EU เตรียมกฎ “ซื้อยุโรป” ในจัดซื้อจัดจ้าง: เงื่อนไขชิ้นส่วน 50% อาจเปลี่ยนอะไรบ้าง

การจัดซื้อจัดจ้างภาครัฐกำลังถูกผลักให้เป็นมากกว่าเครื่องมือซื้อของในราคาต่ำที่สุด สำหรับสหภาพยุโรป (EU) ร่าง Public Procurement Act ที่คาดว่าคณะกรรมาธิการยุโรปจะเสนอในวันที่ 9 กันยายน 2026 อาจทำให้แหล่งที่มาของห่วงโซ่อุปทาน การเปิดตลาดอย่างต่างตอบแทน และความเสี่ยงจากการพึ่งพาต่างชาติมีน้ำหนักมากขึ้นในการประมูลภาครัฐ

อย่างไรก็ดี นี่ยังเป็นเพียงร่างข้อเสนอที่แก้ไขได้ และต้องผ่านความเห็นชอบจากผู้ร่วมออกกฎหมายของ EU ก่อนจึงจะมีผลบังคับใช้ 1719

เปลี่ยนจาก 3 คำสั่ง เป็นกฎ EU ฉบับเดียว

ตามร่างที่มีรายงานออกมา กฎหมายใหม่จะยกเลิกและแทนที่คำสั่งจัดซื้อจัดจ้างหลัก 3 ฉบับของปี 2014 ซึ่งครอบคลุมการจัดซื้อของภาครัฐ สาธารณูปโภค และสัญญาสัมปทาน ด้วย ระเบียบ (regulation) ฉบับเดียว 18

ความต่างสำคัญคือ ระเบียบของ EU ใช้บังคับโดยตรงในประเทศสมาชิก ไม่ต้องให้แต่ละประเทศนำไปตราเป็นกฎหมายภายในก่อนเหมือน “คำสั่ง” หรือ directive เป้าหมายที่คณะกรรมาธิการระบุไว้คือทำให้กฎมีความสอดคล้อง ลดความซับซ้อนของกระบวนการ และเสริมเครื่องมือด้านความมั่นคงทางเศรษฐกิจและอธิปไตยทางเศรษฐกิจ 18

สำหรับผู้ขายและผู้รับเหมาที่เข้าประมูล นั่นอาจแปลว่ากติกามีความเป็นหนึ่งเดียวมากขึ้นทั่วทั้ง EU แต่เงื่อนไขที่กำหนดในระดับ EU ก็จะส่งผลต่อธุรกิจในวงกว้างกว่าเดิมเช่นกัน

กฎ 50% ไม่ได้แปลว่า “ต้องซื้อของผลิตในยุโรปเท่านั้น”

สาระสำคัญของแนวคิด “Buy European” ไม่ใช่การห้ามซื้อสินค้านอก EU แบบครอบจักรวาล แต่เป็นการเปิดทางให้หน่วยงานจัดซื้อจัดจ้างเลือกสนับสนุนอุปทานจากยุโรปมากขึ้น โดยเฉพาะในสัญญาขนาดใหญ่หรือภาคส่วนเชิงยุทธศาสตร์

มาตรการที่มีรายงานว่าอยู่ในร่าง ได้แก่

• อนุญาตให้หน่วยงานตัดข้อเสนอในสัญญาขนาดใหญ่ หาก เนื้อหาที่เกี่ยวข้องจาก EU มีสัดส่วนต่ำกว่า 50% 19
• อาจขยายสิทธิให้ประเทศคู่ค้าที่เปิดตลาดจัดซื้อจัดจ้างของตนแก่ผู้ประกอบการ EU อย่างต่างตอบแทน
• ให้ความได้เปรียบแก่บริษัท EU ในภาคส่วนเชิงยุทธศาสตร์ 19
• ลดการให้น้ำหนักกับ “ราคาต่ำสุด” เมื่องานจัดซื้อก่อให้เกิดการพึ่งพาเชิงยุทธศาสตร์หรือความเสี่ยงด้านความมั่นคง

รายละเอียดที่ชี้ขาดผลในทางปฏิบัติ—เช่น เกณฑ์ 50% ใช้กับสัญญาใดบ้าง วิธีคำนวณและตรวจสอบแหล่งกำเนิดของชิ้นส่วน ข้อยกเว้น และสถานะของเนื้อหาจากประเทศคู่ค้า—ยังต้องรอดูร่างฉบับสุดท้ายและการเจรจาทางกฎหมายหลังจากนั้น 19

