ฝรั่งเศสปรับแผนคุมโซเชียลมีเดียเด็กอายุต่ำกว่า 15 ปี หลังศาลตีกลับ—พร้อมดันกติกาทั่วอียู

ฝรั่งเศสกำลังเดินเกมใหม่เรื่องการคุ้มครองเด็กบนโซเชียลมีเดีย หลังมาตรการห้ามผู้มีอายุต่ำกว่า 15 ปีเข้าใช้แพลตฟอร์มแบบกว้าง ๆ ถูกศาลตีกลับ ร่างใหม่จึงหันไปจำกัดความเสี่ยงจาก “ฟังก์ชัน” บางประเภท แทนการตัดการสื่อสารออนไลน์ของเด็กทั้งหมด ขณะเดียวกัน ประธานาธิบดีเอมมานูเอล มาครงกำลังผลักดันให้สหภาพยุโรป (EU) มีกฎหมายอายุขั้นต่ำร่วมกันทั้งกลุ่ม 458

กฎหมายเดิมถูกคว่ำเพราะอะไร

รัฐสภาฝรั่งเศสผ่านกฎหมายในเดือนกรกฎาคม 2026 ซึ่งมีเป้าหมายห้ามเด็กอายุต่ำกว่า 15 ปีใช้แพลตฟอร์มโซเชียลมีเดียอย่างกว้างขวาง 5

แต่ในเดือนสิงหาคม สภารัฐธรรมนูญฝรั่งเศส ซึ่งเป็นองค์กรที่ตรวจสอบความชอบด้วยรัฐธรรมนูญของกฎหมาย ตัดบทบัญญัติแกนกลางนี้ออก โดยเห็นว่าเป็นการกระทบเสรีภาพในการแสดงออกและการสื่อสารของผู้เยาว์โดยไม่จำเป็น และไม่ได้สัดส่วนกับเป้าหมายที่ต้องการบรรลุ 58

ใจความของคำวินิจฉัยไม่ได้ปฏิเสธการคุ้มครองเด็กจากอันตรายออนไลน์โดยสิ้นเชิง แต่ชี้ว่าการห้ามแบบเหมารวมต้องผ่านเกณฑ์ด้านสิทธิและความได้สัดส่วนให้ได้เสียก่อน

ร่างใหม่เปลี่ยนไปอย่างไร

รัฐบาลฝรั่งเศสได้แจ้งร่างที่ปรับปรุงแล้วต่อคณะกรรมาธิการยุโรป รายงานที่มีอยู่ระบุว่า ร่างนี้ถอยออกจากโมเดลห้ามเข้าถึงโซเชียลมีเดียทั้งระบบ และเปลี่ยนไปจำกัดฟังก์ชันบนแพลตฟอร์มที่อาจเป็นอันตรายต่อผู้ใช้อายุต่ำกว่า 15 ปี 8

อย่างไรก็ดี รายละเอียดสำคัญยังไม่ชัดเจนจากข้อมูลที่เผยแพร่ ได้แก่

• ฟังก์ชันใดบ้างที่จะถูกจำกัด
• กลไกบังคับใช้จะเป็นแบบใด
• จะตรวจสอบอายุผู้ใช้ด้วยวิธีใด
• คณะกรรมาธิการยุโรปจะเห็นว่าร่างดังกล่าวสอดคล้องกับกฎหมาย EU หรือไม่

การแจ้งร่างต่อคณะกรรมาธิการยุโรปมีความสำคัญ เพราะเปิดทางให้ฝ่าย EU ตรวจสอบว่ามาตรการของฝรั่งเศสเข้ากับกรอบกำกับบริการดิจิทัลที่ใช้ร่วมกันในยุโรปหรือไม่ และไม่สร้างอุปสรรคต่อบริการดิจิทัลข้ามพรมแดนโดยไม่มีเหตุผลรองรับ 8

