รัฐบาลทรัมป์หนุน OpenAI ในคดี New York Times: เหตุใดการฝึก AI จึงถูกมองว่าเป็น Fair Use

กระทรวงยุติธรรมสหรัฐฯ ในรัฐบาลโดนัลด์ ทรัมป์ ยื่นคำแถลงต่อศาลรัฐบาลกลางในแมนฮัตตันเพื่อสนับสนุน OpenAI ในคดีที่ The New York Times ฟ้องบริษัทและ Microsoft เรื่องลิขสิทธิ์ จุดยืนของรัฐบาลคือ การฝึกโมเดลภาษาขนาดใหญ่ หรือ LLM บนงานมีลิขสิทธิ์ โดยทั่วไป ควรได้รับความคุ้มครองภายใต้หลัก fair use ของกฎหมายสหรัฐฯ หรือแนวคิดการใช้งานโดยชอบธรรม 3

อย่างไรก็ดี นี่เป็นเพียงความเห็นของฝ่ายบริหาร ไม่ใช่คำตัดสิน และไม่ได้ผูกมัดศาลอื่น ผู้พิพากษา Sidney Stein ยังต้องวินิจฉัยคดีโดยใช้กฎหมายลิขสิทธิ์และปัจจัย fair use ทั้งสี่ประการอย่างอิสระ 13

รัฐบาลสหรัฐฯ โต้แย้งว่าอะไร

ใจความสำคัญคือ รัฐบาลเห็นว่าโมเดล AI ไม่ได้ใช้บทความหรือหนังสือเพื่อนำกลับมาตีพิมพ์เผยแพร่เป็นงานเดิม แต่ใช้ข้อมูลเหล่านั้นเพื่อเรียนรู้ความสัมพันธ์ทางสถิติของภาษา แล้วสร้างผลลัพธ์ใหม่ จึงมีลักษณะเป็นการใช้ที่ “เปลี่ยนวัตถุประสงค์” จากงานต้นฉบับ (transformative use) ซึ่งเป็นหัวใจสำคัญข้อหนึ่งของ fair use 3

แต่รัฐบาลไม่ได้เสนอให้ยกเว้นความรับผิดแก่บริษัท AI ในทุกกรณี โดยแยกประเด็นไว้ชัดเจนว่า หากโมเดลสร้างผลลัพธ์ที่ละเมิดลิขสิทธิ์ หรือหากกระบวนการได้มาซึ่งข้อมูลเกี่ยวข้องกับสื่อที่ได้มาโดยมิชอบ ประเด็นเหล่านี้ยังต้องตรวจสอบแยกต่างหาก 3

เหตุใดจึงโยงถึงวิทยาศาสตร์ เศรษฐกิจ และความมั่นคง

คำแถลงระบุว่า อุตสาหกรรม AI ที่แข็งแกร่งของสหรัฐฯ มีความสำคัญต่อความก้าวหน้าทางวิทยาศาสตร์ โอกาสและความมั่งคั่งทางเศรษฐกิจ ตลอดจนความมั่นคงของชาติ รัฐบาลจึงกังวลว่าหากผู้พัฒนาโมเดลต้องขออนุญาตหรือจ่ายค่าตอบแทนสำหรับผลงานทุกชิ้นที่ใช้ฝึก อาจทำให้การพัฒนา AI ของสหรัฐฯ ช้าลงเมื่อเทียบกับคู่แข่งต่างชาติ 3

Stanley Woodward รองอัยการสูงสุดฝ่ายสมทบของสหรัฐฯ อธิบายทิศทางนโยบายนี้ว่าเป็นการรักษาภาค AI ของสหรัฐฯ ให้ยังแข่งขันได้ ขณะที่ Howard Lutnick รัฐมนตรีพาณิชย์ เสนอกรอบที่ควบคู่กัน คือประเทศต่าง ๆ ควรอนุญาตให้ AI ฝึกจากผลงานของผู้สร้างสรรค์ แต่ต้องหาทางคุ้มครองศิลปินด้วย 1235

New York Times ฟ้องเรื่องใด

The New York Times กล่าวหาว่า OpenAI และ Microsoft คัดลอกและใช้บทความของตนนับล้านชิ้นโดยไม่ได้รับอนุญาตเพื่อนำไปฝึกโมเดล จากนั้นพัฒนาผลิตภัณฑ์ที่อาจแข่งขันกับ หรือสร้างเนื้อหาที่ซ้ำกับงานของ Times ส่งผลกระทบต่อมูลค่างานข่าวและตลาดการให้สิทธิใช้เนื้อหา 36

ด้าน OpenAI ระบุในที่สาธารณะว่าโมเดลของบริษัทฝึกจากข้อมูลที่เปิดเผยต่อสาธารณะ และการดำเนินการดังกล่าวตั้งอยู่บนหลัก fair use บริษัทได้ปกป้องแนวทางนี้ ขณะเดียวกันก็ทำข้อตกลงอนุญาตใช้เนื้อหาโดยสมัครใจกับบางราย 6

คำว่า “transformative” ยังไม่ใช่คำตอบสุดท้าย

คำวินิจฉัยระดับศาลรัฐบาลกลางในระยะแรกยังไม่ได้สร้างกฎเดียวที่ใช้ได้กับทุกคดี ในคดีเกี่ยวกับหนังสือที่ Anthropic ใช้ฝึก AI ผู้พิพากษา William Alsup ระบุว่าการฝึกด้วยหนังสือที่ได้มาโดยชอบด้วยกฎหมายนั้น “มีลักษณะเปลี่ยนวัตถุประสงค์อย่างเด่นชัด” แต่แยกการดาวน์โหลดและเก็บสำเนาละเมิดลิขสิทธิ์ไว้ว่าอาจเป็นการละเมิดอีกส่วนหนึ่ง 114

คำตัดสินอื่นให้ความสำคัญกับหลักฐานเรื่องการทดแทนตลาดหรือความเสียหายของตลาดมากขึ้น กล่าวคือ แม้การวิเคราะห์ข้อมูลเพื่อฝึกโมเดลอาจถูกมองว่า transformative ศาลก็ยังอาจพิจารณาว่าการใช้นั้นบั่นทอนตลาดเดิม หรือตลาดการให้สิทธิใช้งานที่กำลังเกิดขึ้นของเจ้าของผลงานหรือไม่ 112

สิ่งที่ยังต้องรอศาลชี้ขาด

ประเด็นจึงไม่ใช่แค่ว่า AI เป็นนวัตกรรมหรือไม่ แต่คือการคัดลอกผลงานจำนวนมากเพื่อฝึกโมเดล รวมถึงผลลัพธ์ที่โมเดลผลิตขึ้นและผลกระทบต่อรายได้ของเจ้าของลิขสิทธิ์ ผ่านเกณฑ์ fair use ได้หรือไม่ในข้อเท็จจริงของแต่ละคดี 13

คำแถลงของรัฐบาลเพิ่มน้ำหนักทางนโยบายให้ฝ่าย OpenAI อย่างมาก เพราะวางเรื่องข้อมูลฝึก AI ไว้ในกรอบการแข่งขันและความมั่นคงของสหรัฐฯ แต่บรรทัดฐานที่มีผลผูกพันจริงจะมาจากคำพิพากษา โดยเฉพาะคำวินิจฉัยระดับอุทธรณ์ในอนาคต ไม่ใช่จากเอกสารฉบับนี้ 13