ย้ายฐานหนีภาษีทรัมป์ไม่ง่าย: ทำไมบางบริษัทหันกลับมาผลิตในจีน

การเร่งย้ายฐานผลิตออกจากจีนหลังมาตรการภาษีของโดนัลด์ ทรัมป์ ไม่ได้จบลงด้วยการอพยพออกจากจีนครั้งใหญ่ สิ่งที่เกิดขึ้นมากกว่าคือโมเดล “China plus one” หรือยังคงจีนเป็นฐานหลักสำหรับสินค้าที่ผลิตยาก ต้องการความต่อเนื่อง และต้องพึ่งเครือข่ายผู้ผลิตที่ครบวงจร ขณะเดียวกันก็มีฐานในต่างประเทศไว้เป็นหลักประกันต่อความเสี่ยงด้านภาษีและภูมิรัฐศาสตร์ ทั้งนี้ Reuters ระบุว่ายังไม่มีข้อมูลชัดเจนว่าคำสั่งซื้อที่ไหลกลับจีนมีขนาดมากเพียงใด 2

หลายบริษัทพบว่า “ย้ายออก” แล้วไม่ได้ง่ายหรือถูกกว่า

• Target ผู้ค้าปลีกสหรัฐฯ มีรายงานว่าย้ายคำสั่งซื้อบางส่วนกลับไปยังซัพพลายเออร์จีน หลังเผชิญปัญหาห่วงโซ่อุปทานสะดุดและข้อจำกัดด้านกำลังการผลิตในพื้นที่อื่น ส่วน Shein มีรายงานว่ากำลังลดขนาดการดำเนินงานบางส่วนในเวียดนาม 2
• Dawang Metals เคยเสียคำสั่งซื้อเมื่อผู้ซื้อสหรัฐฯ ย้ายงานไปอินเดีย แต่ภายหลังได้ธุรกิจคืนเมื่อผู้ซื้อรายนั้นประสบปัญหา บริษัทเคยศึกษาการตั้งฐานผลิตต่างประเทศ แต่ล้มเลิก เพราะข้อได้เปรียบของเครือข่ายซัพพลายเออร์ในจีนยากจะสร้างทดแทน 2
• ผู้ส่งออกเฟอร์นิเจอร์กลางแจ้งจากหางโจวรายหนึ่งปิดเวิร์กช็อปในนครโฮจิมินห์เมื่อปี 2024 และย้ายการผลิตกลับจีน เขาหาอุปกรณ์ที่ต้องใช้ในเวียดนามได้ไม่สะดวก แม้แต่ชิ้นส่วนอย่างสกรูและแม่พิมพ์ที่วางแก้วยังต้องนำเข้าจากจีน เมื่อนับค่าขนส่งและต้นทุนอื่นแล้ว เวียดนามไม่ได้มีต้นทุนต่ำกว่าอย่างมีนัยสำคัญ 2
• DST Pack ของโปแลนด์รับสินค้าราว 80% จากพันธมิตรในเซินเจิ้น โดยคงโรงงานในสหรัฐฯ และยุโรปไว้เป็นทางเลือกสำรอง แต่ต้นทุนต่อหน่วยของทางเลือกเหล่านั้นสูงกว่าราว 2-3 เท่า ซัพพลายเออร์จีนยังช่วยบริษัทรับมือกับราคาวัตถุดิบพลาสติกที่พุ่งขึ้นอย่างมากในช่วงวิกฤตพลังงาน 2

สิ่งที่จีนมี ไม่ใช่แค่ค่าแรง

จุดแข็งของจีนไม่ได้จำกัดอยู่ที่ค่าจ้างในโรงงาน แต่คือการรวมตัวหนาแน่นของผู้ผลิตชิ้นส่วนเฉพาะทาง เครื่องจักร วัตถุดิบ แรงงานที่มีประสบการณ์ ความรู้ด้านการผลิต โลจิสติกส์เพื่อการส่งออก และความสามารถในการแก้ปัญหาได้รวดเร็วเมื่อผลิตในปริมาณมาก 2

ความน่าเชื่อถือจึงสำคัญพอ ๆ กับราคาที่เห็นบนใบเสนอราคา กรณี DST Pack ชี้ว่าจีนเป็นฐานการผลิตที่มีเสถียรภาพกว่าเมื่อเกิดความผันผวนของต้นทุนวัตถุดิบและพลังงาน ขณะที่ทนายความด้านการผลิตรายหนึ่งกล่าวถึงปัญหาไฟฟ้าจ่ายไม่ต่อเนื่องและไม่น่าเชื่อถือในเวียดนามกับอินโดนีเซีย 2

