Cathay Pacific ใช้ AI ของ Google ช่วยหลบคอนเทรลระหว่างบินได้อย่างไร

คอนเทรล (contrail) คือรอยเส้นสีขาวจากไอเสียเครื่องบินที่เห็นบนท้องฟ้า ไม่ใช่ทุกเส้นจะมีผลต่อภูมิอากาศเท่ากัน แต่เมื่อเกิดในชั้นอากาศที่เย็นและชื้นจัด รอยดังกล่าวอาจคงอยู่ แผ่ขยายเป็นเมฆคล้ายซีร์รัส และกักเก็บความร้อนที่แผ่ออกจากโลกได้

Cathay Pacific กำลังใช้ระบบพยากรณ์คอนเทรลด้วย AI ของ Google เพื่อระบุ “ชั้นอากาศเสี่ยง” เหล่านี้ แล้วนำข้อมูลไปใช้ในการวางแผนการบินหรือขอปรับระดับความสูงขณะบินเล็กน้อย เป้าหมายไม่ใช่การเปลี่ยนเส้นทางไกล ๆ ทั้งเที่ยวบิน แต่เป็นการบินขึ้นหรือลงเพื่อผ่านเหนือหรือใต้ชั้นอากาศชื้นที่มีความหนาไม่มาก 268

AI รู้ได้อย่างไรว่าจุดไหนเสี่ยงเกิดคอนเทรล

Contrails API ของ Google ผสานข้อมูลสภาพอากาศขนาดใหญ่ ข้อมูลเที่ยวบิน ภาพดาวเทียม และแบบจำลองคอมพิวเตอร์วิทัศน์ เพื่อคาดการณ์ทั้งพื้นที่ที่มีโอกาสเกิดคอนเทรลและผลกระทบด้านการกักเก็บความร้อนที่อาจเกิดขึ้นล่วงหน้าได้ถึง 48 ชั่วโมง 2

ระบบใช้แบบจำลองสองส่วนประกอบกัน ได้แก่

• แบบจำลองแมชชีนเลิร์นนิง (ML) เพื่อทำนายโซนที่มีแนวโน้มเกิดคอนเทรล
• แบบจำลองเชิงฟิสิกส์ Contrail Cirrus Prediction หรือ CoCiP เพื่อประเมินผลด้านการทำให้โลกร้อน 6

ข้อมูลพยากรณ์ถูกแสดงเป็นกริดและเขตพื้นที่ เพื่อให้ฝ่ายวางแผนการบินตัดสินใจได้ว่า ช่วงใดของเส้นทางควรพิจารณาปรับระดับบิน ทั้งนี้การเปลี่ยนแปลงใด ๆ ยังต้องอยู่ภายใต้ข้อกำหนดด้านความปลอดภัย การอนุมัติจากการควบคุมจราจรทางอากาศ และข้อจำกัดเชื้อเพลิงของเที่ยวบิน 27

Cathay Pacific ปรับอะไรระหว่างบิน

แนวคิดหลักคือการหลบแนวดิ่ง (vertical deviation) แบบจำเพาะจุด แทนการอ้อมเส้นทางเป็นระยะทางไกล นักบินหรือฝ่ายปฏิบัติการอาจขอเปลี่ยนระดับครูซขึ้นหรือลงเล็กน้อย เพื่อหลบแถบอากาศชื้นบาง ๆ ซึ่งเป็นบริเวณที่ไอเสียสามารถกลั่นตัว แข็งตัว และทิ้งรอยคอนเทรลที่คงอยู่นานได้ 85

จุดเด่นของวิธีนี้คือสามารถนำมาใช้กับฝูงบินและเชื้อเพลิงที่มีอยู่ในปัจจุบันได้ ไม่จำเป็นต้องรอการเปลี่ยนเครื่องบินทั้งระบบหรือการมีเชื้อเพลิงการบินยั่งยืน (SAF) ในปริมาณมาก 26

ผลการทดลองระยะแรก: ประเมินลดผลกระทบได้ราว 40%

Cathay Pacific ซึ่งเป็นพันธมิตรสายการบินพาณิชย์รายแรกของ Google ในเอเชีย เริ่มการทดลองช่วงปลายปี 2025 และทำเที่ยวบินตามแนวทางหลบคอนเทรลมากกว่า 80 เที่ยวบิน ผลวิเคราะห์จากบริษัทประเมินว่า เส้นทางที่ทำตามคำแนะนำช่วยลดผลกระทบการกักเก็บความร้อนของคอนเทรลได้ประมาณ 40% 820

