ทำไมราคาก๊าซยุโรปพุ่งก่อนฤดูหนาว

ยุโรปกำลังเผชิญแรงกดดันด้านก๊าซจาก 3 ปัจจัยที่เกิดพร้อมกัน ได้แก่ อุปทาน LNG ที่สะดุด คลังสำรองที่ต่ำ และต้นทุนเพื่อแย่งซื้อก๊าซที่สูงขึ้น การเดินเรือผ่านช่องแคบฮอร์มุซที่ถูกจำกัดทำให้ตลาดก๊าซธรรมชาติเหลว (LNG) ทั่วโลกตึงตัว ในจังหวะที่ยุโรปจำเป็นต้องเติมก๊าซเข้าคลังเพื่อเตรียมรับฤดูหนาว เมื่อมีปริมาณสำรองน้อย ผู้ซื้อยุโรปจึงต้องยอมเสนอราคาสูงขึ้นเพื่อดึงเรือบรรทุก LNG ที่ปรับเปลี่ยนปลายทางได้ 12

จุดกระทบหลัก: LNG ที่ส่งถึงยุโรปมีน้อยลง

ในภาวะปกติ ช่องแคบฮอร์มุซเป็นเส้นทางของ LNG ราวหนึ่งในห้าของการค้าโลก การปิดกั้นเส้นทางอย่างมีผลในทางปฏิบัติได้จำกัดการส่งออกจากอ่าวเปอร์เซียและทำให้อุปทาน LNG ทั่วโลกตึงตัว ตามรายงานของ Reuters และ Bloomberg 12

ยุโรปไม่ได้พึ่งพา LNG จากภูมิภาคอ่าวเปอร์เซียเพียงแหล่งเดียว แต่เมื่ออุปทานตึงตัว ยุโรปต้องแข่งขันกับผู้ซื้อในเอเชียเพื่อแย่งเรือบรรทุกจากแหล่งอื่น โดยเฉพาะในตลาดสปอต ซึ่งผู้ซื้อสามารถเสนอราคาเพื่อดึงสินค้าที่เปลี่ยนเส้นทางไปยังภูมิภาคอื่นได้ ดังนั้น ราคาก๊าซยุโรปที่สูงขึ้นจึงไม่ใช่แค่ผลลัพธ์ของวิกฤต แต่เป็นกลไกที่ใช้ดึง LNG ให้เดินทางมายังยุโรป

คลังสำรองต่ำ ทำให้กันชนรับความเสี่ยงในฤดูหนาวบางลง

ช่วงต้นเดือนกันยายน คลังเก็บก๊าซของยุโรปมีระดับเติมเต็มราว 66–67% ต่ำที่สุดสำหรับช่วงเวลานี้ในรอบ 15 ปี และต่ำกว่าปีก่อนราว 12 จุดเปอร์เซ็นต์ ตามรายงานของ Reuters โดยปกติ ปริมาณก๊าซคงคลังจะขึ้นสู่จุดสูงสุดตามฤดูกาลใกล้เริ่มต้นฤดูทำความร้อน ขณะที่ในปี 2025 เคยทำจุดสูงสุดที่ 83% 1

ส่วนต่างนี้สำคัญ เพราะคลังสำรองเปรียบเสมือนประกันพลังงานของยุโรปในฤดูหนาว ระดับสำรองที่ต่ำไม่ได้หมายความว่าสหภาพยุโรปจะหมดก๊าซ แต่ทำให้ต้องพึ่งพาการนำเข้าระหว่างฤดูหนาวมากขึ้น หากปัญหาการเดินเรือยืดเยื้อ เกิดอากาศหนาวจัด หรือเอเชียต้องการ LNG เพิ่ม ความเสี่ยงย่อมรุนแรงขึ้นเมื่อกันชนในคลังมีน้อย

