JoyIn กล่าวหา OpenAI “กลั่น” ไอเดีย AI และลอกดีไซน์เว็บธีมอวกาศ

JoyIn สตาร์ตอัปหุ่นยนต์ฮิวแมนนอยด์ของจีน กล่าวหา OpenAI ว่าลอกเลียนทั้งทิศทางเทคนิคด้าน AI และการนำเสนอภาพลักษณ์บนเว็บไซต์ โดยกัว เหรินเจี๋ย ซีอีโอของบริษัท เรียกสิ่งที่เกิดขึ้นว่าเป็นการ “กลั่นโดยตรง” จากผลงานของ JoyIn

อย่างไรก็ดี นี่เป็นเพียงข้อกล่าวหาสาธารณะที่ ยังไม่ได้รับการยืนยันโดยอิสระ ไม่ปรากฏว่าศาลมีคำวินิจฉัยในเรื่องนี้ และ OpenAI ยังไม่ตอบคำขอความเห็นของ CNBC ณ เวลาที่รายงานเผยแพร่ 2

JoyIn กล่าวหาว่าอะไร

ในจดหมายเปิดผนึกภาษาจีนลงวันที่ 10 กันยายน กัวระบุว่า JoyIn เคยสาธิตกรอบโมเดล AI แนวคิด “ผู้มาเยือนต่างดาว” ในซิลิคอนแวลลีย์ก่อนหน้านั้นหลายสัปดาห์ เขามองว่าบทความ An Alien Mind ของยาคุบ ปาโชคกี หัวหน้านักวิทยาศาสตร์ของ OpenAI ซึ่งเผยแพร่เมื่อวันที่ 6 กันยายน มีแนวทางคล้ายกัน โดยเฉพาะประเด็นการพัฒนาตนเองแบบวนซ้ำ และการใช้ AI เพื่อเพิ่มประสิทธิภาพการประมวลผล 216

กัวยังเปรียบเทียบงานออกแบบเว็บไซต์ โดยระบุว่าหน้าเว็บ GPT-6 Astra ของ OpenAI ซึ่งรายงานข่าวระบุว่าเปิดตัวเมื่อวันที่ 3 กันยายน มีบรรยากาศและภาพลักษณ์แนวอวกาศคล้ายเว็บไซต์ Aether ของ JoyIn ที่เขาระบุว่าเผยแพร่มาก่อนราว 2 เดือน 2

JoyIn บอกว่าทีมกฎหมายได้เริ่มกระบวนการยื่นฟ้องแล้ว แต่ถ้อยคำดังกล่าวไม่ได้หมายความว่าคดีถูกยื่นต่อศาล รับพิจารณา หรือมีคำตัดสินแล้ว 2

เหตุใดจึงยังสรุปว่าเป็นการลอกไม่ได้

รายงานที่มีอยู่ยังไม่แสดงหลักฐานว่า OpenAI เข้าถึงเอกสารของ JoyIn คัดลอกเนื้อหาที่ได้รับความคุ้มครอง หรือละเมิดภาระผูกพันทางกฎหมายใด CNBC ระบุว่าไม่สามารถตรวจสอบข้อกล่าวหาด้านเทคนิคและดีไซน์ได้อย่างอิสระ 2

แนวคิดอย่างการพัฒนาตนเองแบบวนซ้ำ หรือการปรับการใช้พลังประมวลผลให้มีประสิทธิภาพ เป็นหัวข้อที่มีการพูดถึงอย่างกว้างขวางในวงการวิจัย AI อยู่แล้ว ดังนั้น ความคล้ายกันของแนวคิด ธีมอวกาศ หรือเป้าหมายของผลิตภัณฑ์ จึงยังไม่ใช่หลักฐานเพียงพอที่จะพิสูจน์การละเมิดลิขสิทธิ์ การใช้ความลับทางการค้า หรือการ “กลั่นโมเดล” อย่างไม่ชอบด้วยกฎหมาย

บทความ An Alien Mind ของ OpenAI กล่าวถึงการกำกับดูแลโมเดล และระบุว่าการป้องกันการกลั่นโมเดลเป็นเหตุผลรองของทางเลือกการออกแบบบางอย่าง แต่ข้อความนี้ไม่ได้ยืนยันข้อกล่าวหาของ JoyIn แต่อย่างใด 16

Aether ทำอะไรได้บ้างตามคำกล่าวอ้างของ JoyIn

JoyIn เปิดตัว Aether เมื่อ 10 กันยายน ในฐานะโมเดลควบคุมหุ่นยนต์ฮิวแมนนอยด์ บริษัทอธิบายว่าโมเดลนี้เน้นการรับรู้จากโลกจริง มากกว่าการสั่งงานโดยข้อความเป็นหลัก เพื่อช่วยให้หุ่นยนต์เรียนรู้และทำภารกิจทางกายภาพได้มีประสิทธิภาพขึ้น 2

บริษัทอ้างว่า Aether มีความสามารถดังนี้

• ทำภารกิจสำเร็จตั้งแต่การลองครั้งแรก 90%
• ลดเวลาในการฝึกโมเดลลง สองในสาม
• มีแผนเปิดซอร์สส่วนประกอบที่เกี่ยวกับการรับรู้สัมผัส
• เก็บส่วนประกอบที่เกี่ยวข้องกับการใช้พลังงานไว้เป็นเทคโนโลยีกรรมสิทธิ์ของบริษัท 2

