เปสคอฟชี้วิกฤตอ่าวเปอร์เซียเขย่าตลาดน้ำมัน หลังท่อส่งซาอุฯ ถูกโจมตีเพิ่มความเสี่ยงอุปทาน

ความผันผวนด้านน้ำมันที่เครมลินกล่าวถึงมีสองชั้นที่เชื่อมโยงกัน แต่ไม่ใช่เรื่องเดียวกัน ได้แก่ ความเสียหายต่อระบบกลั่นน้ำมันของรัสเซีย และวิกฤตความมั่นคงที่กระทบการผลิตกับการขนส่งน้ำมันในภูมิภาคอ่าวเปอร์เซีย

ดมิตรี เปสคอฟ โฆษกเครมลิน ระบุว่าความไม่มั่นคงในอ่าวเปอร์เซียกำลังทำให้น้ำมันปริมาณมากหลุดออกจากตลาดโลก และทำให้ภาวะตลาดทรุดตัวลงอย่างรวดเร็ว เขายังแสดงการสนับสนุนต่อคำเรียกร้องของประธานาธิบดีโดนัลด์ ทรัมป์ ที่ขอให้ยูเครนยุติการโจมตีโครงสร้างพื้นฐานด้านดีเซลของรัสเซีย 1

เปสคอฟมองต้นตอของแรงกระแทกอย่างไร

ประเด็นหลักของเปสคอฟคือ ความขัดแย้งในอ่าวเปอร์เซียเป็นตัวขับเคลื่อนสำคัญของความปั่นป่วนในตลาดพลังงานโลก เขากล่าวว่าน้ำมันจำนวนมากกำลังหายไปจากตลาด ซึ่งอาจก่อผลกระทบรุนแรงต่อเศรษฐกิจโลก 16

การวางกรอบเช่นนี้แยกปัญหาตลาดโลกออกจากวิกฤตเชื้อเพลิงเฉพาะหน้าของรัสเซีย การโจมตีโครงสร้างพื้นฐานน้ำมันของรัสเซียโดยยูเครนลดการผลิตเชื้อเพลิงและซ้ำเติมภาวะขาดแคลนภายในประเทศ แต่เปสคอฟชี้ว่าความปั่นป่วนในตลาดระหว่างประเทศส่วนใหญ่เกิดจากความไร้เสถียรภาพในอ่าวเปอร์เซีย 13

เหตุใดรัสเซียจึงจำกัดการส่งออกผลิตภัณฑ์ปิโตรเลียม

มาตรการจำกัดส่งออกของมอสโกมีเป้าหมายเพื่อคงปริมาณดีเซลไว้ใช้ในประเทศ หลังการโจมตีโรงกลั่นกระทบกำลังการกลั่นของรัสเซีย รายงานระบุว่ามาตรการดังกล่าวยิ่งเพิ่มแรงกดดันต่อตลาดดีเซล ขณะที่รัสเซียเผชิญภาวะเชื้อเพลิงตึงตัวขึ้นและมีการปันส่วนในบางพื้นที่ 23

ทรัมป์เรียกร้องต่อสาธารณะให้ประธานาธิบดีโวโลดีมีร์ เซเลนสกีของยูเครนหยุดโจมตีโรงงานและโครงสร้างพื้นฐานที่ผลิตดีเซลของรัสเซีย โดยให้เหตุผลว่าการโจมตีดังกล่าวกำลังทำให้ดีเซลขาดแคลนและส่งผลกระทบไปทั่วโลก เปสคอฟกล่าวว่าเครมลินยินดีต่อทุกคำเรียกร้องให้ยุติการโจมตีสิ่งที่รัสเซียเรียกว่าโครงสร้างพื้นฐานทางเศรษฐกิจของพลเรือน 14

อย่างไรก็ดี เครมลินไม่ได้ให้คำมั่นว่าจะงดโจมตีโครงสร้างพื้นฐานทางเศรษฐกิจของยูเครนเป็นการตอบแทน 15

