วิกฤตช่องแคบฮอร์มุซเปลี่ยนตลาดน้ำมันโลก: จีนและอินเดียชี้ทิศราคาถัดไป

การชะงักงันของเส้นทางเดินเรือผ่านช่องแคบฮอร์มุซได้เปลี่ยนตลาดน้ำมันจากการมองเพียงว่าโลกมีน้ำมันผลิตได้เท่าไร ไปสู่คำถามที่เร่งด่วนกว่าเดิมว่า น้ำมันดิบล็อตใดส่งถึงโรงกลั่นได้ทันเวลาและเชื่อถือได้

ผลลัพธ์คือการแข่งขันเพื่อแย่งซื้อน้ำมันจากนอกอ่าวเปอร์เซีย โดยเฉพาะสำหรับผู้ซื้อในเอเชีย ท่าทีการนำเข้าของจีนและการซื้อในตลาดสปอตของโรงกลั่นอินเดียจึงเป็นตัวแปรสำคัญต่อทิศทางราคาต่อจากนี้

นี่คือปัญหาด้านการขนส่งจริง ไม่ใช่แค่ความผันผวนในตลาดการเงิน

ก่อนเกิดความขัดแย้ง น้ำมันดิบและผลิตภัณฑ์น้ำมันที่ผ่านช่องแคบฮอร์มุซมีเฉลี่ยราว 18 ล้านบาร์เรลต่อวัน แต่ลดเหลือ 4.8 ล้านบาร์เรลต่อวันในเดือนกรกฎาคม และเฉลี่ยประมาณ 2 ล้านบาร์เรลต่อวันในช่วงต้นเดือนสิงหาคม ตามข้อมูล Kpler ที่ Reuters รายงาน 5

การลดลงนี้มีความหมายมาก เพราะน้ำมันที่อยู่หลังช่องแคบไม่ได้พร้อมเข้าสู่ตลาดโลกโดยอัตโนมัติ เมื่อส่งออกไม่ได้ พื้นที่เก็บในประเทศผู้ส่งออกย่อมเต็มขึ้น จนผู้ผลิตอาจจำเป็นต้องลดหรือหยุดการผลิต สำนักงานสารสนเทศด้านพลังงานสหรัฐฯ (EIA) ประเมินว่า อิรัก ซาอุดีอาระเบีย คูเวต สหรัฐอาหรับเอมิเรตส์ กาตาร์ และบาห์เรน รวมกันหยุดผลิตน้ำมันดิบ 7.5 ล้านบาร์เรลต่อวันในเดือนมีนาคม และคาดว่าตัวเลขดังกล่าวจะเพิ่มเป็น 9.1 ล้านบาร์เรลต่อวันในเดือนเมษายน 1

สำนักงานพลังงานระหว่างประเทศ (IEA) ระบุว่านี่เป็นเหตุการณ์อุปทานน้ำมันสะดุดที่ใหญ่ที่สุดในประวัติศาสตร์ โดยการสูญเสียอุปทานสะสมจากตะวันออกกลางสูงกว่า 1.3 พันล้านบาร์เรล ขณะที่ปริมาณไหลผ่านฮอร์มุซเฉลี่ยเพียง 2.7 ล้านบาร์เรลต่อวันในช่วงมีนาคม–พฤษภาคม เทียบกับราว 20 ล้านบาร์เรลต่อวันก่อนความขัดแย้ง 10

ราคาเบรนต์ปรับขึ้น แต่สิ่งที่เปลี่ยนมากกว่าคือมูลค่าของน้ำมันทางเลือก

ราคาน้ำมันดิบเบรนต์ปิดที่ 88.91 ดอลลาร์สหรัฐต่อบาร์เรลเมื่อ 11 สิงหาคม สะท้อนว่าตลาดยังรวมส่วนเพิ่มจากความเสี่ยงของการขนส่งที่หยุดชะงักและความไม่แน่นอนด้านอุปทานไว้ในราคา 3 ผลสำรวจนักวิเคราะห์ของ Reuters ช่วงปลายเดือนสิงหาคมคาดว่าราคาเบรนต์เฉลี่ยปี 2026 จะอยู่ที่ 85.08 ดอลลาร์ต่อบาร์เรล โดยอุปทานที่ลดลงถูกหักล้างบางส่วนด้วยอุปสงค์จีนที่อ่อนแอ