ตัวเลขนี้เป็นผลเบื้องต้นจากการทดลองและการวิเคราะห์ของบริษัท จึงยังไม่ใช่ข้อสรุปที่ได้รับการทำซ้ำและยืนยันอย่างอิสระในระดับฝูงบินทั้งหมด อย่างไรก็ดี งานศึกษาการหลบคอนเทรลในเที่ยวบินพาณิชย์อีกชิ้นพบว่า กลุ่มเที่ยวบินที่ตั้งใจหลบคอนเทรลมีรอยคอนเทรลที่ตรวจพบได้น้อยกว่ากลุ่มควบคุม 63.6% 1

รายงานเกี่ยวกับการทดลองระบุว่า มีการดำเนินงานบนเส้นทางฮ่องกง-สิงคโปร์ด้วย ขณะที่โครงการมุ่งทดสอบการใช้งานในเที่ยวบินอัลตร้าลองฮอล ซึ่งหมายถึงเที่ยวบินที่ใช้เวลามากกว่า 16 ชั่วโมง 813

แผนขยายสู่เที่ยวบินเอเชียและข้ามแปซิฟิก

ระยะที่สอง Cathay Pacific และ Google จะทำงานร่วมกับองค์กรไม่แสวงกำไร Contrails.org เพื่อขยายการทดสอบไปยังเที่ยวบินอัลตร้าลองฮอลในเอเชียและเส้นทางข้ามมหาสมุทรแปซิฟิก โดยมีเป้าหมายศึกษาความเป็นไปได้ในการปฏิบัติการจริง และเก็บหลักฐานสำหรับการวิจัยคอนเทรลในวงกว้างขึ้น 1020

การทดสอบในเอเชียแปซิฟิกมีความสำคัญ เพราะสภาพอุตุนิยมวิทยา รูปแบบการจราจรทางอากาศ ความครอบคลุมของดาวเทียม และข้อจำกัดของน่านฟ้า แตกต่างจากงานศึกษาก่อนหน้าที่ทำในสหรัฐฯ หรือเหนือมหาสมุทรแอตแลนติกเหนือ จึงเป็นบททดสอบว่าแบบจำลองพยากรณ์จะใช้ได้แม่นยำเพียงใดในเส้นทางเขตร้อนและเส้นทางระยะไกลของเอเชีย 83

ช่วยเรื่องภูมิอากาศได้ แต่ไม่ใช่ทางแทน SAF

การหลบคอนเทรลไม่ลดการปล่อยคาร์บอนไดออกไซด์จากการเผาไหม้น้ำมันเครื่องบินโดยตรง ดังนั้นจึงไม่อาจทดแทนการพัฒนาเครื่องบินที่ประหยัดขึ้นหรือการใช้ SAF ซึ่งจำเป็นต่อการลดผลกระทบจาก CO2 ในระยะยาวได้

แต่การหลบคอนเทรลอาจเป็นมาตรการเสริมที่ทำได้เร็วกว่า เนื่องจากใช้การพยากรณ์ การวางแผนบิน และการประสานงานจราจรทางอากาศเป็นหลัก รายงานที่ ICAO ทบทวนชี้ว่า หากเลือกหลบเฉพาะโอกาสเกิดคอนเทรลที่ส่งผลต่อภูมิอากาศสูง ก็มีโอกาสลดผลกระทบได้มากโดยมีต้นทุนเชื้อเพลิงเพิ่มขึ้นในระดับจำกัด 7

SAF อาจช่วยลดเขม่าจากเครื่องยนต์และลดแนวโน้มการเกิดคอนเทรลได้บ้าง แต่ไม่ได้ทำให้คอนเทรลหมดไป และยังไม่ทดแทนความจำเป็นของการพยากรณ์ที่แม่นยำ 12

ข้อพิสูจน์สำคัญต่อจากนี้จึงอยู่ที่การขยายผลในปฏิบัติการจริง: ระบบต้องพยากรณ์ได้ดีพอ การปรับระดับบินต้องปลอดภัยและได้รับอนุมัติ และเชื้อเพลิงที่เพิ่มขึ้น—หากมี—ต้องไม่มากกว่าประโยชน์ด้านภูมิอากาศที่หลีกเลี่ยงได้ ด้วยเหตุนี้ ผลลดลงราว 40% ของ Cathay Pacific จึงควรมองเป็นสัญญาณเชิงบวกจากการทดลอง มากกว่าจะเป็นผลลัพธ์ตายตัวสำหรับทุกเที่ยวบิน 87