นี่ไม่ได้หมายความว่าอินเดียหรือเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ล้มเหลว เวียดนาม อินโดนีเซีย และอินเดียยังดึงดูดการลงทุนภาคการผลิตอย่างต่อเนื่อง แต่การย้ายห่วงโซ่อุปทานที่มีหลายชั้นและดำเนินการมานาน อาจมีค่าใช้จ่ายและความเสี่ยงสูงกว่าที่ประเมินจากค่าแรงหรืออัตราภาษีเพียงอย่างเดียว 2

ภาษีไม่ใช่เหตุผลเพียงพอสำหรับการย้ายทั้งระบบอีกต่อไป

ข้อมูลประมาณการของ Economist Intelligence Unit ที่ Reuters อ้างถึง ระบุว่าอัตราภาษีนำเข้าของสหรัฐฯ ที่มีผลจริงต่อสินค้าจีนอยู่ราว 20% เทียบกับ 6.1% สำหรับเวียดนาม 13.4% สำหรับอินโดนีเซีย และ 4.5% สำหรับไทย 2

ส่วนต่างดังกล่าวยังมีความหมายต่อการตัดสินใจลงทุน แต่การที่สหรัฐฯ ขยายการเก็บภาษีไปยังหลายประเทศได้ลดความได้เปรียบเชิงเปรียบเทียบของการผลิตในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ลง เมื่อรวมต้นทุนของวัตถุดิบและเครื่องจักรจากจีน งานควบคุมคุณภาพที่ผิดพลาด การส่งมอบล่าช้า ความเสี่ยงด้านพลังงาน และค่าใช้จ่ายในการบริหารฐานผลิตซ้ำซ้อน เงินที่ประหยัดจากภาษีอาจไม่พอจะคุ้มกับการย้ายฐานทั้งหมด 2

ผลที่ตามมาคือ ผู้ผลิตจีนบางรายชะลอหรือทบทวนแผนลงทุนในต่างประเทศ ขณะที่บางรายยังรักษากำลังผลิตนอกจีนไว้ในระดับจำกัดเพื่อเป็นประกัน หากสหรัฐฯ ปรับขึ้นภาษีอีก ตัวอย่างหนึ่งคือผู้ส่งออกที่ยังคงกำลังผลิตประมาณหนึ่งในแปดไว้ในเวียดนามเพื่อใช้เป็นตัวป้องกันความเสี่ยง 2

การหารือทรัมป์-สี จิ้นผิง มีความหมายอย่างไร

หากมีข้อตกลงลดอุปสรรคทางการค้าสำหรับสินค้าที่ถือว่า “ไม่อ่อนไหว” ต่อความมั่นคง ก็อาจเพิ่มความแน่นอนให้ผู้ประกอบการ ลดแรงเสียดทานของสินค้าที่เข้าเกณฑ์ และทำให้บริษัทตัดสินใจคงหรือฟื้นการจัดหาจากจีนได้ง่ายขึ้น แทนที่จะลงทุนสูงเพื่อสร้างเครือข่ายผลิตซ้ำหลายแห่ง แนวคิดในฝั่งนโยบายสหรัฐฯ มุ่งไปที่การลดภาษีแบบจำกัดและกลไกสำหรับภาคส่วนที่ไม่อ่อนไหว มากกว่าการรีเซ็ตความสัมพันธ์ทางเศรษฐกิจทั้งระบบ 5

อย่างไรก็ดี ธุรกิจควรมองว่านี่เป็นเพียงโอกาสบรรเทาความกดดันแบบค่อยเป็นค่อยไป ไม่ใช่หลักประกันว่าความสัมพันธ์การค้าจะกลับสู่ภาวะปกติอย่างยั่งยืน ผู้ส่งออกที่ Reuters สำรวจมีความคาดหวังจำกัดว่าการประชุมสุดยอดจะแก้ปัญหาทางการค้าได้ทั้งหมด และยังเน้นการกระจายตลาดส่งออกต่อไป 2

ภาพที่เป็นไปได้มากที่สุดจึงไม่ใช่การแทนที่จีนโดยตรง แต่เป็นเครือข่ายการผลิตที่ยังเชื่อมโยงกับจีน จีนยังคงเป็นศูนย์กลางด้านวิศวกรรม ซัพพลายเออร์ และการผลิตที่ต้องการความเชื่อถือสูง ขณะที่เวียดนาม อินเดีย อินโดนีเซีย ไทย ยุโรป และสหรัฐฯ รับบทเป็นกำลังการผลิตเสริม ฐานผลิตเพื่อขายตลาดท้องถิ่น หรือเครื่องมือบริหารความเสี่ยงจากภาษี