคม 2025 ถึง 2.3 จุดเปอร์เซ็นต์ โดยผู้ส่งออกน้ำมันในอ่าวอาหรับที่ได้รับผลกระทบโดยตรงอาจถูกปรับลดคาดการณ์ลงมากถึง 15 จุดเปอร์เซ็นต์

รายงานภายหลังเกี่ยวกับการอัปเดตเดือนกรกฎาคมระบุว่า IMF ลดคาดการณ์การเติบโตปี 2026 ของภูมิภาคตะวันออกกลางและเอเชียกลางในวงกว้างลงเหลือ 0.7% หรือต่ำกว่าประมาณการเดือนเมษายน 1.2 จุดเปอร์เซ็นต์ สมมติฐานดังกล่าวตั้งอยู่บนการที่ช่องแคบฮอร์มุซเริ่มเปิดอีกครั้งในช่วงกลางเดือนกรกฎาคม และการจราจรทางเรือกลับสู่ระดับก่อนสงครามภายในเดือนมีนาคม 2027

ตัวเลขรายประเทศสะท้อนความเปราะบางที่ไม่เท่ากัน

• กาตาร์: คาดการณ์ปี 2026 ถูกลดลง 14.7 จุดเปอร์เซ็นต์ กลายเป็นเศรษฐกิจหดตัว 8.6% จากความเสียหายของโครงสร้างพื้นฐานและการพึ่งพาการส่งออกก๊าซธรรมชาติเหลว (LNG) สูง
• ซาอุดีอาระเบีย: คาดการณ์การเติบโตลดจาก 4.5% เหลือ 1.7% แม้ยังมีความยืดหยุ่นกว่าบางประเทศจากเส้นทางส่งออกทางเลือก แต่ยังต้องเผชิญแรงกดดันต่อการเติบโตและงบประมาณ
• ยูเออี: คาดการณ์ลดจาก 5.6% เหลือ 1.7% ในชุดตัวเลขเดียวกัน
• อิรัก: IMF คาดว่าเศรษฐกิจจะหดตัว 6.8% ในปี 2026 ก่อนอาจฟื้นตัวหากการผลิตและการขนส่งพลังงานกลับสู่ภาวะปกติ

ดังนั้น การฟื้นตัวในปี 2027 ควรอ่านอย่างระมัดระวัง เพราะอาจเป็นผลจากการกลับมาของการผลิตและการค้าที่เคยหยุดชะงักจากฐานปี 2026 ที่ต่ำ ไม่ได้แปลว่าความเปราะบางเชิงโครงสร้างได้รับการแก้ไขแล้ว

ฮอร์มุซ: ราคาพลังงานแพงขึ้น แต่ผู้ส่งออกอาจขายได้น้อยลง

ช่องแคบฮอร์มุซเป็นจุดคอขวดเชิงยุทธศาสตร์ของตลาดพลังงานโลก โดยเป็นเส้นทางผ่านของน้ำมันโลกราว 25–30% และ LNG ราว 20% ตามข้อมูล IMF

เมื่อการเดินเรือถูกปิดกั้นหรือมีความเสี่ยง ผู้ส่งออกอาจสูญเสียปริมาณขาย แม้ราคาน้ำมันอ้างอิงในตลาดโลกจะสูงขึ้นก็ตาม กล่าวอีกอย่างคือ ราคาที่สูงขึ้นไม่สามารถชดเชยได้ หากน้ำมันหรือก๊าซส่งออกไปถึงผู้ซื้อไม่ได้

ประเทศที่มีเส้นทางส่งออกทางเลือกยังพอรักษาการส่งออกได้บางส่วน ขณะที่อิรักและคูเวตมีทางเลี่ยงจำกัด จึงเสี่ยงต่อการสูญเสียรายได้มากกว่าเมื่อฮอร์มุซถูกปิด

อิรักเป็นกรณีที่เห็นภาพชัดที่สุด Reuters รายงานว่า ช่วงต้นของการหยุดชะงัก ผลผลิตจากแหล่งน้ำมันหลักทางใต้ของอิรักลดลงราว 70% เหลือ 1.3 ล้านบาร์เรลต่อวัน เนื่องจากไม่สามารถส่งออกผ่านฮอร์มุซได้ตามปกติ และเมื่อคลังเก็บเต็ม การผลิตก็ถูกลดลงไปอีก

ผลทางการคลังรุนแรง เพราะน้ำมันเป็นฐานรายได้ของรัฐอิรัก ศูนย์นโยบายพลังงานโลก มหาวิทยาลัยโคลัมเบีย ประเมินว่า IMF เคยคาดให้อิรักมีรายได้น้ำมันส่งออกราว 79,000 ล้านดอลลาร์ในปี 2026 จากการส่งออกเฉลี่ย 3.5 ล้านบาร์เรลต่อวัน หากการส่งออกเกือบเป็นศูนย์เป็นเวลาหนึ่งเดือน จะหมายถึงรายได้ที่หายไปราว 6,600 ล้านดอลลาร์ตามสมมติฐานราคาก่อนสงคราม

