สงครามยูเครนขยายสู่เส้นทางเรือทะเลดำและโรงกลั่นรัสเซีย กระทบการค้า-ดีเซลทั่วโลก

สงครามรัสเซีย-ยูเครนกำลังขยายจากการสู้รบในสนามรบ ไปสู่การแข่งขันตัดทอนความสามารถด้านการค้า การส่งออก และการจัดหาเชื้อเพลิงของอีกฝ่าย รัสเซียมุ่งโจมตีท่าเรือและการเดินเรือในทะเลดำของยูเครน ขณะที่ยูเครนใช้โดรนพิสัยไกลโจมตีโรงกลั่น ระบบขนส่งน้ำมัน และเรือของรัสเซีย ผลสะเทือนจึงไกลเกินแนวหน้า ทั้งผู้เสียชีวิตในหมู่พลเรือน ความสามารถส่งออกสินค้าเกษตรของยูเครนที่ลดลง ปัญหาน้ำมันเชื้อเพลิงในรัสเซีย และตลาดดีเซลโลกที่ตึงตัวขึ้น 101722

รัสเซียกดดันเส้นทางส่งออกของยูเครนในทะเลดำ

ท่าเรือ โอเดซา (Odesa), ชอร์โนมอร์สก์ (Chornomorsk) และพิฟเดนนี (Pivdennyi หรือ Yuzhny) เป็นศูนย์กลางการค้าทางทะเลน้ำลึกของยูเครน รองรับการส่งออกธัญพืชและสินค้าอื่นซึ่งสำคัญต่อเศรษฐกิจในภาวะสงคราม Reuters รายงานว่าการโจมตีท่าเรือน้ำลึกทวีความรุนแรงในเดือนกรกฎาคม และการโจมตีโครงสร้างพื้นฐานเพื่อการส่งออกในแคว้นโอเดซายังดำเนินต่อไปถึงเดือนกันยายน 1720

เมื่อวันที่ 25 สิงหาคม กระทรวงกลาโหมรัสเซียระบุว่าได้โจมตีเรือบรรทุกสินค้า 3 ลำและเรือบรรทุกน้ำมัน 1 ลำที่พิฟเดนนี รวมถึงเรือบรรทุกสินค้าอีกลำที่โอเดซา ตลอดจนโครงสร้างท่าเรือในทั้งสองแห่ง และคลังเก็บเชื้อเพลิงที่ชอร์โนมอร์สก์ รัสเซียอ้างว่าเรือบางลำบรรทุกสิ่งของให้กองทัพยูเครน แต่เป็นข้ออ้างของฝ่ายรัสเซียที่ยังไม่ควรถือว่าได้รับการยืนยันโดยอิสระ 18

ก่อนหน้านั้น รัสเซียก็เคยแถลงว่าโจมตีสิ่งอำนวยความสะดวกในท่าเรือและเรือที่โอเดซากับชอร์โนมอร์สก์ นัยสำคัญไม่ได้มีเพียงความเสียหายของเรือหรือท่าเทียบเรือรายแห่ง การโจมตีซ้ำ ๆ อาจขัดขวางการขนถ่ายสินค้า เพิ่มความเสี่ยงให้ลูกเรือและเจ้าของเรือ และทำลายความน่าเชื่อถือของเส้นทางส่งออกทางทะเลหลักของยูเครน 2021

เรือพาณิชย์และพลเรือนอยู่ในความเสี่ยงมากขึ้น

ผลกระทบต่อชีวิตเกิดขึ้นโดยตรง เจ้าหน้าที่ยูเครนระบุว่า การโจมตีด้วยขีปนาวุธใส่เรือที่บรรทุกข้าวโพดทำให้มีผู้เสียชีวิต 10 คน ส่วนใหญ่เป็นชาวต่างชาติ อัยการภูมิภาคโอเดซาระบุว่า รัสเซียโจมตีเรือพลเรือน 28 ลำและทำให้มีผู้เสียชีวิต 21 คนระหว่างวันที่ 20 มิถุนายนถึง 20 กรกฎาคม ตามรายงานที่ Reuters อ้างถึง 22

