อิหร่านขึ้นราคาน้ำมันส่วนเกินโควตา 2 เท่า แต่ยังคงเงินอุดหนุน

อิหร่านกำลังขึ้นราคาเฉพาะน้ำมันส่วนที่ใช้เกินโควตา ไม่ได้ยกเลิกระบบอุดหนุนทั้งหมด ตั้งแต่วันที่ 8 กันยายน น้ำมันที่ผู้ขับขี่ซื้อเกิน 110 ลิตรแรกต่อเดือนจะมีราคา 10,000 โตมันต่อลิตร จากเดิม 5,000 โตมัน ขณะที่ 60 ลิตรแรกยังอยู่ที่ 1,500 โตมันต่อลิตร และ 50 ลิตรถัดไปยังอยู่ที่ 3,000 โตมัน 416

หัวใจของมาตรการนี้คือโครงสร้างราคา 3 ระดับ รัฐต้องการทำให้ผู้ที่ใช้น้ำมันมากมีต้นทุนเพิ่มขึ้น แต่ยังรักษาราคาต่ำสำหรับการใช้ในระดับพื้นฐาน ซึ่งครัวเรือนจำนวนมากมองว่าเป็นส่วนหนึ่งของข้อตกลงทางสังคมระหว่างรัฐกับประชาชน นี่จึงเป็นการปฏิรูปเงินอุดหนุนแบบจำกัดขอบเขต เพื่อลดภาระการคลังและชะลออุปสงค์ โดยไม่ต้องแบกรับต้นทุนทางการเมืองจากการขึ้นราคาทั่วประเทศ

ราคาน้ำมัน 3 ระดับใหม่เป็นอย่างไร

ปริมาณใช้ต่อเดือน	ราคาต่อลิตร ตั้งแต่ 8 กันยายน
60 ลิตรแรก	1,500 โตมัน
50 ลิตรถัดไป	3,000 โตมัน
ส่วนที่เกิน 110 ลิตร	10,000 โตมัน

ดังนั้น ระดับราคาสูงสุดคือส่วนเดียวที่เปลี่ยนแปลง เจ้าหน้าที่อิหร่านระบุว่า มาตรการนี้มีเป้าหมายเพื่อรักษาสมดุลระหว่างอุปสงค์และอุปทาน และเสริมสิ่งที่เรียกว่า “ความยืดหยุ่นของชาติ” 16

ในทางปฏิบัติ รัฐบาลกำลังเจาะจงขึ้นราคากับผู้ขับขี่ที่ใช้น้ำมันมาก แทนที่จะขึ้นราคาที่กระทบโควตาชุดแรก วิธีนี้อาจช่วยจำกัดภาระงบประมาณจากการอุดหนุนน้ำมัน ลดแรงจูงใจของการใช้ส่วนเกิน และยังแสดงให้เห็นว่ารัฐคุ้มครองการใช้ขั้นพื้นฐาน

เหตุใดเตหะรานจึงปรับราคาตอนนี้

จังหวะเวลาสะท้อนแรงบีบคั้นทางเศรษฐกิจในวงกว้าง รายงานเกี่ยวกับนโยบายนี้เชื่อมโยงการปรับราคากับภาวะขาดแคลนเชื้อเพลิง มาตรการคว่ำบาตรเศรษฐกิจรอบใหม่ของสหรัฐฯ และเงินเฟ้อสูงที่ครัวเรือนอิหร่านกำลังเผชิญ 316 ระบบอุดหนุนเชื้อเพลิงยิ่งรักษาไว้ได้ยาก เมื่อรัฐต้องรับมือการค้าที่ถูกจำกัด ต้นทุนที่สูงขึ้น และแรงกดดันต่อการคลังสาธารณะ

