ทำไมรูบิโอจึงบอกว่าอิหร่านจะ “เสียเรือบรรทุกน้ำมัน” หากโจมตีเรือรบสหรัฐ

คำกล่าวของมาร์โก รูบิโอ รัฐมนตรีต่างประเทศสหรัฐ ว่าอิหร่านจะ “เสียเรือบรรทุกน้ำมัน” หากพยายามโจมตีเรือรบอเมริกัน เป็นการส่งสัญญาณว่าสหรัฐต้องการทำให้การโจมตีกองทัพเรือมีต้นทุนทางเศรษฐกิจโดยตรงต่อเตหะราน

กองบัญชาการกลางสหรัฐ (CENTCOM) ระบุว่ากองกำลังพิทักษ์การปฏิวัติอิสลามอิหร่าน หรือ IRGC เล็งเป้าเรือรบสหรัฐด้วยขีปนาวุธพิสัยไกล 2 ครั้งภายใน 2 วัน แต่เรือสามารถหลบหลีกได้ และไม่มีเจ้าหน้าที่สหรัฐได้รับอันตราย จากนั้นสหรัฐระบุว่าได้ทำลายเรือบรรทุกน้ำมันดิบอิหร่าน 5 ลำ โดย 4 ลำอยู่ในอ่าวโอมาน และอีก 1 ลำใกล้เกาะคาร์ก ซึ่งเป็นศูนย์กลางสำคัญของการส่งออกน้ำมันอิหร่าน 1520

รูบิโออธิบายความเชื่อมโยงนี้อย่างตรงไปตรงมา: ทุกครั้งที่อิหร่านพยายามโจมตีเรือรบสหรัฐ อิหร่านจะต้องสูญเสียเรือบรรทุกน้ำมัน เขายังกล่าวว่าสหรัฐจะเดินหน้ากดดันทางเศรษฐกิจต่อไป โดยใช้ถ้อยคำว่า “บีบรัดพวกเขาทางเศรษฐกิจ”

เป้าหมายไม่ได้อยู่แค่ในทะเล แต่คือรายได้จากน้ำมัน

เหตุผลของการโจมตีเรือบรรทุกน้ำมันคือ น้ำมันเป็นทั้งแหล่งรายได้สำคัญและจุดเปราะบางเชิงยุทธศาสตร์ของอิหร่าน การเล่นงานเรือที่สหรัฐเชื่อมโยงกับ IRGC จึงเป็นการตอบโต้ที่ขยายเป้าหมายจากเรือรบหรือฐานทัพ ไปสู่เครือข่ายทรัพย์สินที่อาจช่วยหล่อเลี้ยงขีดความสามารถของอิหร่าน

ปฏิบัติการครั้งนี้ไม่ใช่เหตุการณ์โดดเดี่ยว ก่อนหน้านั้นไม่กี่วัน CENTCOM ระบุว่าสหรัฐโจมตีเรือบรรทุกน้ำมันอิหร่าน 3 ลำ รวมถึงลำหนึ่งใกล้เกาะคาร์ก การโจมตี 5 ลำในเวลาต่อมาจึงเป็นส่วนหนึ่งของการปะทะทางทะเลที่ทวีความรุนแรงขึ้น 4

ตัวเลขที่มีการกล่าวถึงบ่อยว่า 10 ลำ ควรตีความอย่างระมัดระวัง รายงานหนึ่งที่อ้างคำกล่าวของฝ่ายทหารสหรัฐระบุว่า เรือบรรทุกน้ำมันอิหร่าน 10 ลำถูกทำให้ใช้งานไม่ได้ในรอบสัปดาห์ก่อนหน้า ซึ่งรวม 5 ลำจากปฏิบัติการล่าสุด อย่างไรก็ตาม รายงานอื่นเน้นยืนยันการประกาศของสหรัฐเรื่อง 5 ลำในปฏิบัติการนี้ และ 3 ลำในเหตุการณ์ก่อนหน้า 420 จึงยังไม่สามารถยืนยันอย่างอิสระได้ว่าจำนวนรวมที่แน่ชัดและสภาพของเรือทุกลำเป็นอย่างไร

