ช่องแคบฮอร์มุซสะดุด ดันราคาดีเซลและก๊าซในยุโรปสูงขึ้นอย่างไร

การขนส่งพลังงานผ่านช่องแคบฮอร์มุซที่หยุดชะงักส่งผ่านผลกระทบมายังยุโรปอย่างรวดเร็วในรูปของภาระค่าครองชีพและต้นทุนธุรกิจ น้ำมันและก๊าซซื้อขายกันในตลาดโลก ดังนั้นแม้ประเทศที่ไม่ได้ซื้อน้ำมันจากผู้ผลิตในอ่าวอาหรับโดยตรง ก็ยังต้องรับผลจากความไม่แน่นอนหรือข้อจำกัดของเส้นทางเดินเรือผ่านราคาขายส่งที่สูงขึ้นได้

ภาพรวมจึงมีความแตกต่างสำคัญ: ยุโรปอาจยังมีเครื่องมือรับมือหากเกิดภาวะฉุกเฉินด้านอุปทานน้ำมัน แต่ผู้บริโภคและภาคธุรกิจกำลังจ่ายส่วนเพิ่มจากความเสี่ยงทางภูมิรัฐศาสตร์ผ่านราคาดีเซล เบนซิน และก๊าซธรรมชาติที่สูงและผันผวนขึ้น

ราคาหน้าปั๊ม: ดีเซลขึ้นแรงกว่าเบนซิน

รายงานเดือนกันยายนซึ่งอ้างอิง Weekly Oil Bulletin ของคณะกรรมาธิการยุโรประบุว่า ราคาเฉลี่ยเบนซิน Euro-super 95 ในสหภาพยุโรป (EU) เพิ่มจาก 1.64 ยูโรต่อลิตร เมื่อ 23 กุมภาพันธ์ เป็น 2.04 ยูโรต่อลิตร ณ 7 กันยายน หรือราว 24% ขณะที่ดีเซลเพิ่มจาก 1.59 ยูโรเป็น 2.11 ยูโรต่อลิตร หรือราว 33% ในช่วงเดียวกัน3

ส่วนต่างนี้มีนัยสำคัญ เพราะดีเซลเป็นเชื้อเพลิงหลักของรถบรรทุกและการขนส่งเชิงพาณิชย์ ต้นทุนที่เพิ่มขึ้นจึงสามารถไหลต่อไปยังห่วงโซ่อุปทาน ไม่ได้หยุดอยู่แค่ราคาที่ผู้ขับขี่จ่ายหน้าเครื่องจ่ายน้ำมัน ทั้งนี้ Weekly Oil Bulletin ของคณะกรรมาธิการยุโรปเผยแพร่ข้อมูลเปรียบเทียบราคาขายปลีกผลิตภัณฑ์ปิโตรเลียมรายสัปดาห์ในประเทศสมาชิก EU1

ผลกระทบในแต่ละประเทศไม่เท่ากัน เดนมาร์กและฟินแลนด์มีราคาเบนซินเพิ่มขึ้นมากที่สุด ราว 36% ส่วนบัลแกเรียมีราคาดีเซลเพิ่มสูงสุด ราว 47%3 ตัวเลขการเปลี่ยนแปลงเป็นเปอร์เซ็นต์เพียงอย่างเดียวไม่อาจบอกภาระจริงของครัวเรือนหรือธุรกิจได้ทั้งหมด แต่สะท้อนว่าความรุนแรงของแรงกระแทกไม่ได้กระจายเท่ากันทั่วทวีป

ตลาดน้ำมันตีราคาใหม่ให้ความเสี่ยงต่อเส้นทางขนส่ง

การสัญจรผ่านฮอร์มุซที่ลดลงทำให้ตลาดกังวลมากขึ้นว่าจะเข้าถึงทั้งน้ำมันดิบและผลิตภัณฑ์น้ำมันสำเร็จรูปได้เพียงใด Reuters รายงานว่า ในวันหนึ่งของเดือนกันยายน มีเรือบรรทุกสินค้าโภคภัณฑ์เพียง 4 ลำผ่านช่องแคบ เทียบกับค่าเฉลี่ยราว 15 ลำในช่วง 10 วันก่อนหน้า3

ราคาน้ำมันดิบ Brent ปิดที่ 107.63 ดอลลาร์สหรัฐต่อบาร์เรลเมื่อ 10 กันยายน หลังพุ่ง 6.34% ภายในวันเดียว ขณะที่น้ำมันดิบสหรัฐฯ ปิดที่ 102.48 ดอลลาร์สหรัฐต่อบาร์เรล18 ราคาน้ำมันดิบที่สูงขึ้นย่อมเพิ่มต้นทุนของโรงกลั่นในยุโรป และท้ายที่สุดอาจส่งผ่านไปยังราคาเบนซิน ดีเซล และเชื้อเพลิงอากาศยาน แม้จังหวะและขนาดของการส่งผ่านต้นทุนจะแตกต่างกันไปในแต่ละประเทศ