อย่างไรก็ดี มาตรการนี้ไม่ควรถูกตีความว่าอิหร่านกำลังเลิกอุดหนุน แม้จะขึ้นราคาแล้ว โควตา 2 ระดับแรกยังถูกกว่าราคาใหม่สำหรับส่วนเกินมาก นี่เป็นความพยายามลดขนาดเงินอุดหนุน ณ จุดที่การใช้เกินกว่าปริมาณรายเดือนที่รัฐต้องการคุ้มครอง

ความแตกต่างนี้มีนัยทางการเมือง รัฐบาลสามารถอธิบายการขึ้นราคาส่วนเกินโควตาว่าเป็นภาระของผู้ใช้มาก แต่หากขึ้นราคาใน 2 ระดับแรก ก็จะกระทบผู้ขับขี่จำนวนมากกว่าทันที และควบคุมผลกระทบทางสังคมได้ยากกว่า

แรงกดดันต่อการขนส่งน้ำมันทำให้เดิมพันสูงขึ้น

การปรับนโยบายเชื้อเพลิงเกิดขึ้นพร้อมกับการเผชิญหน้ารอบการค้าน้ำมันและการเดินเรือในภูมิภาคที่รุนแรงขึ้น กองบัญชาการกลางสหรัฐฯ หรือ CENTCOM ระบุว่ากองกำลังสหรัฐฯ โจมตีเรือบรรทุกน้ำมันอิหร่าน 3 ลำ หลังจากกองกำลังพิทักษ์การปฏิวัติอิสลาม (IRGC) ยิงขีปนาวุธพิสัยไกลไปยังเรือรบกองทัพเรือสหรัฐฯ 2 ลำ ตามข้อมูลฝ่ายสหรัฐฯ เรือหนึ่งลำถูกทำให้ใช้งานไม่ได้ใกล้เกาะคาร์ก อีกลำใกล้เมืองจาสก์ และเรือลำที่สามถูกทำลายในอ่าวโอมาน 67

เกาะคาร์กมีความสำคัญเป็นพิเศษ เพราะอยู่ใกล้ศูนย์กลางส่งออกน้ำมันหลักของอิหร่าน รายงานอีกชิ้นระบุว่า เรือบรรทุกน้ำมันที่มุ่งหน้าไปยังท่าเทียบเรือคาร์กถูกทำให้ใช้งานไม่ได้ระหว่างปฏิบัติการก่อนหน้านี้ของสหรัฐฯ ขณะที่วอชิงตันกลับมาปิดล้อมท่าเรืออิหร่าน 2 ขณะเดียวกัน ทางการอิหร่านกล่าวว่า IRGC ได้โจมตีเรือบรรทุกน้ำมัน 3 ลำ และเรือที่เกี่ยวข้องกับสหรัฐฯ อีก 3 ลำในช่องแคบฮอร์มุซ ภายหลังการโจมตีของสหรัฐฯ 15

รายงานเหล่านี้ยังไม่อาจยืนยันผลกระทบทั้งหมดต่อรายได้จากน้ำมันของอิหร่านได้ แต่ชี้ให้เห็นว่าต้นทุนเชื้อเพลิงภายในประเทศ การเข้าถึงเส้นทางขนส่ง และศักยภาพการส่งออก ไม่อาจแยกออกจากกันได้ แรงกดดันต่อเรือและท่าเรืออาจทำให้การค้าและกระแสรายได้ซับซ้อนขึ้น ขณะที่ระบบอุดหนุนภายในประเทศที่มีต้นทุนสูงก็ยิ่งจัดหาเงินมารองรับได้ยาก

สัญญาณของแรงกดดัน แต่ไม่จำเป็นต้องหมายถึงความอ่อนแอ

การตัดสินใจเรื่องราคาน้ำมันสะท้อนว่าแรงกดดันทางเศรษฐกิจกำลังส่งผลถึงนโยบายภายใน อิหร่านกำลังให้ผู้ใช้น้ำมันหนักรับภาระมากขึ้น ขณะยังคงราคาถูกสำหรับ 110 ลิตรแรก