เหตุใดจึงถูกมองว่าเล็งไปที่จีน

ร่างที่มีรายงานในเดือนกรกฎาคมไม่ได้ระบุชื่อจีนโดยตรง แต่ถูกมองอย่างกว้างขวางว่าเป็นส่วนหนึ่งของความพยายามของ EU เพื่อลดการพึ่งพาผู้จัดหาต่างชาติ โดยเฉพาะบทบาทของจีนในวัตถุดิบสำคัญและห่วงโซ่อุปทานอุตสาหกรรม Reuters รายงานว่ามาตรการนี้มุ่งลดการพึ่งพาต่างชาติ ท่ามกลางช่องว่างการค้าระหว่าง EU กับจีนที่ขยายตัว 19

EU มีตัวอย่างมาตรการเฉพาะด้านอยู่แล้ว: เมื่อเดือนมิถุนายน 2025 คณะกรรมาธิการใช้ International Procurement Instrument (IPI) เป็นครั้งแรก เพื่อจำกัดการเข้าร่วมของบริษัทจีนในการประมูลอุปกรณ์การแพทย์ของ EU ที่มีมูลค่าเกิน 5 ล้านยูโร รวมถึงกำหนดให้สัดส่วนอุปกรณ์หรือปัจจัยนำเข้าที่มีต้นกำเนิดจากจีนในข้อเสนอที่ชนะ ไม่เกิน 50% เว้นแต่ไม่มีผู้จัดหารายอื่นเป็นทางเลือก คณะกรรมาธิการระบุว่ามาตรการนี้เกิดขึ้นหลังพบการเลือกปฏิบัติต่อผู้ผลิตอุปกรณ์การแพทย์จาก EU ในตลาดจัดซื้อจัดจ้างของจีน

มาตรการด้านอุปกรณ์การแพทย์นั้นจำกัดอยู่ตามภาคธุรกิจและมูลค่าสัญญา ขณะที่ Public Procurement Act ที่เสนอจะเป็นการรื้อกติกาพื้นฐานของการจัดซื้อจัดจ้างภาครัฐในวงกว้างกว่า

ภาคอุตสาหกรรมกดดัน: ความยืดหยุ่น ต้นทุน และงาน

กลุ่มผู้ผลิตยุโรปเรียกร้องให้บรัสเซลส์ดำเนินการเข้มข้นขึ้น Eurometal ซึ่งเป็นสมาคมการค้าด้านการกระจายและแปรรูปโลหะ คาดการณ์ว่าอาจมีตำแหน่งงานภาคการผลิตใน EU สูญหาย 300,000 ตำแหน่งในช่วงที่เหลือของปี 2026 จากการแข่งขันที่รุนแรงขึ้นของผู้ผลิตชิ้นส่วนจีน แต่ตัวเลขนี้เป็น คาดการณ์ของสมาคมอุตสาหกรรม ไม่ใช่จำนวนการเลิกจ้างที่ประกาศแล้ว หรือประมาณการทางการของภาครัฐ 616

เมื่อวันที่ 7 กันยายน Eurometal จัดการประท้วงในบรัสเซลส์ โดยใช้โลงศพเชิงสัญลักษณ์ 10 ใบ เพื่อสื่อถึงความกังวลเรื่องขีดความสามารถในการแข่งขัน งานอุตสาหกรรม และโรงงานในยุโรป 21

ฝ่ายที่สนับสนุนเงื่อนไขจัดซื้อที่เข้มงวดขึ้นมองว่า ผู้ผลิตยุโรปต้องรับแรงกดดันจากต้นทุนพลังงาน ภาระด้านคาร์บอน และข้อกำกับต่าง ๆ ขณะต้องแข่งขันกับสินค้านำเข้าที่ราคาต่ำกว่า แต่ข้อโต้แย้งดังกล่าวไม่ได้พิสูจน์ด้วยตัวเองว่าการให้สิทธิพิเศษในการจัดซื้อจะรักษางานหรือเพิ่มความสามารถในการแข่งขันได้จริง จุดแลกเปลี่ยนเชิงนโยบายอยู่ระหว่างการสร้างกำลังผลิตที่ยืดหยุ่นในยุโรป กับการคงการแข่งขันเปิดกว้างและต้นทุนต่ำสำหรับผู้ซื้อภาครัฐ

หลักต่างตอบแทน และความเสี่ยงตอบโต้ทางการค้า

คณะกรรมาธิการยุโรปวางกรอบข้อจำกัดด้านการจัดซื้อว่าเป็นเครื่องมือผลักดัน การเข้าถึงตลาดที่เป็นธรรมและต่างตอบแทน ไม่ใช่การปิดตลาดยุโรปอย่างสิ้นเชิง มาตรการอุปกรณ์การแพทย์ปี 2025 มีเป้าหมายชัดเจนเพื่อจูงใจให้จีนยุติการเลือกปฏิบัติต่อบริษัทและสินค้าจาก EU