สงครามเผยจุดอ่อนเดิมของอิรัก

ความเปราะบางของอิรักไม่ได้เริ่มต้นจากสงคราม แต่ความขัดแย้งได้เปิดให้เห็นชัดเจนขึ้นว่า ประเทศมีเกราะป้องกันจำกัดต่อการหยุดชะงักของกระแสเงินสดจากน้ำมัน การปิดเส้นทางส่งออกหลักกระทบรายได้รัฐบาล การผลิต การนำเข้า และความสามารถของรัฐในการคงการใช้จ่ายพร้อมกัน

คาดการณ์เศรษฐกิจหดตัว 6.8% ของ IMF เชื่อมโยงกับการหยุดชะงักของผลผลิตน้ำมันและโลจิสติกส์ส่งออก ขณะที่การฟื้นตัวที่คาดไว้ในปี 2027 ตั้งอยู่บนเงื่อนไขว่าระบบเหล่านี้จะกลับสู่ปกติ นั่นหมายความว่าเศรษฐกิจอาจฟื้นได้ แต่การฟื้นตัวเพียงอย่างเดียวไม่อาจแก้ปัญหาการพึ่งพารายได้ไฮโดรคาร์บอนหรือสร้างฐานส่งออกนอกภาคพลังงานที่หลากหลายขึ้นได้

ความเสี่ยงทางการเมืองต่อวอชิงตันและรัฐอ่าวอาหรับ

คำมั่นลงทุนขนาดใหญ่ยังมีปัญหาเรื่องการตรวจสอบความรับผิดชอบ มูลค่ามหาศาลทำให้มีประโยชน์ในทางการเมือง แต่ระยะเวลาดำเนินการที่ยาวและรายละเอียดระดับโครงการที่ยังไม่ครบถ้วน ทำให้ยากจะแยกว่ารายการใดมีแนวโน้มเกิดจริง และรายการใดเป็นเพียงความทะเยอทะยานทางการค้าในภาพกว้าง PIIE อธิบายว่าคำมั่น America First โดยรวมยังถูกปกคลุมด้วยความไม่แน่นอน 114

ความไม่ชัดเจนนี้อาจกลายเป็นเครื่องมือต่อรองได้ ตัวอย่างของเกาหลีใต้แสดงให้เห็นว่า คำมั่นลงทุน 350,000 ล้านดอลลาร์ของเกาหลีใต้เข้าไปพัวพันกับการเจรจาภาษี เมื่อวอชิงตันขู่เพิ่มภาษีสินค้านำเข้าบางประเภทจากเกาหลีใต้เป็น 25% จาก 15% โดยอ้างความล่าช้าในการปฏิบัติตามข้อตกลง

กรณีดังกล่าวไม่ใช่ต้นแบบโดยตรงสำหรับรัฐอ่าวอาหรับ และไม่ได้ยืนยันว่าจะมีมาตรการเดียวกันกับประเทศเหล่านี้ แต่ชี้ให้เห็นว่าคำมั่นลงทุนสามารถถูกใช้เป็นไพ่ต่อรองในความสัมพันธ์ด้านการค้าและความมั่นคงได้

สำหรับรัฐบาลอ่าวอาหรับ สงครามยังทดสอบสมมติฐานเชิงยุทธศาสตร์พื้นฐานว่า ความใกล้ชิดกับสหรัฐฯ ให้การคุ้มครองโครงสร้างพื้นฐานพลังงานและเส้นทางเดินเรือได้อย่างเชื่อถือเพียงใด หากผู้นำในภูมิภาคเห็นว่าความสัมพันธ์ด้านความมั่นคงยังปล่อยให้ตนเผชิญความเสี่ยงจากการยกระดับสงครามหรือการตอบโต้ พวกเขาอาจเลือกเพิ่มความเป็นอิสระเชิงยุทธศาสตร์ และมีดุลพินิจมากขึ้นในการนำเงินทุนความมั่งคั่งแห่งชาติไปลงทุน สิ่งนี้จะทำให้การตัดสินใจลงทุนตอบสนองต่อแรงกดดันทางการเมืองจากวอชิงตันน้อยลง

สิ่งที่จะชี้ขาดชะตาคำมั่นลงทุน

ตัวแปรสำคัญที่สุดคือระยะเวลาของการหยุดชะงัก หากการเดินเรือผ่านฮอร์มุซ การส่งออกพลังงาน และความเชื่อมั่นของนักลงทุนฟื้นอย่างยั่งยืน ก็จะช่วยเพิ่มพื้นที่ทางการคลังและสนับสนุนการฟื้นตัวในปี 2027

แต่หากสงครามยืดเยื้อ รัฐอ่าวอาหรับจะต้องเลือกอย่างยากลำบากมากขึ้นระหว่างงบกลาโหม การฟื้นฟู ความหลากหลายทางเศรษฐกิจภายในประเทศ และการลงทุนต่างประเทศ

คำมั่นต่อสหรัฐฯ ของประเทศอ่าวอาหรับยังไม่ได้หายไป ทว่าสงครามได้เปลี่ยนความหมายของมัน จากประกาศทางการทูตหรือเป้าหมายทางธุรกิจ มาเป็นภารกิจที่ขึ้นอยู่กับว่าภูมิภาคจะฟื้นเส้นทางการค้า ปกป้องโครงสร้างพื้นฐานสำคัญ และหาเงินทุนสร้างความยืดหยุ่นทางเศรษฐกิจในประเทศได้หรือไม่ 9