ตัวเลขดังกล่าวเป็นข้อมูลจากเจ้าหน้าที่ยูเครน ไม่ใช่ยอดที่ผ่านการตรวจสอบอิสระทั้งหมด แต่ผลต่อการดำเนินงานเห็นได้ชัด: เจ้าของเรือระงับการเข้าท่าเรือยูเครนบางส่วน ขณะที่ผู้ค้าและนักวิเคราะห์ประเมินว่า การโจมตีทำให้ขีดความสามารถส่งออกธัญพืชผ่านท่าเรือทะเลดำของยูเครนหายไปราวหนึ่งในสามภายในปลายเดือนกรกฎาคม 22

ยูเครนเองก็โจมตีเรือรัสเซียในทะเลดำและทะเลอะซอฟเช่นกัน กลางเดือนกรกฎาคม ผู้บัญชาการกองกำลังโดรนยูเครนกล่าวว่ากองกำลังของตนเล็งเป้าเรือบรรทุกน้ำมัน เรือบรรทุกสินค้าแห้ง และเรือลากจูง ขณะที่รัสเซียรายงานการโจมตีเป้าหมายทางทะเลของยูเครน เหตุการณ์เหล่านี้สะท้อนว่าการเดินเรือและโลจิสติกส์เชิงพาณิชย์กลายเป็นพื้นที่ยกระดับความขัดแย้งตอบโต้กัน แม้คำกล่าวอ้างในภาวะสงครามของทั้งสองฝ่ายต้องพิจารณาอย่างระมัดระวัง 19

แคมเปญโดรนของยูเครนกระทบสมดุลเชื้อเพลิงรัสเซีย

แคมเปญโดรนพิสัยไกลของยูเครนโจมตีโครงสร้างพื้นฐานการแปรรูปน้ำมันของรัสเซียหลายครั้ง รัสเซียอ้างถึงการโจมตีโรงกลั่นอย่างเป็นระบบของยูเครน เมื่อออกมาตรการรับมือภาวะขาดแคลนน้ำมันเบนซินและดีเซลในประเทศ รวมถึงราคาที่พุ่งขึ้น 10

มีการอ้างตัวเลขอยู่บ่อยครั้งว่า กำลังการกลั่นของรัสเซียถูกทำให้หยุดชะงัก 20%-40% หรือมากกว่านั้น อย่างไรก็ดี รายงานที่ให้มาสนับสนุนข้อสรุปในภาพรวมว่าเหตุขัดข้องมีความรุนแรงและเกิดซ้ำ แต่ ยังไม่ยืนยันตัวเลขเดียวที่เป็นปัจจุบันและตรวจสอบโดยอิสระ สำหรับกำลังการกลั่นทั่วประเทศ ตัวเลขบางส่วนที่ถูกอ้างถึงเกี่ยวข้องกับ ขีดความสามารถการส่งออกน้ำมัน ของรัสเซีย ไม่ใช่กำลังการกลั่น ดังนั้นข้อสรุปที่รอบคอบคือ การโจมตีได้รบกวนการผลิตเชื้อเพลิงมากพอที่จะกระทบปริมาณเชื้อเพลิงในประเทศและนโยบายการส่งออก 210

คำสั่งห้ามส่งออกดีเซลส่งแรงกระเพื่อมไปต่างประเทศ

รัสเซียเริ่มห้ามส่งออกดีเซลเมื่อ 8 กรกฎาคม เพื่อเสริมอุปทานภายในประเทศหลังโรงกลั่นได้รับผลกระทบ ต่อมามาตรการถูกขยายไปถึง 30 กันยายน และครอบคลุมเชื้อเพลิงสำหรับเรือกับแก๊สออยล์ที่ผู้ผลิตของรัสเซียส่งออกด้วย 110

