เวทีอวกาศปารีสดัน IRIS²: ยุโรปเดินหน้าเครือข่ายดาวเทียม 348 ดวงเพื่อความมั่นคงของตนเอง

การประชุมนานาชาติด้านอวกาศครั้งแรกของยุโรปที่กรุงปารีส ระหว่างวันที่ 9–10 กันยายน 2026 มีเป้าหมายเปลี่ยนคำเรียกร้องให้ยุโรปพึ่งพาตนเองด้านอวกาศได้มากขึ้น ให้กลายเป็นสัญญาและงานอุตสาหกรรมที่เกิดขึ้นจริง ผลลัพธ์ที่เด่นที่สุดคือแรงหนุนทางการเมืองและภาคอุตสาหกรรมต่อ IRIS² เครือข่ายดาวเทียมสื่อสารปลอดภัยของสหภาพยุโรป (EU) รวมถึงการย้ำว่ายุโรปต้องสามารถสร้าง ส่งขึ้นสู่วงโคจร และปฏิบัติการโครงสร้างพื้นฐานสำคัญเหล่านี้ได้ด้วยตนเอง 1

ตัวเลข 2 หมื่นล้านยูโร ต้องอ่านให้ครบ

ผู้จัดงานระบุว่ามี 51 ประกาศ มูลค่ารวมราว 2 หมื่นล้านยูโร แต่ตัวเลขดังกล่าวเป็นยอดรวมจากหลายส่วน ไม่ใช่เงินลงทุนเอกชนใหม่ทั้งหมด โดยราว 5 พันล้านยูโร เป็นสัญญาและการลงทุน ขณะที่ 1.57 หมื่นล้านยูโร คือสัมปทาน IRIS² ของคณะกรรมาธิการยุโรป ดังนั้นจึงควรมองตัวเลขนี้เป็น “แพ็กเกจรวม” ของการประชุม มากกว่าจะตีความว่าเป็นเงินทุนเอกชนใหม่ 2 หมื่นล้านยูโร 15

ถึงอย่างนั้น จำนวนข้อตกลงก็มีนัยสำคัญ เพราะสะท้อนว่าการประชุมไม่ได้จบลงเพียงคำประกาศเจตนารมณ์ แต่มีพันธะทางการค้าและอุตสาหกรรมที่เป็นรูปธรรมตามมา

IRIS² คือแกนกลางของแผนอธิปไตยอวกาศยุโรป

IRIS² ย่อมาจาก Infrastructure for Resilience, Interconnectivity and Security by Satellite เป็นโครงการเครือข่ายดาวเทียมเพื่อการเชื่อมต่อที่ปลอดภัย เชื่อถือได้ และอยู่ภายใต้การควบคุมของยุโรปเอง สำหรับรัฐบาล กองกำลังป้องกันและความมั่นคง หน่วยฉุกเฉิน ตลอดจนผู้ใช้เชิงพาณิชย์ คณะกรรมาธิการยุโรปวางตำแหน่งโครงการนี้ไว้เป็นส่วนหนึ่งของ “อธิปไตยทางยุทธศาสตร์” ของยุโรปในอวกาศ 18

โครงการนี้ถูกมองอย่างกว้างขวางว่าเป็นคำตอบของยุโรปต่อการต้องพึ่งพาระบบอินเทอร์เน็ตผ่านดาวเทียมที่อยู่นอกยุโรป เช่น Starlink ของ SpaceX ประเด็นหลักจึงไม่ใช่เพียงบริการบรอดแบนด์สำหรับผู้บริโภค แต่คือการที่หน่วยงานสาธารณะต้องมีช่องทางสื่อสารปลอดภัยโดยไม่ต้องพึ่งบริษัทหรือรัฐบาลต่างชาติเป็นโครงสร้างหลัก 18

กลุ่มดาวเทียมหลักที่ขยายแล้วมีแผนประกอบด้วย 348 ดวง ในจำนวนนี้เป็นดาวเทียมวงโคจรต่ำ (LEO) 330 ดวง ได้แก่ 264 ดวงที่ Aerospacelab รับผิดชอบ และอย่างน้อย 66 ดวงในชั้นแรกที่ Airbus เป็นผู้นำการพัฒนา ส่วนโครงสร้างทั้งหมดมีองค์ประกอบในวงโคจรปานกลาง (MEO) ด้วย คณะกรรมาธิการยุโรประบุว่า IRIS² มีกำหนดเริ่มให้บริการในปี 2029 171822

สัญญาที่พา IRIS² จากแผนสู่การติดตั้งจริง

การประชุมทำให้การแบ่งงานอุตสาหกรรมสำหรับนำ IRIS² ไปสู่การใช้งานเต็มรูปแบบชัดเจนขึ้น

• Aerospacelab ได้สัญญามูลค่า 2.4 พันล้านยูโร เพื่อสร้างดาวเทียมวงโคจรต่ำ 264 ดวง คิดเป็น 76% ของกลุ่มดาวเทียม 348 ดวง และเป็นการจัดสรรงานการผลิตที่เปิดเผยมูลค่าสูงสุด 17
• Airbus Defence and Space ลงนามสัญญาเริ่มต้นกับ Eutelsat เพื่อออกแบบและสร้างดาวเทียมชั้นแรก โดย Airbus และ Thales Alenia Space รับผิดชอบดาวเทียม LEO ชั้นแรกอย่างน้อย 66 ดวง 22
• Thales Alenia Space ลงนามข้อตกลงจัดหาเพย์โหลดดิจิทัลและความปลอดภัยสำหรับดาวเทียม IRIS² ในวงโคจรต่ำทั้ง 330 ดวง รายงาน Reuters ระบุว่าคำสั่งซื้อนี้เป็นส่วนงานราว 500 ล้านยูโร ภายใต้สัญญาที่กว้างกว่าซึ่งคาดว่าจะมีมูลค่าเกิน 3 พันล้านยูโร
• OHB เป็นหนึ่งในผู้ชนะการประมูลสำหรับงานส่วนวงโคจรปานกลางและวงโคจรต่ำ ตามข้อมูลของ Eutelsat อย่างไรก็ดี เอกสารที่มีอยู่ยืนยันบทบาทของบริษัท แต่ยังไม่ได้ระบุขอบเขตและมูลค่าสัญญาในที่ประชุมอย่างละเอียดเท่ากับ Aerospacelab, Airbus และ Thales Alenia Space

