สหรัฐฯ ผลักดัน G20 เปิดทางใช้ผลงานมีลิขสิทธิ์ฝึก AI ภายใต้หลัก Fair Use

สหรัฐอเมริกาเรียกร้องให้ประเทศสมาชิก G20 พัฒนากติกาที่อนุญาตให้บริษัทปัญญาประดิษฐ์ (AI) นำหนังสือ เพลง งานศิลปะ และผลงานสร้างสรรค์ที่มีลิขสิทธิ์ไปใช้ฝึกโมเดลได้ พร้อมรักษาการคุ้มครองเจ้าของผลงาน ข้อเสนอนี้ทำให้หลัก fair use หรือการใช้ผลงานโดยชอบธรรม ซึ่งเป็นประเด็นถกเถียงในกฎหมายลิขสิทธิ์สหรัฐฯ กลายเป็นหัวใจของแนวทางกำกับดูแล AI ที่ผ่อนปรนมากขึ้น 1

สหรัฐฯ เสนออะไรต่อ G20

ในการประชุม G20 ด้านเทคโนโลยีที่รัฐนอร์ทแคโรไลนา ฮาวเวิร์ด ลัตนิก รัฐมนตรีพาณิชย์สหรัฐฯ เรียกร้องให้รัฐบาลต่าง ๆ ใช้กรอบที่เปิดให้ AI ฝึกโมเดลจากผลงานของผู้สร้างสรรค์ได้ โดยให้คุ้มครองศิลปินและนักประดิษฐ์ไปพร้อมกับไม่สร้างอุปสรรคต่อนวัตกรรม 1

ลัตนิกกล่าวถึงหลัก fair use โดยตรง ซึ่งเป็นหลักกฎหมายลิขสิทธิ์ของสหรัฐฯ ที่อาจอนุญาตให้ใช้ผลงานที่ได้รับการคุ้มครองโดยไม่ได้รับอนุญาตในบางกรณี อย่างไรก็ดี ข้อเสนอนี้ยังไม่ได้อธิบายวิธีทำให้เกิดสมดุลดังกล่าวในทางปฏิบัติ เช่น กรณีใดต้องขออนุญาต ผู้สร้างสรรค์จะได้รับค่าตอบแทนหรือไม่ และจะบังคับใช้มาตรการคุ้มครองอย่างไร 1

ประเด็นนี้สำคัญเพราะกฎหมายลิขสิทธิ์ของแต่ละประเทศไม่เหมือนกัน และความชอบด้วยกฎหมายของการนำผลงานมีลิขสิทธิ์ไปฝึกโมเดล AI ยังเป็นข้อพิพาทอยู่

คดีลิขสิทธิ์กำลังท้าทายอุตสาหกรรม AI

Anthropic, OpenAI, Google และ Meta ถูกฟ้องโดยนักเขียน สำนักพิมพ์ องค์กรสื่อ และผู้สร้างสรรค์รายอื่น จากข้อกล่าวหาว่ามีการใช้ผลงานของพวกเขาในการพัฒนา AI โดยไม่ได้รับอนุญาต ขณะที่บริษัทเหล่านี้ยืนยันว่ากระบวนการฝึก AI ดังกล่าวชอบด้วยกฎหมาย 1

กระทรวงยุติธรรมสหรัฐฯ ยังได้แสดงจุดยืนในคดีพิพาทระหว่าง OpenAI กับ The New York Times และหนังสือพิมพ์อื่น โดยยื่นความเห็นต่อศาลว่าการฝึก AI โดยทั่วไปถือเป็น fair use ของเนื้อหาที่มีลิขสิทธิ์ 1

แต่จุดยืนนี้ไม่ใช่คำตัดสินสุดท้ายของทุกคดี การพิจารณาว่าเข้าข่าย fair use หรือไม่ต้องอาศัยข้อเท็จจริงของการใช้งานแต่ละกรณีและกระบวนการในศาล ดังนั้น คดีที่เพิ่มขึ้นจึงมีผลทั้งต่อบริษัท AI และต่อผู้สร้างสรรค์ที่ต้องการควบคุมการนำผลงานของตนไปใช้

แนวคิด: คุมความเสียหายที่เกิดจริง ไม่ใช่ความเสี่ยงเชิงทฤษฎี

การหารือเรื่องลิขสิทธิ์เกิดขึ้นพร้อมกับข้อเสนอที่กว้างกว่าของสหรัฐฯ ซึ่งไม่สนับสนุนการออกกฎ AI ใหม่แบบครอบคลุมทั้งหมด เจนเซน หวง ประธานเจ้าหน้าที่บริหารของ Nvidia บอกเจ้าหน้าที่ G20 ว่ารัฐบาลไม่ควรวางกฎโดยตั้งอยู่บน “อันตรายเชิงทฤษฎี” แต่ควรจัดการปัญหาที่เกิดขึ้นจริงจากเทคโนโลยี 1

แนวทางนี้สะท้อนความต้องการให้กำกับดูแลจากความเสี่ยงที่พิสูจน์ได้ แทนการออกข้อจำกัดเฉพาะเทคโนโลยีล่วงหน้า ผู้สนับสนุนมองว่าจะช่วยรักษาพื้นที่ให้นวัตกรรมเดินหน้า ส่วนฝ่ายที่เห็นต่างอาจโต้ว่า การรอให้เกิดความเสียหายก่อนอาจทำให้การคุ้มครองไม่ทันการณ์ ซึ่งการประชุม G20 ยังไม่ได้ยุติข้อถกเถียงนี้

แถลงการณ์ G20 ว่าด้วยกฎ AI ในอนาคต

แถลงการณ์ร่วมของ G20 ระบุว่า การออกกฎเฉพาะสำหรับ AI ในอนาคตควรจำกัดอยู่ที่ “ประเด็นใหม่” ที่กฎหมายเดิมยังไม่ครอบคลุม จีน ซึ่งมีกฎควบคุม AI ในวงกว้างอยู่แล้ว เป็นหนึ่งในผู้ลงนามในแถลงการณ์ดังกล่าว 1

ทิศทางนโยบายนี้เชื่อมโยงกับความกังวลว่า ข้อกำหนดภาครัฐที่มากเกินไปอาจกระทบผลกำไรและแผนพัฒนาผลิตภัณฑ์ของอุตสาหกรรม เช่น ทำให้การเปิดตัวโมเดลใหม่ล่าช้า หรือบังคับให้บริษัทต้องปรับการทำงานของผลิตภัณฑ์เพื่อรองรับข้อกำหนดด้านความปลอดภัย 1

โจทย์ที่ยังไร้คำตอบ: นวัตกรรมกับสิทธิของผู้สร้างสรรค์

ข้อเสนอใน G20 ชี้ไปสู่การประนีประนอมเชิงนโยบาย คือ ให้ผู้พัฒนา AI ยังใช้ข้อมูลฝึกโมเดลได้ภายใต้หลัก fair use ขณะเดียวกันก็ต้องคุ้มครองผู้สร้างสรรค์ที่ผลงานมีส่วนทำให้ระบบเหล่านี้เกิดขึ้นได้

อย่างไรก็ตาม หัวใจของเรื่องยังไม่ถูกกำหนดให้ชัดเจน ตราบใดที่ยังไม่มีหลักเกณฑ์ที่แน่นอนเรื่องการให้สิทธิใช้ผลงาน ค่าตอบแทน ความยินยอม และการบังคับใช้ สมดุลที่สหรัฐฯ เรียกร้องก็จะยังขึ้นอยู่กับกฎหมายของแต่ละประเทศและผลของคดีลิขสิทธิ์ที่กำลังดำเนินอยู่ 1