ตัวเลขประสิทธิภาพและคำอธิบายผลิตภัณฑ์เหล่านี้เป็นข้อมูลจาก JoyIn เอง ไม่ใช่ผลทดสอบเปรียบเทียบหรือการตรวจสอบอิสระ จึงควรมองว่าเป็นคำกล่าวอ้างของบริษัท ไม่ใช่ผลยืนยันสมรรถนะในสถานการณ์จริง

พลิกมุมของข้อถกเถียง AI ระหว่างสหรัฐฯ กับจีน

ข้อกล่าวหาของ JoyIn น่าสนใจเพราะเป็นการกลับทิศของวาทกรรมสำคัญในการแข่งขัน AI ระหว่างสหรัฐฯ และจีน ก่อนหน้านี้ หน่วยงานสหรัฐฯ ได้แก่ FBI, NSA และ CISA กล่าวหา 6 บริษัทที่อยู่ในจีน ได้แก่ DeepSeek, Moonshot AI, Alibaba, MiniMax, StepFun และ Z.AI ว่าสกัดความสามารถเชิงกรรมสิทธิ์จากโมเดลระดับแนวหน้าของสหรัฐฯ อย่างเป็นระบบ ผ่านการกลั่นโมเดลในระดับอุตสาหกรรม โดยระบุถึงโมเดลตระกูล Claude, GPT, Gemini และ Grok

หน่วยงานสหรัฐฯ แยกข้อกล่าวหานี้ออกจากการใช้เทคนิค distillation ที่ชอบด้วยกฎหมายในงานวิจัย AI โดยกล่าวว่ากรณีที่พวกเขากล่าวหานั้นเป็นการดึงความสามารถที่ถูกจำกัดของโมเดลกรรมสิทธิ์ออกมาอย่างเจาะจง

ฝ่ายจีนปฏิเสธข้อกล่าวหา โดยมองว่าขาดทั้งมูลข้อเท็จจริงและฐานทางกฎหมาย อีกทั้งระบุว่าการกลั่นโมเดลเป็นแนวปฏิบัติที่พบได้ทั่วไป กระทรวงพาณิชย์จีนยังเตือนว่าจะใช้มาตรการตอบโต้ หากข้อกล่าวหาถูกนำไปใช้เพื่อสกัดกั้นบริษัท AI ของจีน

ขณะเดียวกัน แกรี ตัน ซีอีโอของ Y Combinator เสนอจุดยืนต่างออกไป โดยบอกว่าเขาจะ “ไม่ทำอะไรเลย” กับประเด็นการกลั่นโมเดล และเสนอว่าสหรัฐฯ อาจพิจารณา “ระบอบการกลั่นโมเดลแบบอเมริกัน” ได้ มุมมองนี้สวนทางกับฝ่ายที่เรียกร้องให้คุ้มครองโมเดลระดับแนวหน้าเข้มงวดขึ้น

“Distillation” คืออะไร และเหตุใดรายละเอียดข้อเท็จจริงจึงสำคัญ

ในความหมายทางเทคนิคทั่วไป การกลั่นความรู้ของโมเดล หรือ knowledge distillation คือการฝึกโมเดลหนึ่งให้เลียนแบบผลลัพธ์หรือความสามารถของอีกโมเดลที่มักมีขนาดใหญ่และเก่งกว่า เทคนิคนี้อาจใช้สร้างโมเดลที่เล็กกว่า เร็วกว่า หรือมีต้นทุนต่ำกว่าได้อย่างถูกต้องตามปกติ

ประเด็นจะกลายเป็นข้อพิพาทเมื่อมีการกล่าวหาว่าบริษัทใช้การเข้าถึงโมเดลกรรมสิทธิ์ในวงกว้าง เพื่อสร้างความสามารถที่ถูกจำกัดขึ้นมาใหม่ หรือหลีกเลี่ยงมาตรการทางเทคนิคและเงื่อนไขการใช้งาน

ดังนั้น การตัดสินว่าพฤติกรรมใดไม่ชอบด้วยกฎหมายหรือไม่ ต้องพิจารณาหลักฐานเรื่องการเข้าถึง ขนาดและรูปแบบของการใช้งาน การคัดลอก การหลบเลี่ยงมาตรการ เงื่อนไขสัญญา และกฎหมายในเขตอำนาจศาลนั้น ๆ ไม่อาจสรุปได้จากความคล้ายกันของแนวคิดหรือหน้าเว็บไซต์เพียงอย่างเดียว

สำหรับตอนนี้ ข้อร้องเรียนของ JoyIn จึงควรถูกมองเป็นข้อกล่าวหาที่ยังไม่ผ่านการพิสูจน์ และเป็นตัวอย่างที่ชัดเจนว่า คำว่า “distillation” กำลังกลายเป็นคำที่มีความหมายทางธุรกิจ กฎหมาย และภูมิรัฐศาสตร์อย่างเข้มข้นเพียงใดในการแข่งขัน AI โลก