อิหร่านอ้างตอบโต้ทั้งฐานทัพและเรือสินค้า

หลังการโจมตีเรือบรรทุกน้ำมัน อิหร่านประกาศและข่มขู่ตอบโต้ต่อกำลังสหรัฐ ดินแดนของพันธมิตร และการเดินเรือเชิงพาณิชย์ในอ่าวเปอร์เซีย

• อิหร่านระบุว่ายิงขีปนาวุธใส่กองกำลังสหรัฐที่ฐานอัลอัซรัคในจอร์แดน หลังการโจมตีเรือบรรทุกน้ำมันของสหรัฐ 620
• IRGC อ้างว่าโจมตีเรือ 10 ลำใกล้ช่องแคบฮอร์มุซ รวมเรือสหรัฐ 2 ลำและเรือบรรทุกน้ำมัน 8 ลำ สำนักข่าวรอยเตอร์รายงานคำกล่าวอ้างดังกล่าว แต่ไม่ได้หมายความว่าการโจมตีสำเร็จได้รับการยืนยันโดยอิสระ
• กองทัพเรือ IRGC เตือนลูกเรือบรรทุกน้ำมันใกล้ท่าเรือในคูเวตและบาห์เรนให้ลงจากเรือ โดยระบุว่าเรืออาจตกเป็นเป้าหมายเพื่อตอบโต้ปฏิบัติการของสหรัฐ 12
• อิหร่านยังเตือนว่าโครงสร้างพื้นฐานด้านพลังงานในอ่าวเปอร์เซีย รวมถึงผลประโยชน์น้ำมันและก๊าซของสหรัฐ มีความเสี่ยงต่อการโจมตีเพิ่มเติม 3

นัยสำคัญคือความขัดแย้งไม่ได้จำกัดอยู่ที่การเผชิญหน้าระหว่างสหรัฐกับอิหร่านอีกต่อไป แต่สร้างความเสี่ยงต่อรัฐ ท่าเรือ และเส้นทางเดินเรือที่รองรับการส่งออกพลังงานจากอ่าวเปอร์เซีย บาห์เรน คูเวต และจอร์แดนซึ่งเป็นที่ตั้งหรือสนับสนุนกิจกรรมทางทหารของสหรัฐ จึงมีความเสี่ยงต่อการตอบโต้ด้วยขีปนาวุธ โดรน และภัยคุกคามทางทะเลมากขึ้น

สหรัฐเพิ่มแรงกดดันด้วยมาตรการคว่ำบาตรภาคการบิน

การโจมตีเรือบรรทุกน้ำมันเดินคู่กับมาตรการจำกัดเครือข่ายพาณิชย์และโลจิสติกส์ของอิหร่าน

เมื่อวันที่ 8 กันยายน กระทรวงการคลังสหรัฐคว่ำบาตร 36 เป้าหมายที่ระบุว่าสนับสนุนภาคการบินของอิหร่าน ซึ่งรวมถึงบริษัทบังหน้า ตัวกลางต่างชาติ และเส้นทางขนส่งถ่ายลำที่ถูกกล่าวหาว่าใช้จัดหาอากาศยานและเทคโนโลยีอ่อนไหวจากสหรัฐ กระทรวงการคลังระบุว่าอิหร่านใช้ภาคส่วนนี้ขนย้ายอาวุธ บุคลากร และสินค้าผิดกฎหมาย

สหรัฐยังระงับใบอนุญาตทั่วไป Iran General License J-1 ซึ่งเคยอนุญาตให้ส่งออกอากาศยานพลเรือนบางประเภทกลับไปยังอิหร่านเป็นการชั่วคราว และออกใบอนุญาตสำหรับการยุติธุรกรรมการบินพลเรือนบางส่วนที่เคยได้รับอนุญาต ก่อนหน้านี้ วอชิงตันได้ขยายประเภทกิจกรรมที่เกี่ยวข้องกับอิหร่านซึ่งอาจเผชิญความเสี่ยงจากมาตรการคว่ำบาตรทุติยภูมิ รวมถึงภาคการบินและการขนส่งทางเรือ

