อิสราเอลไม่รับโรดแมปกาซา ทำไมการเปลี่ยนผ่านหลังสงครามอาจหยุดชะงัก

จุดขัดแย้งหลักระหว่างอิสราเอลกับโรดแมปของ Board of Peace ไม่ได้อยู่ที่เป้าหมายว่าจะต้องปลดอาวุธฮามาสหรือไม่ แต่อยู่ที่ ต้องทำอะไรก่อน และใครเป็นผู้ควบคุมเงื่อนไขนั้น

นายกรัฐมนตรีเบนจามิน เนทันยาฮูประกาศปฏิเสธเอกสาร 15 ข้อ และระบุว่ากองทัพอิสราเอล (IDF) จะไม่ถอนกำลังจนกว่าฮามาสจะถูกปลดอาวุธอย่าง “แท้จริง” เขาอธิบายว่าไม่ได้หมายถึงการส่งมอบอาวุธเพียงบางส่วนหรือในเชิงสัญลักษณ์ แต่รวมถึงอาวุธทุกประเภท 26

ท่าทีนี้ขัดกับกรอบแผนที่วางให้การปลดอาวุธฮามาส การถอนกำลังอิสราเอลเป็นระยะ การจัดตั้งกองกำลังรักษาเสถียรภาพนานาชาติ และการถ่ายโอนการบริหารงานประจำวันออกจากฮามาส เดินหน้าไปในกระบวนการเดียวกัน 14 หากหน่วยงานอิสราเอลไม่ให้ความร่วมมือแก่กลไกที่จะนำแผนไปปฏิบัติ ความเห็นต่างทางการเมืองก็อาจกลายเป็นอุปสรรคภาคสนามทันที

ปมหลัก: ปลดอาวุธก่อนถอนกำลัง หรือดำเนินควบคู่กัน?

โรดแมปของ Board of Peace มีเป้าหมายพากาซาเข้าสู่ระยะหลังสงคราม โดยให้ฮามาสสละอาวุธ อิสราเอลถอนกำลังเป็นขั้นตอน และกองกำลังรักษาเสถียรภาพนานาชาติทำงานร่วมกับกองกำลังตำรวจปาเลสไตน์ชุดใหม่ 117

อิสราเอลไม่ได้ปฏิเสธเป้าหมายเรื่องการปลดอาวุธฮามาส แต่คัดค้านวิธีการและจังหวะเวลา เนทันยาฮูระบุว่า การถอนกำลังจะเริ่มไม่ได้จนกว่าการปลดอาวุธจะครบถ้วนและน่าเชื่อถือ 26 ขณะที่รายงานเกี่ยวกับโรดแมประบุว่า การถอนกำลังและการปลดอาวุธเชื่อมโยงกันเป็นระยะ ไม่ได้กำหนดให้ต้องตรวจยืนยันการปลดอาวุธเสร็จสมบูรณ์ทั้งหมดตั้งแต่ต้น 14

ความต่างนี้สำคัญ เพราะเป็นตัวกำหนดว่าใครจะมีอำนาจชี้ขาดว่าเกณฑ์ด้านความมั่นคงบรรลุแล้วหรือไม่ ในทางปฏิบัติ เงื่อนไขของอิสราเอลทำให้ทางการอิสราเอลมีอิทธิพลอย่างมากต่อการตัดสินว่า การปลดอาวุธเพียงพอสำหรับการถอนกำลังหรือยัง

เหตุใดการไม่ร่วมมือจึงกระทบแผนโดยตรง

ข้อมูลสาธารณะที่มีอยู่ยืนยันชัดเจนว่าอิสราเอลปฏิเสธโรดแมป แต่ยังไม่ชัดเจนถึงขอบเขตทั้งหมดของการปฏิเสธความร่วมมือที่มีรายงานเกี่ยวกับเจ้าหน้าที่ทหารและพลเรือน ตลอดจนคำสั่งการอย่างเป็นทางการในแต่ละกรณี

ถึงอย่างนั้น การไม่ร่วมมือย่อมมีผลสูง เพราะการดำเนินแผนต้องอาศัยมากกว่าข้อตกลงทางการทูต ภารกิจเปลี่ยนผ่านจำเป็นต้องมีข้อตกลงเชิงปฏิบัติเรื่องบุคลากร อุปกรณ์ การตรวจสอบ การประสานงานด้านความมั่นคง และการเดินทางภายในกาซา กองกำลังที่วางแผนไว้มีหน้าที่สนับสนุนความมั่นคงหลังการปลดอาวุธฮามาส ร่วมกับโครงสร้างตำรวจปาเลสไตน์ใหม่ ขณะที่คณะบริหารปาเลสไตน์เชิงเทคนิคจะรับผิดชอบงานพลเรือน 110

หากไม่มีการประสานงานที่เชื่อถือได้ สถาบันเหล่านี้อาจมีชื่ออยู่ในแผน แต่ไม่สามารถเข้าพื้นที่หรือทำงานได้อย่างมีประสิทธิภาพ