อย่างไรก็ดี ราคามาตรฐานอย่างเบรนต์ไม่ได้บอกภาพทั้งหมด โรงกลั่นต้องการน้ำมันดิบที่หาได้ในเวลานั้น ขนส่งได้อย่างมั่นใจ และมีคุณสมบัติเหมาะกับหน่วยกลั่นของตนเอง ดังนั้นน้ำมันจากผู้ส่งออกนอกอ่าวเปอร์เซียจึงมีความสำคัญมากขึ้น

ทวีปอเมริกาเป็นทางเลือกที่มีน้ำหนักเพิ่มขึ้น การส่งออกน้ำมันดิบจากแคนาดาลงไปถึงอาร์เจนตินาเฉลี่ยทำสถิติ 11.7 ล้านบาร์เรลต่อวันตั้งแต่ต้นปี 2026 ถึง 1 กันยายน เพิ่มจาก 10.3 ล้านบาร์เรลต่อวันในปี 2025 ตามข้อมูล Kpler ที่ Reuters รายงาน 4 แต่ไม่ได้หมายความว่าจะทดแทนน้ำมันจากอ่าวเปอร์เซียได้ทั้งหมดในทันที เพราะระยะทางขนส่ง เวลาไปถึง และคุณภาพน้ำมันดิบยังแตกต่างกัน

จีนช่วยรองรับแรงกระแทกช่วงแรก

เหตุผลหนึ่งที่ภาวะอุปทานตึงตัวไม่ได้แปรเป็นราคาที่พุ่งสูงกว่านี้ทันที คือจีนลดการนำเข้าอย่างมาก ปริมาณน้ำมันดิบที่จีนรับทางเรือลดเหลือ 5.96 ล้านบาร์เรลต่อวันในเดือนมิถุนายน ต่ำสุดในรอบกว่าทศวรรษ จากค่าเฉลี่ย 10.66 ล้านบาร์เรลต่อวันในสามเดือนก่อนความขัดแย้งเริ่มต้น 6

การใช้น้ำมันน้อยลงและเบิกจากคลังสำรองทำให้โรงกลั่นจีนไม่ต้องแข่งซื้อล็อตทดแทนอย่างหนักในระยะแรก Reuters รายงานว่านักวิเคราะห์ประเมินว่าจีนมีสต็อกน้ำมันอย่างน้อย 1.2 พันล้านบาร์เรล จึงสามารถรักษาระดับการนำเข้าที่ต่ำลงได้เป็นเวลานาน 18

นี่คือกันชนสำคัญของตลาดโลก ไม่ได้หมายความว่าน้ำมันที่ขาดหายไปกลับคืนมาแล้ว กล่าวอีกอย่างคือ การซื้อที่ลดลงของจีนช่วยกระจายน้ำมันที่มีจำกัดให้ผู้ซื้อรายอื่น

หากจีนกลับมาซื้อมากขึ้น น้ำมันทางเลือกจะตึงตัวกว่าเดิม

ความเสี่ยงต่อราคาคือการชะลอซื้อของจีนอาจเป็นเพียงชั่วคราว จีนเพิ่มน้ำมันเข้าสู่คลังโดยประเมินที่ 210,000 บาร์เรลต่อวันในเดือนกรกฎาคม หลังจากเบิกใช้สต็อกในเดือนพฤษภาคมและมิถุนายน ขณะเดียวกัน การนำเข้าน้ำมันดิบรัสเซียทางเรือของจีนในเดือนสิงหาคมอยู่ที่ราว 1.25 ล้านบาร์เรลต่อวัน และเดือนกรกฎาคมกับสิงหาคมเป็นสองเดือนที่นำเข้าจากรัสเซียสูงสุดนับตั้งแต่เดือนเมษายน สะท้อนความพยายามทดแทนน้ำมันจากตะวันออกกลาง 17

หากจีนกลับมาซื้ออย่างต่อเนื่อง ไม่ว่าจะเพราะความต้องการของโรงกลั่น วัตถุดิบปิโตรเคมี หรือการเติมคลังสำรอง ก็จะดึงอุปสงค์เข้าสู่แหล่งน้ำมันนอกอ่าวเปอร์เซียชุดเดียวกับที่ผู้ซื้อเอเชียรายอื่นต้องการ บริษัท Sinopec ระบุว่าจะเพิ่มการจัดหาน้ำมันจากบราซิล แอฟริกา และภูมิภาคอื่นเพื่อตอบรับภาวะอุปทานสะดุด