แนวคิดให้สิทธิที่เอื้อกว่ากับประเทศที่มีข้อตกลงจัดซื้อจัดจ้างแบบต่างตอบแทนก็เดินตามตรรกะเดียวกัน กล่าวคือ คู่ค้าที่เปิดตลาดให้บริษัท EU ในระดับเทียบเคียงกัน อาจได้รับการเข้าถึงตลาด EU ที่ดีกว่า

ขณะเดียวกัน ความเห็นที่เชื่อมโยงกับจีนวิจารณ์แผนยกเครื่องนี้ว่าเป็นการกีดกันทางการค้า โดยเตือนว่าการตัดผู้จัดหาจีนที่ต้นทุนต่ำออกอาจทำให้ต้นทุนจัดซื้อภาครัฐในยุโรปสูงขึ้นและการแข่งขันลดลง นี่สะท้อนความเสี่ยงทางการทูตและการค้า เพราะระบบให้สิทธิแก่ยุโรปที่กว้างขึ้นอาจนำไปสู่ข้อพิพาททางกฎหมาย มาตรการตอบโต้เชิงพาณิชย์ หรืออุปสรรคใหม่ต่อผู้ส่งออกยุโรป

ยังต้องผ่านขั้นตอนใดก่อนเป็นกฎหมาย

การเสนอร่างโดยคณะกรรมาธิการยุโรปเป็นเพียงจุดเริ่มต้น รัฐสภายุโรปและคณะมนตรีแห่งสหภาพยุโรป ซึ่งเป็นตัวแทนรัฐบาลประเทศสมาชิก ต้องเจรจาและเห็นชอบข้อความกฎหมายฉบับสุดท้ายร่วมกัน ตัวติดตามกฎหมายของรัฐสภายุโรประบุเป้าหมายการปิดการเจรจาไว้ที่ไตรมาส 4 ปี 2027 แต่ไม่ใช่กำหนดเวลาที่รับประกันได้ 17

ประเด็นที่น่าจะถกเถียงกัน ได้แก่

• สัญญาและภาคส่วนใดจะอยู่ภายใต้เงื่อนไขแหล่งกำเนิด
• จะคำนวณและตรวจสอบเนื้อหาจาก EU และประเทศคู่ค้าอย่างไร
• ข้อยกเว้นแบบใดจำเป็นต่อการแข่งขัน ความคุ้มค่า และความต่อเนื่องของอุปทาน
• กฎใหม่จะสอดคล้องกับพันธกรณีระหว่างประเทศด้านการจัดซื้อจัดจ้างเพียงใด
• ประเทศสมาชิกจะยอมรับระบอบที่รวมศูนย์และใช้บังคับโดยตรงมากขึ้นหรือไม่

ภาพใหญ่: ใช้การจัดซื้อเป็นนโยบายลดความเสี่ยง

Public Procurement Act เป็นส่วนหนึ่งของทิศทางกว้างขึ้นของ EU ที่นำเกณฑ์เนื้อหาท้องถิ่น คาร์บอนต่ำ และความยืดหยุ่นของห่วงโซ่อุปทานมาใช้กับอุตสาหกรรมเชิงยุทธศาสตร์ ตัวอย่างคือ Industrial Accelerator Act ซึ่งเป็นข้อเสนอแยกต่างหากที่กำหนดเงื่อนไขสินค้าที่ผลิตใน EU และคาร์บอนต่ำ สำหรับการใช้จ่ายภาครัฐที่เกี่ยวข้องกับการผลิตและเทคโนโลยีบางประเภท 20

ดังนั้น แม้กฎหมายจัดซื้อฉบับใหม่นี้ยังไม่สิ้นสุด ทิศทางของบรัสเซลส์ค่อนข้างชัดเจน: การใช้เงินภาครัฐไม่ควรตัดสินด้วยราคาต่ำสุดเท่านั้น แต่ควรช่วยเสริมความมั่นคงของห่วงโซ่อุปทาน การเข้าถึงตลาดแบบต่างตอบแทน และขีดความสามารถทางอุตสาหกรรมด้วย คำถามคือกฎหมายฉบับสุดท้ายจะทำได้มากน้อยเพียงใด โดยไม่ทำให้ต้นทุนสูงขึ้น การแข่งขันลดลง หรือยกระดับความเสี่ยงของการตอบโต้ทางการค้า 171819