เยอรมนี ซึ่งมีคลังเก็บก๊าซขนาดใหญ่ที่สุดในยุโรป มีระดับสำรองเพียงราวครึ่งหนึ่งของความจุในช่วงต้นเดือนกันยายน สะท้อนว่าความเปราะบางไม่ได้กระจายเท่ากันในแต่ละประเทศ 14

เหตุใด Dutch TTF จึงขึ้นเหนือ 80 ยูโรต่อ MWh

Dutch TTF คือดัชนีอ้างอิงราคาก๊าซขายส่งหลักของยุโรป ราคาปรับขึ้นเหนือ 80 ยูโรต่อเมกะวัตต์ชั่วโมงในเดือนกันยายน ซึ่งเป็นระดับสูงสุดนับตั้งแต่ปี 2022 ท่ามกลางคลังสำรองของสหภาพยุโรปที่ต่ำและการขนส่ง LNG ที่ถูกจำกัด 3

การปรับขึ้นสะท้อนต้นทุนในการจัดหาก๊าซหน่วยสุดท้ายในตลาดที่ตึงตัว ผู้ค้าต้องเสนอราคายุโรปให้สูงพอจะดึงเรือบรรทุก LNG ออกจากปลายทางคู่แข่ง แต่ราคาที่สูงขึ้นนี้ก็เพิ่มต้นทุนให้ธุรกิจที่ใช้ก๊าซ โรงไฟฟ้า และท้ายที่สุดผู้ใช้ตามครัวเรือน

แรงกดดันด้านอุปทานยังมาจากการซ่อมบำรุงที่กระทบก๊าซจากท่อส่งของนอร์เวย์ และปริมาณก๊าซจากแอลจีเรียไปอิตาลีที่ลดลง ขณะที่ความไม่แน่นอนเรื่องการเดินเรือผ่านฮอร์มุซยังคงอยู่ 2

เป้าหมายเติมคลังผ่อนปรนขึ้น แต่ต้องแลกกับอะไร

คณะกรรมาธิการยุโรประบุเมื่อเดือนเมษายนว่า โครงสร้างพื้นฐานของสหภาพยุโรปสามารถเติมก๊าซในคลังให้ถึงอย่างน้อย 80% ภายในวันที่ 1 พฤศจิกายนได้ หากมี LNG เพียงพอ พร้อมแนะนำให้ประเทศสมาชิกใช้ความยืดหยุ่นของกฎการสำรองก๊าซ และพิจารณาเป้าหมาย 80% เพื่อลดแรงกดดันต่อตลาด 2

ต่อมา เนเธอร์แลนด์ลดเป้าหมายสำรองก๊าซของประเทศลงเหลือ 64% ลดลง 10 จุดเปอร์เซ็นต์จากเป้าหมายเดิม โดยระบุว่าต้องการบรรเทาแรงกดดันขาขึ้นต่อราคาขายส่ง 3

นโยบายนี้สะท้อนทางเลือกที่ยากลำบาก การบังคับให้ซื้อก๊าซเติมคลังอย่างเข้มงวดช่วยเพิ่มปริมาณสำรองจริง แต่ในช่วงที่ LNG ขาดแคลนก็อาจยิ่งเร่งการแย่งซื้อและดันราคาให้สูงขึ้น ตรงกันข้าม การผ่อนเป้าหมายช่วยลดแรงกดดันด้านราคา แต่หมายถึงส่วนเผื่อรับความเสี่ยงจะบางลงหากสภาพอากาศในฤดูหนาวเลวร้าย

ภาคอุตสาหกรรมเป็นกลุ่มแรกที่เผชิญแรงกระแทก

อุตสาหกรรมใช้พลังงานเข้มข้นจะได้รับผลเร็วที่สุด เช่น เคมีภัณฑ์ เหล็ก ปุ๋ย แก้ว กระดาษ และอะลูมิเนียม เพราะใช้ก๊าซปริมาณมากโดยตรง หรือพึ่งพาไฟฟ้าที่มีต้นทุนผูกกับราคาก๊าซ