ไม่ได้หมายความว่าราคาเบรนต์จะต้องพุ่งทันที แต่ราคาของน้ำมันดิบเกรดที่ส่งมอบได้จริง และส่วนเพิ่มราคาสำหรับการส่งมอบระยะใกล้ อาจยังตึงตัวแม้ราคามาตรฐานทรงตัวชั่วคราว

อินเดียเพิ่มการแข่งขันในตลาดสปอต

โรงกลั่นอินเดียก็หันมาซื้อแบบสปอตมากขึ้นเพื่อชดเชยน้ำมันตะวันออกกลางที่ขาดช่วง Indian Oil Corp ระบุว่าสัดส่วนการซื้อในตลาดสปอตเพิ่มจาก 50% เป็นเกือบ 84% ระหว่างปรับแหล่งจัดหาในช่วงวิกฤต

เมื่อทั้งจีนและอินเดียต้องหาน้ำมันทดแทนพร้อมกัน น้ำมันจากแอฟริกา ทวีปอเมริกา และรัสเซียย่อมมีความสำคัญเชิงยุทธศาสตร์มากขึ้น จุดตึงตัวของตลาดจึงไม่ใช่แค่ปริมาณการผลิตรวมของโลก แต่คือปริมาณน้ำมันดิบที่มีคุณภาพเหมาะสมและส่งถึงโรงกลั่นเอเชียได้อย่างรวดเร็ว

ปัจจัยใดอาจดันราคาน้ำมันให้สูงขึ้นช่วงปลายปี

ความเสี่ยงขาขึ้นที่ชัดเจนมี 3 ประการ

• การขนส่งผ่านฮอร์มุซติดขัดนานกว่าคาด — หากข้อจำกัดยืดเยื้อ การหยุดผลิตจะดำเนินต่อไป และความเสี่ยงในการส่งมอบจะยังสูง 15
• จีนกลับมาซื้อเร็วกว่าที่ตลาดประเมิน — การลดนำเข้าก่อนหน้านี้ช่วยผ่อนแรงกดดัน หากจีนเปลี่ยนไปเติมคลัง จะทำให้การแข่งขันหาล็อตนอกอ่าวเปอร์เซียเข้มข้นขึ้น 617
• อุปทานทางเลือกเพิ่มได้จำกัดในระยะสั้น — การส่งออกจากทวีปอเมริกาเพิ่มขึ้นอย่างมีนัยสำคัญ แต่ไม่อาจทดแทนทั้งปริมาณ เส้นทาง และคุณภาพน้ำมันดิบจากอ่าวเปอร์เซียได้ทันที 4

อุปสงค์ที่หดตัวคือแรงถ่วงราคา

ราคาพลังงานสูงย่อมลดการบริโภค IEA ปรับลดคาดการณ์อุปสงค์น้ำมันปี 2026 โดยคาดว่าจะลดลง 1.6 ล้านบาร์เรลต่อวัน และให้เหตุผลว่าราคาน้ำมันเชื้อเพลิงที่สูงกับการชะงักงันที่ฮอร์มุซกดดันการใช้พลังงาน 11

นี่คือกลไกหลักที่ช่วยพยุงตลาดไม่ให้ร้อนแรงเกินไป หากอุปสงค์ยังอ่อนแอและจีนยังจำกัดการนำเข้า แหล่งอุปทานทางเลือกอาจเพียงพอที่จะป้องกันราคาพุ่งขึ้นรอบใหม่ได้ แต่หากเส้นทางเดินเรือยังถูกจำกัด ขณะที่จีนเริ่มเติมคลังและโรงกลั่นเอเชียเร่งแย่งซื้อล็อตส่งมอบเร็ว กันชนของตลาดจะบางลงอย่างมาก

บทเรียนสำคัญของวิกฤตฮอร์มุซคือ ปริมาณอุปทานรวมบนกระดาษมีความหมายน้อยลงเมื่อเทียบกับความพร้อมส่งมอบจริง ทิศทางการซื้อของจีน และระยะเวลาที่การขนส่งผ่านช่องแคบยังติดขัด จะเป็นตัวชี้ขาดต่อการเคลื่อนไหวครั้งต่อไปของราคาน้ำมัน