แต่ไม่ควรนำไปสู่ข้อสรุปง่าย ๆ ว่าจะเกิดการล่มสลายทางการเมือง หรือว่าอิหร่านจะลดการตอบโต้ทางทหาร การปะทะทางทะเลที่มีรายงานแสดงว่าอิหร่านยังมีทั้งขีดความสามารถและความพร้อมที่จะตอบสนองในน่านน้ำภูมิภาค แม้เรือบรรทุกน้ำมันและเส้นทางค้าของตนจะเปราะบางขึ้น 1512

ข้อสรุปที่รองรับด้วยข้อมูลได้มากกว่าคือ เตหะรานกำลังพยายามรักษาพื้นที่ในการรับมือสถานการณ์ รัฐใช้นโยบายปันส่วนและราคาที่แตกต่างกันเพื่อบริหารภาระเศรษฐกิจ โดยหลีกเลี่ยงการตัดสวัสดิการที่อ่อนไหวอย่างยิ่งต่อประชาชนอย่างฉับพลัน

เหตุใดราคาน้ำมันจึงอ่อนไหวทางการเมืองในอิหร่าน

ผู้นำอิหร่านมีเหตุผลมากพอที่จะเดินอย่างระมัดระวัง Reuters รายงานว่าการขึ้นราคาครั้งล่าสุดเคยถูกหารือและเลื่อนออกไป เพราะกังวลว่าจะจุดชนวนการประท้วงรอบใหม่

ความกังวลดังกล่าวย้อนกลับไปถึงเดือนพฤศจิกายน 2019 เมื่อการขึ้นราคาน้ำมันและการปันส่วนแบบกะทันหันกระตุ้นการประท้วง ซึ่งลุกลามอย่างรวดเร็วไปสู่ประเด็นการเมือง การปราบปรามหลังจากนั้นมีผู้เสียชีวิตจำนวนมาก แม้ตัวเลขที่รายงานจะแตกต่างกัน: Reuters อ้างข้อมูลจากเจ้าหน้าที่กระทรวงมหาดไทยว่ามีผู้เสียชีวิตราว 1,500 คน ขณะที่แอมเนสตี้ อินเตอร์เนชั่นแนลรายงานมากกว่า 300 คน

ประวัติศาสตร์นี้ช่วยอธิบายรูปแบบนโยบายปัจจุบัน การตรึงราคาโควตา 60 ลิตรแรกและ 50 ลิตรถัดไป ไม่ได้เป็นเพียงทางเลือกด้านเศรษฐกิจ แต่เป็นกลไกป้องกันความเสี่ยงทางการเมือง เพื่อให้การปฏิรูปเห็นชัดน้อยกว่าและสร้างความเจ็บปวดในวงกว้างน้อยกว่าการขึ้นราคาแบบเหมารวม

สรุป

มาตรการของอิหร่านควรถูกมองว่าเป็น การปฏิรูปที่ขอบเขตของการใช้ รัฐบาลขึ้นราคาเป็นสองเท่าสำหรับผู้ขับขี่ที่ใช้น้ำมันเกิน 110 ลิตรต่อเดือน แต่ยังคงระดับอุดหนุนพื้นฐานซึ่งช่วยคุ้มครองการใช้ตามปกติ 416

นโยบายนี้สะท้อนแรงกดดันจากเงินเฟ้อ การคว่ำบาตร และความปั่นป่วนทางการค้า ในจังหวะที่การยกระดับความตึงเครียดทางทะเลทำให้ระบบขนส่งและส่งออกน้ำมันของอิหร่านเปราะบางขึ้น 2613 แต่โครงสร้างที่ระมัดระวังยังสะท้อนบทเรียนที่เตหะรานเรียนรู้ซ้ำแล้วซ้ำเล่า: น้ำมันเชื้อเพลิงอาจเป็นปัจจัยทางเศรษฐกิจ แต่ในอิหร่าน มันยังเป็นสิทธิประโยชน์ที่อ่อนไหวทางการเมืองอย่างยิ่ง