ท่อ East-West ของซาอุฯ ปิดชั่วคราวหลังโดรนโจมตี

ซาอุดีอาระเบียปิดท่อส่งน้ำมันดิบ East-West ชั่วคราว หลังเกิดการโจมตีด้วยโดรนหลายครั้งในเขตริยาดและมะดีนะห์ เจ้าหน้าที่ซาอุฯ ระบุว่าโดรนมาจากอิรัก แต่ยังไม่ชัดเจนว่าใครเป็นผู้ก่อเหตุ

ท่อส่งความยาวราว 1,200 กิโลเมตรนี้ลำเลียงน้ำมันดิบจากแหล่งผลิตทางตะวันออกของซาอุฯ ไปยังเมืองท่าหยันบูบนชายฝั่งทะเลแดง จึงมีความสำคัญเชิงยุทธศาสตร์ในยามช่องแคบฮอร์มุซมีปัญหา เพราะเป็นเส้นทางส่งออกที่ไม่ต้องอาศัยเรือบรรทุกน้ำมันผ่านช่องแคบดังกล่าว

ซาอุฯ ระบุว่าการปิดท่อเป็นมาตรการป้องกันไว้ก่อน ข้อมูลที่ยืนยันได้คือการหยุดเดินระบบเป็นการชั่วคราวและบทบาทของเส้นทางนี้ในฐานะทางเลี่ยงฮอร์มุซ แต่ระยะเวลาหยุดดำเนินงานและผลกระทบสุดท้ายต่ออุปทานจริงยังไม่แน่นอน แหล่งข่าวบางรายประเมินว่าอาจใช้เวลาซ่อมนานถึง 5–6 สัปดาห์ ขณะที่บางรายคาดว่าจะกลับมาเดินระบบได้เร็วกว่า

เปสคอฟกล่าวว่าความขัดข้องของท่อส่งสายนี้เพียงอย่างเดียวทำให้อุปทานน้ำมันโลกหายไปมากกว่า 4% ตัวเลขนี้เป็นการประเมินของโฆษกเครมลิน ส่วนข้อเท็จจริงที่ยืนยันได้ชัดเจนกว่าคือ ท่อถูกปิดชั่วคราวและเป็นเส้นทางเลี่ยงฮอร์มุซที่สำคัญ 5

เมื่อเส้นทางสำคัญมีปัญหาพร้อมกัน ผลกระทบจึงทวีคูณ

แรงกดดันไม่ได้จำกัดอยู่ที่ท่อส่งเส้นเดียว สำนักงานพลังงานระหว่างประเทศ (IEA) ประเมินว่าการส่งออกน้ำมันจากประเทศในอ่าวเปอร์เซียเมื่อเดือนสิงหาคมอยู่ที่ราว 13 ล้านบาร์เรลต่อวัน หรือเกือบครึ่งหนึ่งของระดับก่อนสงคราม แม้การใช้เส้นทางเลี่ยงฮอร์มุซมากขึ้นและการคุ้มกันทางทหารของสหรัฐฯ จะช่วยลดการสูญเสียน้ำมันดิบได้บางส่วน แต่การส่งออกผลิตภัณฑ์กลั่นและก๊าซปิโตรเลียมเหลว (LPG) ยังลดลงมาก ขณะที่การไหลผ่านฮอร์มุซยังถูกจำกัดอย่างหนัก

พร้อมกันนั้น การโจมตีและความไม่ปลอดภัยในช่องแคบบับ เอลมันเดบยังเพิ่มความเสี่ยงแก่เส้นทางเดินเรือทะเลแดง IEA เชื่อมโยงภาวะอุปทานขาดดุลเข้ากับการปิดฮอร์มุซ การโจมตีในบับ เอลมันเดบ การส่งออกอิหร่านที่ลดลง และความขัดข้องด้านอุปทานอื่น ๆ 18

ภาพรวมจึงเป็นแรงบีบจากสามด้าน

• ข้อจำกัดที่ช่องแคบฮอร์มุซ กระทบทางออกทางทะเลหลักของน้ำมันจากอ่าวเปอร์เซีย
• การหยุดเดินท่อ East-West ทำให้ทางเลือกหลักของซาอุฯ ในการขนส่งไปทะเลแดงอ่อนแอลง
• ความเสี่ยงที่บับ เอลมันเดบ เพิ่มอันตรายต่อเรือที่ใช้เส้นทางทะเลแดงสู่คลองสุเอซและตลาดยุโรป