ทำไมมาครงจึงอยากได้กฎเดียวทั่ว EU

ในจดหมายลงวันที่ 29 สิงหาคมถึงเออร์ซูลา ฟอน แดร์ ไลเอิน ประธานคณะกรรมาธิการยุโรป มาครงเรียกร้องให้ EU ออกกฎหมายห้ามเด็กอายุต่ำกว่า 15 ปีเข้าถึงโซเชียลมีเดียในระดับทั้งสหภาพ 47

แนวคิดคือสร้างกติกา “ระดับยุโรป” แทนที่แต่ละประเทศสมาชิกทั้ง 27 ประเทศจะออกกฎหมายของตนเองแตกต่างกันไป ซึ่งอาจทำให้การกำกับแพลตฟอร์มระดับโลกซับซ้อนและไม่สม่ำเสมอ 47

แรงผลักดันนี้เกิดขึ้นหลังฝรั่งเศสเผชิญอุปสรรคในประเทศเอง แต่ก็สะท้อนปัญหาเชิงโครงสร้างของตลาดดิจิทัลยุโรปด้วย นั่นคือ แพลตฟอร์มขนาดใหญ่ให้บริการข้ามประเทศ ขณะที่กฎหมายระดับชาติมีขอบเขตจำกัดและอาจขัดกับหลักตลาดดิจิทัลร่วมของ EU 47

ประเทศอื่นในยุโรปกำลังเสนออะไร

เนเธอร์แลนด์และสเปนก็สนับสนุนการกำหนดอายุขั้นต่ำสำหรับโซเชียลมีเดียในระดับ EU เช่นกัน โดยเสนอให้มีการบังคับใช้แบบประสานกันทั่วทั้งสหภาพ และมีการหารือถึงความเป็นไปได้ในการขยายขอบเขตไปยังวิดีโอเกม แชตบอต AI และบริการดิจิทัลอื่นที่มีความเสี่ยง 7

อย่างไรก็ตาม ยังไม่มีข้อตกลงร่วมของ EU ในประเด็นสำคัญ เช่น

• จะกำหนดอายุขั้นต่ำที่เท่าไร
• แพลตฟอร์มหรือบริการใดจะอยู่ในข่าย
• จะห้ามเปิดบัญชีหรือห้ามเข้าใช้ทั้งหมด หรือจำกัดเพียงฟังก์ชันเฉพาะ
• ระบบยืนยันอายุจะคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคลของผู้ใช้อย่างไร

คณะกรรมาธิการยุโรปถูกคาดหมายว่าจะเสนอแนวทางของตนเอง จึงยังเป็นการถกเถียงเชิงนโยบายที่กำลังดำเนินอยู่ ไม่ใช่ข้อสรุปที่ตกลงกันแล้ว 7

เทียบกับออสเตรเลียและสหราชอาณาจักร

ออสเตรเลียเป็นประเทศแรกที่มีรายงานว่าใช้มาตรการห้ามเด็กอายุต่ำกว่า 16 ปีใช้โซเชียลมีเดีย โดยครอบคลุมบริการหลักอย่าง TikTok, YouTube, Instagram และ Facebook 3

สหราชอาณาจักรวางแผนใช้โมเดลที่อ้างอิงแนวทางของออสเตรเลีย เพื่อห้ามผู้มีอายุต่ำกว่า 16 ปีใช้โซเชียลมีเดีย พร้อมจำกัดฟังก์ชันเสี่ยงบางอย่างสำหรับผู้ที่อายุต่ำกว่า 18 ปี เช่น การไลฟ์สดและการติดต่อเด็กโดยคนแปลกหน้า รัฐบาลอังกฤษระบุว่าคาดจะนำกฎชุดแรกเข้าสู่รัฐสภาก่อนสิ้นปี และให้มาตรการมีผลในฤดูใบไม้ผลิปี 2027 12

กรณีฝรั่งเศสจึงชี้ให้เห็นความท้าทายสำคัญของมาตรการลักษณะนี้: การปกป้องเด็กอาจต้องเข้มงวดขึ้น แต่กฎหมายยังต้องเคารพเสรีภาพในการสื่อสารของผู้เยาว์ ความเป็นส่วนตัวในการยืนยันอายุ และกติกาดิจิทัลร่วมของยุโรปด้วย 58