หัวหน้าสิทธิมนุษยชนยูเอ็นเรียกร้องกติกาเข้มรับมือ AI ขั้นสูง

ในการกล่าวต่อคณะมนตรีสิทธิมนุษยชนแห่งสหประชาชาติ ณ นครเจนีวา เมื่อ 7 กันยายน โวลเคอร์ เทิร์ก ข้าหลวงใหญ่สิทธิมนุษยชนแห่งสหประชาชาติ เตือนว่า AI ขั้นสูงอาจกลายเป็น “ความเสี่ยงต่อการดำรงอยู่ของมนุษยชาติ” ได้ หากปล่อยให้การพัฒนาเดินหน้าโดยปราศจากมาตรการคุ้มครองที่บังคับใช้ได้จริง เขากล่าวในคำปราศรัยครั้งแรกต่อคณะมนตรีนับตั้งแต่ได้รับวาระ 4 ปีสมัยที่สอง ซึ่งเป็นกรณีไม่เคยเกิดขึ้นมาก่อน 312

AI ต้องไม่เร็วกว่ากติกาควบคุม

เทิร์กระบุว่าระบบ AI ที่ทรงพลังอาจรบกวนโครงสร้างพื้นฐานสำคัญ การสื่อสาร บริการจำเป็น และสถาบันประชาธิปไตยได้ เขาจึงเรียกร้องให้มีหลักประกันด้านความปลอดภัยและความมั่นคงที่ “แข็งแกร่งดุจเหล็กหล่อ” (cast-iron guarantees) ไม่ใช่เพียงคำมั่นโดยสมัครใจ 35

สิ่งที่เขาเสนอประกอบด้วยกฎที่มีผลผูกพัน การกำกับดูแลโดยหน่วยงานอิสระ และ “เส้นแดง” ที่ประเทศต่าง ๆ ต้องตกลงร่วมกัน ครอบคลุมทั้งรัฐที่เป็นฐานของบริษัท AI ผู้พัฒนา บริษัทเทคโนโลยี และประเทศที่เกี่ยวข้องกับห่วงโซ่อุปทาน 6

แก่นของคำเตือนคือ ความสามารถของ AI กำลังพัฒนาเร็วกว่าระบบป้องกันความเสี่ยง เขายังกล่าวถึงรายงานกรณีที่เกี่ยวข้องกับ Hugging Face เพื่อสะท้อนความกังวลว่าเทคโนโลยีหรือขีดความสามารถใหม่อาจถูกเผยแพร่หรือก้าวหน้าไปก่อนที่การควบคุมอันเหมาะสมจะพร้อมใช้ รวมถึงเตือนถึงการรวมศูนย์อำนาจตัดสินใจเรื่อง AI ไว้ในมือผู้นำบริษัทยักษ์ใหญ่เพียงไม่กี่ราย 47

ประเด็นสิทธิมนุษยชนอื่นที่เขาหยิบยก

• การควบคุมตัวผู้อพยพในสหรัฐฯ: เทิร์กเรียกร้องให้มีการตรวจสอบและความรับผิดชอบต่อผู้เสียชีวิตรวม 23 รายระหว่างถูกควบคุมตัวด้านตรวจคนเข้าเมืองของสหรัฐฯ ในปี 2026 เขายังขอให้สหรัฐฯ ระงับการส่งตัวบุคคลกลับไปยังสถานที่ที่เสี่ยงต่อ “อันตรายที่ไม่อาจเยียวยาได้” และแสดงความกังวลต่อแผนที่มีรายงานว่าจะให้อุปกรณ์ถุงมือช็อตไฟฟ้าแก่เจ้าหน้าที่ตรวจคนเข้าเมือง เพราะอาจเพิ่มความรุนแรง 78

• ยูเครนและอาวุธอัตโนมัติ: เขาประณามการโจมตีต่อเนื่องของรัสเซียในยูเครน และกล่าวว่ารู้สึกสยองต่อรายงานว่าโดรนที่ทำงานอัตโนมัติเต็มรูปแบบของรัสเซียคร่าชีวิตชาวยูเครน 3 คนเมื่อเดือนก่อน เทิร์กเรียกร้องให้มีข้อห้ามระหว่างประเทศต่อระบบอาวุธที่เลือกเป้าหมายและสังหารมนุษย์ได้โดยปราศจากการมีส่วนร่วมของมนุษย์อย่างมีความหมาย

• อิหร่าน: เขาวิจารณ์จำนวนการประหารชีวิตและคำพิพากษาประหารที่เพิ่มขึ้น โดยเฉพาะคดีที่เกี่ยวกับความมั่นคงแห่งชาติ สำนักงานของเขาเคยระบุว่า นับตั้งแต่ 19 มีนาคม มีผู้ถูกประหารอย่างน้อย 56 คนจากข้อหาลักษณะดังกล่าว

• สงครามและผู้ได้ประโยชน์ทางเศรษฐกิจ: เทิร์กชี้ว่า ขณะนี้มีสงครามมากกว่า 60 แห่งที่เกี่ยวข้องกับอย่างน้อยหนึ่งรัฐ ซึ่งสูงที่สุดนับตั้งแต่สิ้นสุดสงครามโลกครั้งที่สอง เขาระบุว่าสำนักงานของเขาจะตรวจสอบ เปิดโปง และเรียกร้องความรับผิดชอบจากธุรกิจ ผู้ให้ทุน และผลประโยชน์ทางเศรษฐกิจอื่น ๆ ที่เป็น “ผู้เล่นในเงามืด” ซึ่งหล่อเลี้ยงความขัดแย้ง 17

• อิสราเอลและเวสต์แบงก์ที่ถูกยึดครอง: เขาเรียกร้องให้รัฐต่าง ๆ ยุติการส่งมอบอาวุธในกรณีที่มีความเสี่ยงว่าอาจถูกใช้ละเมิดกฎหมายระหว่างประเทศ และขอให้บริษัทต่าง ๆ ยุติกิจกรรมที่สนับสนุนนิคมชาวอิสราเอล นอกจากนี้ สำนักงานสิทธิมนุษยชนยูเอ็นมีกำหนดเผยแพร่รายชื่อบริษัทที่ดำเนินงานในนิคมดังกล่าวในเวสต์แบงก์ ยูเอ็นถือว่านิคมเหล่านี้ขัดต่อกฎหมายระหว่างประเทศ ขณะที่อิสราเอลปฏิเสธข้อกล่าวหานี้ 17

คำปราศรัยของเทิร์กจึงไม่ได้มอง AI เป็นเพียงประเด็นเทคโนโลยี แต่ผูกเข้ากับคำถามใหญ่เรื่องอำนาจ ความรับผิด และการคุ้มครองสิทธิมนุษยชนในโลกที่ทั้งเทคโนโลยีและความขัดแย้งกำลังเปลี่ยนเร็วขึ้น.