หากราคาขายส่งทรงตัวในระดับสูง บริษัทอาจลดกำลังผลิต ชะลอการลงทุน หรือปิดโรงงานที่แข่งขันได้น้อยชั่วคราว ความเสี่ยงในวงกว้างคือความสามารถในการแข่งขันของภาคอุตสาหกรรมยุโรปที่ถดถอย ผู้ผลิตต้องเลือกระหว่างแบกรับต้นทุนพลังงานที่สูงจนกำไรลดลง หรือผลักภาระไปยังราคา ซึ่งเสี่ยงเสียลูกค้า

ครัวเรือนและเงินเฟ้อจะได้รับผลอย่างไร

ครัวเรือนมักรับรู้ผลกระทบจากราคาก๊าซขายส่งล่าช้า ผ่านค่าเครื่องทำความร้อนและค่าไฟ ระดับและช่วงเวลาที่ต้นทุนจะส่งผ่านขึ้นบิลขึ้นอยู่กับกฎราคาขายปลีก สัญญาพลังงาน และมาตรการช่วยเหลือของแต่ละประเทศ

ราคาก๊าซที่สูงยังลามไปไกลกว่าค่าสาธารณูปโภค พลังงานเป็นต้นทุนของการขนส่ง การผลิตอาหาร วัสดุก่อสร้าง และสินค้าอุตสาหกรรม จึงเพิ่มความเสี่ยงของเงินเฟ้อที่ขับเคลื่อนโดยพลังงาน รัฐบาลอาจบรรเทาผลกระทบด้วยเงินอุดหนุน การลดภาษี หรือมาตรการอื่น แต่ย่อมมีต้นทุนต่องบประมาณรัฐ

ความเสี่ยงสำคัญไม่ใช่ “ต้องขาดก๊าซแน่” แต่คือความยืดหยุ่นที่ลดลง

การอ่านสถานการณ์ที่ตรงที่สุดไม่ใช่ยุโรปกำลังจะหมดก๊าซอย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้ แต่คือภูมิภาคกำลังเข้าสู่ช่วงเติมคลังก่อนฤดูหนาวด้วย ประกันที่น้อยลง และต้องจ่ายเบี้ยความเสี่ยงเพื่อให้ได้มาซึ่งก๊าซมากขึ้น

Reuters ประเมินว่าระดับก๊าซในคลังอาจแตะจุดสูงสุดเพียงราว 70–75% ในปีนี้ ต่ำกว่า 83% ในปี 2025 แม้ระดับสุดท้ายยังขึ้นกับความพร้อมของ LNG และภาวะตลาด 1 ผลลัพธ์จึงยังมีได้หลายทาง: หากการเดินเรือกลับมามีเสถียรภาพและการนำเข้าดำเนินไปอย่างต่อเนื่อง แรงกดดันก็จะคลายลง แต่หากความติดขัดที่ฮอร์มุซยืดเยื้อพร้อมกับความต้องการ LNG ที่แข็งแกร่ง ราคาสูงและความเสี่ยงต่อสภาพอากาศฤดูหนาวของยุโรปก็อาจคงอยู่

โจทย์เร่งด่วนของผู้กำหนดนโยบายและผู้ซื้อพลังงานคือจัดหาก๊าซโดยไม่กระตุ้นการซื้อด้วยความตื่นตระหนก ลดการใช้พลังงานที่ไม่จำเป็น ใช้โครงสร้างพื้นฐานข้ามพรมแดนให้คุ้มค่า และคุ้มครองผู้บริโภคที่เปราะบางรวมถึงอุตสาหกรรมเชิงยุทธศาสตร์ ไม่มีมาตรการใดไร้ต้นทุน แต่ทุกมาตรการช่วยลดโอกาสที่ตลาดก๊าซตึงตัวจะลุกลามเป็นวิกฤตเศรษฐกิจในวงกว้างได้