ผลต่อการส่งออกมีนัยสำคัญ ข้อมูลติดตามเรือบรรทุกน้ำมันที่ Bloomberg รวบรวมระบุว่า การส่งออกดีเซลและแก๊สออยล์ของรัสเซียในช่วง 7 วันแรกของเดือนสิงหาคมอยู่ที่ 80,000 บาร์เรลต่อวัน ซึ่งเป็นระดับต่ำสุดในรอบหลายปี 5

ดีเซลเป็นเชื้อเพลิงสำคัญต่อการขนส่งสินค้า เกษตรกรรม ก่อสร้าง และภาคอุตสาหกรรม การส่งออกจากรัสเซียที่ลดลงจึงกระทบตลาดนอกประเทศด้วย สัญญาซื้อขายล่วงหน้าดีเซลของสหรัฐฯ เพิ่มขึ้น 11% ทันทีหลังประกาศคำสั่งห้ามเดือนกรกฎาคม ขณะที่ส่วนต่างราคาแก๊สออยล์ยุโรปเหนือราคาน้ำมันดิบเบรนต์แตะระดับสูงสุดเป็นประวัติการณ์ในเวลานั้น 11 รายงานในเวลาต่อมายังเชื่อมโยงราคาดีเซลที่สูงขึ้นกับการโจมตีโรงกลั่นในรัสเซียและซาอุดีอาระเบีย ควบคู่กับความเสี่ยงจากความขัดแย้งในตะวันออกกลาง 39

ข้อมูล GasBuddy ที่ Reuters อ้างถึงระบุว่า ราคาเฉลี่ยดีเซลในสหรัฐฯ ทำสถิติสูงสุดที่ 5.820 ดอลลาร์สหรัฐต่อแกลลอน ในช่วงต้นเดือนกันยายน อย่างไรก็ดี จะกล่าวว่าผลลัพธ์นี้เกิดจากการโจมตีโรงกลั่นรัสเซียของยูเครนเพียงอย่างเดียวไม่ได้ เพราะการหยุดชะงักจากหลายปัจจัยและความเสี่ยงภูมิรัฐศาสตร์ด้านอุปทานก็เป็นแรงขับสำคัญเช่นกัน 13

แก่นของยุทธศาสตร์: ความทนทานทางเศรษฐกิจ

การยกระดับครั้งนี้ควรถูกมองว่าเป็นการแย่งชิงความทนทานทางเศรษฐกิจของแต่ละฝ่าย รัสเซียกำลังกดดันความสามารถของยูเครนในการส่งออกธัญพืชและสินค้าอื่นผ่านทะเลดำ ส่วนยูเครนพยายามจำกัดความสามารถของรัสเซียในการเปลี่ยนน้ำมันดิบเป็นเชื้อเพลิง สร้างรายได้จากการส่งออก และจัดหาเชื้อเพลิงให้ตลาดในประเทศ

ยุทธศาสตร์นี้สร้างความเสี่ยงแก่ผู้คนและตลาดที่อยู่นอกพื้นที่สู้รบ ลูกเรือพาณิชย์และคนงานท่าเรือต้องทำงานในสภาพแวดล้อมที่อันตรายขึ้น ผู้ส่งออกยูเครนเข้าถึงเส้นทางทะเลได้น้อยลง ขณะที่การสะดุดของการกลั่นและการส่งออกดีเซลรัสเซียอาจผลักต้นทุนเชื้อเพลิงทั่วโลกให้สูงขึ้น ขนาดความเสียหายเปลี่ยนแปลงเร็วและข้ออ้างจำนวนมากในสงครามยังเป็นที่ถกเถียง แต่ทิศทางชัดเจนแล้วว่า โครงสร้างพื้นฐานการค้าและอุปทานเชื้อเพลิงได้กลายเป็นแนวรบสำคัญของสงครามนี้ 11722