การเมืองในรัฐบาลผสมเพิ่มต้นทุนของการประนีประนอม

การปฏิเสธของเนทันยาฮูเกิดขึ้นท่ามกลางแรงกดดันจากฝ่ายขวาจัดในรัฐบาลอิสราเอล อิทามาร์ เบน-กวีร์ แสดงจุดยืนต่อสาธารณะว่า ข้อตกลงนี้ “ยอมรับไม่ได้” ขณะที่มีรายงานว่าเจ้าหน้าที่ระดับสูงและรัฐมนตรีหลายคนเรียกร้องให้เนทันยาฮูประกาศอย่างเปิดเผยว่าอิสราเอลจะไม่ปฏิบัติตามเงื่อนไขที่ให้ IDF เริ่มถอนกำลัง 210

รายงานที่มีอยู่สนับสนุนข้อสรุปว่า การเมืองในรัฐบาลผสมและปัจจัยการเลือกตั้งเพิ่มแรงกดดันต่อการยอมรับข้อตกลงที่เกี่ยวข้องกับการถอนกำลัง การจัดการความมั่นคงโดยนานาชาติ หรือการเปลี่ยนผ่านไปสู่ฝ่ายบริหารที่นำโดยชาวปาเลสไตน์ แต่ไม่ควรอธิบายว่านี่คือเหตุผลเพียงอย่างเดียวของท่าทีอิสราเอล เหตุผลที่เนทันยาฮูประกาศคือเรื่องความมั่นคง: ฮามาสต้องถูกปลดอาวุธอย่างสมบูรณ์และไม่สามารถคุกคามทหารหรือพลเรือนอิสราเอลได้ 26

การเข้าถึงกาซา คือจุดเปราะบางของโรดแมป

ความสำเร็จของโรดแมปขึ้นอยู่กับการเข้าถึงกาซาและความสามารถในการปฏิบัติงานอย่างปลอดภัย บุคลากรนานาชาติไม่อาจตรวจสอบการเลิกใช้อาวุธ ตั้งกำลังรักษาเสถียรภาพ หรือสนับสนุนหน่วยงานปกครองใหม่ได้ หากไม่มีการเดินทางและข้อตกลงด้านความมั่นคงที่คาดการณ์ได้

จึงเกิดปัญหาเป็นวงจร:

1. อิสราเอลระบุว่าจะไม่ถอนกำลังจนกว่าการปลดอาวุธจะเสร็จสมบูรณ์ 26
2. โรดแมปวางให้กำลังรักษาเสถียรภาพนานาชาติและการบริหารช่วงเปลี่ยนผ่านของชาวปาเลสไตน์ เป็นส่วนหนึ่งของกระบวนการที่ตามมาหรือดำเนินควบคู่กับการปลดอาวุธและการถอนกำลังเป็นระยะ 14
3. กลไกเหล่านี้ต้องมีการเข้าถึงและการประสานงานที่ใช้งานได้จริง จึงจะปฏิบัติหน้าที่ได้ 110

หากคู่ขัดแย้งตกลงกันไม่ได้ว่าแต่ละขั้นควรเกิดก่อนหรือหลัง หรือใครมีสิทธิรับรองการปฏิบัติตาม แผนเปลี่ยนผ่านก็อาจหยุดนิ่ง แม้ทุกฝ่ายจะกล่าวว่ามีเป้าหมายร่วมกันในการไม่ให้ฮามาสคงอำนาจควบคุมด้วยอาวุธ

บทสรุป

การปฏิเสธของอิสราเอลไม่ใช่เพียงความเห็นต่างเรื่องถ้อยคำทางการทูต แต่เป็นการท้าทายข้อตกลงแลกเปลี่ยนที่เป็นแกนของโรดแมป ซึ่งออกแบบให้การเปลี่ยนผ่านด้านความมั่นคง การถอนกำลังเป็นระยะ และการเปลี่ยนโครงสร้างการปกครอง เคลื่อนไปพร้อมกัน ขณะที่เนทันยาฮูยืนยันว่าต้องตรวจยืนยันการปลดอาวุธฮามาสอย่างสมบูรณ์ก่อน IDF จะถอนกำลัง 26

ช่องว่างนี้คือบททดสอบสำคัญของ Board of Peace แผนหลังสงครามไม่อาจเกิดขึ้นได้จากการรับรองระหว่างประเทศหรือเอกสารข้อตกลงเพียงอย่างเดียว แต่ต้องอาศัยความร่วมมือในพื้นที่เพื่อยืนยันการปลดอาวุธ วางกำลังเจ้าหน้าที่ด้านความมั่นคง และเปิดทางให้การเปลี่ยนผ่านงานพลเรือนเกิดขึ้นจริง ตราบใดที่อิสราเอลและ Board of Peace ยังหาข้อยุติเรื่องลำดับขั้นไม่ได้ การเปลี่ยนผ่านของกาซาก็เสี่ยงค้างอยู่ระหว่างเงื่อนไขที่ไปด้วยกันไม่ได้