ภาพรวมจึงชัดขึ้นสำหรับเครือข่าย LEO: Aerospacelab ผลิตแพลตฟอร์มดาวเทียมส่วนใหญ่ Airbus พัฒนาดาวเทียมชั้นแรก 66 ดวง และ Thales Alenia Space จัดหาเพย์โหลดความปลอดภัยให้ดาวเทียม LEO ทั้ง 330 ดวง 1722

อธิปไตยไม่ได้จบที่มีดาวเทียม แต่ต้องส่งขึ้นสู่วงโคจรได้

สารสำคัญอีกด้านของเวทีนี้คือ เครือข่ายสื่อสารที่เป็นอิสระต้องมีมากกว่าตัวดาวเทียม ยุโรปยังต้องรักษาฐานอุตสาหกรรมอวกาศที่แข็งแกร่งและแข่งขันได้ พร้อมลดความซ้ำซ้อนของโครงการระดับชาติ โจเซฟ แอชบาเคอร์ ผู้อำนวยการใหญ่สำนักงานอวกาศยุโรป (ESA) เรียกร้องให้ประเทศต่าง ๆ ออกแบบโครงการดาวเทียมให้ทำงานร่วมกันได้ แทนที่จะทำงานทับซ้อนกัน 1

บริบทนี้อธิบายว่าทำไมการประชุมจึงให้ความสำคัญกับขีดความสามารถในการปล่อยจรวดของยุโรป รวมถึงการสร้างอุปสงค์ให้บริการปล่อยจรวดในภูมิภาค กระทรวงการต่างประเทศฝรั่งเศสยกตัวอย่างการที่ Eutelsat เลือก Arianespace ให้ปล่อยดาวเทียม OneWeb สองเที่ยวบิน เป็นหนึ่งในประกาศจากเวทีนี้ 15

ข้อมูลที่มีสนับสนุนทิศทางนโยบายที่มุ่งสร้างขีดความสามารถยุโรปแบบบูรณาการ ทั้งดาวเทียม การปล่อยจรวด และการกำกับดูแล แต่ไม่ได้แสดงว่าการประชุมครั้งนี้ได้อนุมัติเงินทุนใหม่แบบเฉพาะเจาะจงสำหรับ Ariane 6 หรือ Vega-C

การไม่มาร่วมงานมีความหมายอย่างไร

ฝรั่งเศสและเยอรมนีเป็นเจ้าภาพร่วมกัน แต่ ฟรีดริช เมิร์ซ นายกรัฐมนตรีเยอรมนีไม่ได้เข้าร่วม โดยมีรัฐมนตรีเยอรมนีเดินทางมาแทน การไม่มาของเขาไม่ได้หยุดยั้งการลงนามข้อตกลง แต่ทำให้ภาพความเป็นเอกภาพระดับผู้นำสูงสุดระหว่างฝรั่งเศสกับเยอรมนีต่อยุทธศาสตร์อวกาศยุโรปดูไม่เต็มที่นัก 211

ขณะเดียวกัน บริษัทสหรัฐหลายแห่ง ได้แก่ SpaceX, Blue Origin, Stoke Space และ Starcloud ถอนตัวก่อนการประชุม รายงานระบุว่าการถอนตัวเกิดขึ้นหลังแรงกดดันจากสหรัฐ หรือความกังวลว่าการเข้าร่วมอาจถูกมองว่าเป็นการสนับสนุนนโยบายของ EU การขาดหายไปของบริษัทเหล่านี้จึงกลายเป็นภาพสะท้อนความตึงเครียดข้ามมหาสมุทรแอตแลนติก ที่แวดล้อมวาระการพึ่งพาตนเองของยุโรป 25

บทสรุป: ได้สัญญาแล้ว แต่บทพิสูจน์คือการส่งมอบ

เวทีปารีสยังไม่ได้แก้ปัญหายุโรปทั้งหมด ไม่ว่าจะเป็นความท้าทายด้านการปล่อยจรวด การจัดหาเงินทุน หรือการประสานนโยบายระหว่างประเทศสมาชิก แต่ได้สร้างความคืบหน้าที่จับต้องได้: IRIS² ได้แรงหนุนทางการเมืองระดับสูง งานผลิตดาวเทียมถูกจัดสรรแล้ว และเป้าหมายเริ่มปฏิบัติการในปี 2029 ยังอยู่บนเส้นทาง

จากนี้ บททดสอบจริงคือยุโรปจะประสานโครงการ ผลิตและติดตั้งกลุ่มดาวเทียมได้ตามกำหนดหรือไม่ รวมถึงจะรักษาขีดความสามารถด้านการปล่อยจรวดและอุตสาหกรรมที่ทำให้คำว่า “อธิปไตย” มีความหมายในทางปฏิบัติได้เพียงใด 11718