ภาพรวมจึงตรงกับสารของรูบิโอ: การโจมตีเรือบรรทุกน้ำมันมุ่งกระทบทรัพย์สินน้ำมันโดยตรง ส่วนมาตรการคว่ำบาตรมุ่งทำให้อิหร่านหาเงิน เคลื่อนย้ายทรัพยากร และคงสภาพเครือข่ายสำคัญได้ยากขึ้น

ช่องแคบฮอร์มุซกลายเป็นจุดเสี่ยงของตลาดน้ำมันโลก

จุดกดดันทางเศรษฐกิจที่สำคัญที่สุดคือช่องแคบฮอร์มุซ เส้นทางน้ำแคบที่เชื่อมอ่าวเปอร์เซียกับทะเลอาหรับ ซึ่งเป็นทางผ่านสำคัญของการขนส่งน้ำมันโลก รายงานระบุว่าการขนส่งเชื้อเพลิงผ่านเส้นทางนี้ถูกขัดขวางอย่างหนัก และการโจมตีและคำขู่ระลอกใหม่ยิ่งเพิ่มความกังวลว่าภาวะหยุดชะงักอาจยืดเยื้อ 11

ราคาน้ำมันตอบสนองต่อความเสี่ยงดังกล่าว น้ำมันดิบเบรนต์อยู่ที่ราว 94.52 ดอลลาร์สหรัฐต่อบาร์เรลเมื่อ 1 กันยายน ตามรายงานของ CNBC ก่อนที่รายงานในเวลาต่อมาจะระบุว่าราคาขยับเข้าใกล้หรือสูงกว่า 100 ดอลลาร์ ขณะที่การเผชิญหน้าด้านการเดินเรือทวีความรุนแรง 51113 ราคาที่พุ่งขึ้นไม่ได้สะท้อนเพียงปริมาณอุปทานที่สะดุดจริง แต่รวมถึงความเสี่ยงที่เรือ ท่าเรือ โครงสร้างพื้นฐานส่งออก หรือเส้นทางผ่านอาจถูกโจมตีด้วย

กลุ่มฮูตีเพิ่มแรงกดดันในภูมิภาคอีกชั้นหนึ่ง โดยรอยเตอร์รายงานคำกล่าวอ้างของกลุ่มว่ามีการใช้โดรนและขีปนาวุธโจมตีฐานทัพอากาศและเป้าหมายด้านน้ำมันหลายแห่งของซาอุดีอาระเบีย ซึ่งอาจขยายผลกระทบออกไปไกลกว่าการปะทะโดยตรงระหว่างสหรัฐกับอิหร่าน 1

เส้นทางการทูตยังไม่ปรากฏชัด

รูปแบบปัจจุบันคือการยกระดับเพื่อบีบบังคับ มากกว่าจะเป็นเส้นทางสู่การเจรจาที่มองเห็นได้ สหรัฐพยายามฟื้นการยับยั้งด้วยการผูกความพยายามโจมตีกองกำลังของตนเข้ากับความสูญเสียของทรัพย์สินน้ำมันและการโดดเดี่ยวทางเศรษฐกิจที่ลึกขึ้น ขณะที่อิหร่านพยายามแสดงให้เห็นว่าสามารถสร้างต้นทุนแก่พันธมิตรของสหรัฐ ฐานทัพ และการค้าทางเรือในอ่าวเปอร์เซียได้

ผลคือวงจรอันตราย: ความพยายามยิงขีปนาวุธอาจนำไปสู่การโจมตีเรือบรรทุกน้ำมัน การโจมตีเรือบรรทุกน้ำมันอาจตามมาด้วยการตอบโต้ต่อฐานทัพหรือเรือ และแต่ละเหตุการณ์ยิ่งเพิ่มความเสี่ยงต่อการสัญจรผ่านช่องแคบฮอร์มุซกับโครงสร้างพื้นฐานพลังงานในภูมิภาค ข้อมูลที่มีอยู่ยังไม่ชี้ถึงช่องทางการทูตที่ดำเนินอยู่และน่าเชื่อถือพอจะควบคุมวงจรนี้ได้ 3