ผลที่ตามมาไม่ได้มีแค่น้ำมันที่พร้อมขายลดลง แต่ยังรวมถึงจำนวนเส้นทางที่เชื่อถือได้ลดลง ค่าประกันภัยและค่าระวางที่สูงขึ้น และความสามารถของผู้ผลิตกับผู้ซื้อในการปรับเส้นทางเมื่อเกิดการปิดกั้นจุดใดจุดหนึ่งลดลงด้วย

ราคาน้ำมันและค่าระวางเรือพุ่งแรง

ราคาน้ำมันปรับขึ้นอย่างรวดเร็ว เมื่อการโจมตีเรือเดินสมุทรกระตุ้นความกังวลว่าปัญหาอุปทานจะยืดเยื้อ น้ำมันดิบเบรนท์ปิดที่ 101.21 ดอลลาร์สหรัฐต่อบาร์เรลในวันที่ 9 กันยายน ก่อนพุ่ง 6.34% มาปิดที่ 107.63 ดอลลาร์ในวันที่ 10 กันยายน หลังขึ้นไปทำจุดสูงสุดระหว่างวันเหนือ 108 ดอลลาร์

ต้นทุนขนส่งก็พุ่งขึ้นเช่นกัน อัตราค่าระวางเรือบรรทุกน้ำมันขนาดใหญ่มาก หรือ VLCC บนเส้นทางอ่าวโอมานไปจีน แตะราว Worldscale 450 คิดเป็นประมาณ 11.50 ดอลลาร์ต่อบาร์เรล ตามข้อมูล Baltic Exchange ที่ Reuters อ้างถึง โดยเป็นระดับสูงสุดนับตั้งแต่เริ่มใช้อัตรานี้เมื่อต้นปี 2026

สำหรับประเทศผู้นำเข้า ค่าระวางที่แพงขึ้นสามารถซ้ำเติมผลกระทบจากราคาน้ำมันดิบสูง โดยเฉพาะเมื่อจำเป็นต้องใช้เส้นทางที่ยาวกว่า หรือเรือต้องแบกรับความเสี่ยงด้านความปลอดภัยเพิ่มขึ้น

IEA มองการฟื้นตัวอาจเลื่อนไปถึงปี 2027

IEA คาดว่าอุปทานน้ำมันโลกในปี 2026 จะลดลง 5.7 ล้านบาร์เรลต่อวัน ซึ่งเป็นการลดลงมากกว่าที่เคยประเมินไว้ก่อนหน้า และระบุว่าอุปทานในอ่าวเปอร์เซียไม่น่าจะฟื้นสู่ภาวะปกติเต็มที่ก่อนปี 2027 17

แนวโน้มนี้สะท้อนความแตกต่างระหว่างการพุ่งขึ้นของราคาชั่วคราวกับปัญหาอุปทานที่ยืดเยื้อ การฟื้นตัวอย่างยั่งยืนต้องอาศัยการไหลเวียนที่ปลอดภัยและเชื่อถือได้มากขึ้นในเส้นทางอ่าวเปอร์เซียและทะเลแดง ควบคู่กับการฟื้นฟูการผลิตและโครงสร้างพื้นฐานส่งออกที่ได้รับผลกระทบ

ในเวลานี้ คำกล่าวของเปสคอฟสะท้อนเพียงด้านหนึ่งของภาพรวม: วิกฤตอ่าวเปอร์เซียเป็นหัวใจของแรงกระแทกต่อตลาดโลก ขณะที่ข้อจำกัดการส่งออกของรัสเซียคือการตอบสนองเพื่อปกป้องอุปทานในประเทศ หลังระบบกลั่นของตนเองได้รับความเสียหาย ทั้งสองปัจจัยทำให้ดีเซลตึงตัวขึ้น แต่ส่งผลผ่านคนละช่องทาง 12