ก๊าซเผชิญแรงกระแทกอีกด้านจาก LNG

แรงกดดันของยุโรปไม่ได้มีแค่น้ำมัน ราคาก๊าซ Dutch TTF ซึ่งเป็นดัชนีอ้างอิงสำคัญของตลาดก๊าซยุโรป ขึ้นสู่ 75.2 ยูโรต่อเมกะวัตต์-ชั่วโมงเมื่อ 7 กันยายน ซึ่งเป็นระดับสูงสุดนับจากปลายปี 2022 ตามรายงานตลาดฉบับหนึ่ง13

กลไกเป็นเรื่องตรงไปตรงมา: การสะดุดของเส้นทางเดินเรือในอ่าวอาหรับกระทบก๊าซธรรมชาติเหลว หรือ LNG เช่นเดียวกับน้ำมัน เมื่อการขนส่ง LNG ทำได้ยากขึ้น ยุโรปต้องแข่งขันเพื่อจัดหาปริมาณก๊าซที่มีอยู่จากผู้ส่งออกรายอื่นมากขึ้น ส่งผลให้ต้นทุนการเติมก๊าซเข้าคลังสูงขึ้น และทำให้ตลาดเปราะบางต่ออากาศหนาวหรือการหยุดชะงักของอุปทานเพิ่มเติม

ราคาแพง ไม่ได้แปลว่าขาดแคลนทันที

ยุโรปมีมาตรการคุ้มครองความมั่นคงด้านน้ำมันที่ช่วยบรรเทาการหยุดชะงักระยะสั้นได้ ประเทศสมาชิกของสำนักงานพลังงานระหว่างประเทศ (IEA) ต้องรักษาปริมาณน้ำมันสำรองฉุกเฉินให้เทียบเท่าการนำเข้าน้ำมันสุทธิอย่างน้อย 90 วัน1 คลังสำรองเหล่านี้ไม่อาจป้องกันไม่ให้ราคาตลาดเพิ่มขึ้น แต่สามารถเพิ่มอุปทานในช่วงเกิดเหตุสะดุด และลดความเสี่ยงที่ปัญหาการเดินเรือชั่วคราวจะกลายเป็นภาวะขาดแคลนทางกายภาพในทันที

ดังนั้น ประเด็นระยะสั้นของยุโรปควรมองผ่านความต่างระหว่าง การมีพลังงานใช้เพียงพอ กับ การจ่ายไหว เส้นทางจัดหาทางเลือกและคลังสำรองฉุกเฉินอาจช่วยให้ยังเข้าถึงน้ำมันได้ ขณะที่ครัวเรือน ผู้ประกอบการขนส่ง สายการบิน และอุตสาหกรรมใช้พลังงานเข้มข้น ยังต้องรับต้นทุนที่สูงขึ้นมากและผันผวนกว่าเดิม

สิ่งที่ต้องจับตาต่อไป

ตัวแปรหลักคือ ระยะเวลาและความรุนแรงของการหยุดชะงักในการเดินเรือ ความพร้อมของ LNG และน้ำมันดิบจากแหล่งทดแทน รวมถึงจังหวะของอุปสงค์ในฤดูหนาว หากข้อจำกัดยืดเยื้อ ตลาดดีเซลและเชื้อเพลิงอากาศยานมีแนวโน้มตึงตัวต่อไป ราคาก๊าซอาจอยู่ในระดับสูง และแรงกดดันเงินเฟ้อจากค่าขนส่งและสินค้าที่ใช้พลังงานมากอาจเพิ่มขึ้น

ในเวลานี้ จุดที่คนเห็นผลกระทบชัดที่สุดคือหน้าปั๊ม: เบนซินและดีเซลแพงขึ้นมาก โดยดีเซลที่ขึ้นแรงกว่าถือเป็นความเสี่ยงต่อเศรษฐกิจในวงกว้างมากกว่า การปรับขึ้นพร้อมกันของ Brent และ TTF ชี้ว่ายุโรปกำลังเผชิญแรงกระแทกด้านราคาทั้งน้ำมันและก๊าซที่เชื่อมโยงกัน ไม่ใช่ปัญหาของเชื้อเพลิงชนิดใดชนิดหนึ่งเท่านั้น31318