IMF เตือน G20: เศรษฐกิจโลกยังโตได้ แต่ความเสี่ยงพลังงาน หนี้ และเงินเฟ้อยังไม่จบ

เศรษฐกิจโลกอาจดูแข็งแกร่งกว่าที่หลายฝ่ายกลัว แต่ไม่ได้หมายความว่าความเสี่ยงหายไปแล้ว นี่คือสารสำคัญจาก คริสตาลินา จอร์เจียวา กรรมการผู้จัดการกองทุนการเงินระหว่างประเทศ (IMF) หลังการประชุมรัฐมนตรีคลังและผู้ว่าการธนาคารกลาง G20 ที่เมืองแอชวิลล์ สหรัฐฯ

IMF ประเมินว่าเศรษฐกิจโลกในปี 2026 เติบโตได้ราว 3% และรับมือกับแรงกระแทกด้านพลังงานจากอ่าวเปอร์เซียได้ดีกว่าที่คาดไว้ อย่างไรก็ดี การหยุดชะงักด้านพลังงาน หนี้สาธารณะที่สูง เงินเฟ้อที่ลดลงช้า และความตึงตัวของตลาดการเงิน ยังอาจฉุดการเติบโตในระยะต่อไปได้

แรงกระแทกพลังงานบรรเทาลง แต่ยังไม่จบ

ความปั่นป่วนในช่องแคบฮอร์มุซ ซึ่งเป็นเส้นทางเดินเรือพลังงานสำคัญของโลก ก่อให้เกิดแรงกระแทกด้านอุปทานอย่างรุนแรง ก่อนเกิดความขัดแย้ง พลังงานโลกประมาณหนึ่งในห้าเคลื่อนผ่านเส้นทางนี้ ขณะที่รายงานก่อนหน้านี้ของ IMF ระบุว่าสงครามทำให้อุปทานน้ำมันทั่วโลกลดลง 13% 41

จอร์เจียวาระบุว่าเศรษฐกิจโลกผ่านช่วงแรกของแรงกระแทกมาได้ดีกว่าที่กลัว เพราะมีการนำคลังสำรองน้ำมันและก๊าซออกมาใช้ อุปทานจากนอกภูมิภาคอ่าวเปอร์เซียเพิ่มขึ้น และมีมาตรการบริหารจัดการอุปสงค์ช่วยลดผลกระทบ ขณะเดียวกัน การลงทุนด้านปัญญาประดิษฐ์ หรือ AI ที่ขยายตัวมาก โดยเฉพาะในสหรัฐฯ ก็ช่วยหนุนกิจกรรมทางเศรษฐกิจ เธอเคยอธิบายสถานการณ์นี้ว่าเป็นแรงดึงกันระหว่างช็อกอุปทานพลังงานด้านลบ กับแรงหนุนด้านอุปสงค์จากการลงทุน

แต่การรับมือได้ในระยะแรกไม่ใช่หลักฐานว่าวิกฤตผ่านพ้นแล้ว หากการหยุดชะงักยังดำเนินต่อไป ราคาพลังงานและเงินเฟ้อก็ยังเสี่ยงถูกกดดัน โดยเฉพาะเมื่อมีการใช้สินค้าคงคลังเพื่อพยุงอุปทานไปแล้ว ข้อมูลที่มีสนับสนุนมุมมองว่าแรงกระแทกพลังงานยัง “ไม่เสร็จสิ้น” แต่ยังไม่เพียงพอจะยืนยันตัวเลขคาดการณ์เฉพาะเจาะจงของ IMF ว่าจะยืดถึงปี 2027 หรือข้ออ้างเรื่องอุปสงค์ฤดูหนาวและการใช้ไฟฟ้าของศูนย์ข้อมูล

เหตุใด IMF ยังมองการเติบโตใกล้ 3%

การประเมินการเติบโตของโลกที่ราว 3% สะท้อนความยืดหยุ่นที่ดีกว่าคาดท่ามกลางปัญหาพลังงาน ประเด็นของจอร์เจียวาไม่ใช่ว่าความเสี่ยงหมดไปแล้ว แต่คือมีหลายแรงที่หักล้างกันอยู่ ได้แก่

• การใช้คลังสำรอง อุปทานทางเลือก และการปรับตัวของอุปสงค์ ช่วยลดความรุนแรงของแรงกระแทกในทันที
• การลงทุนที่เกี่ยวข้องกับ AI ช่วยพยุงกิจกรรมเศรษฐกิจ
• แต่ต้นทุนพลังงานที่สูงขึ้น ความเปราะบางทางการคลัง และเงินเฟ้อที่ยังฝังตัว เป็นความเสี่ยงขาลงที่มีนัยสำคัญ

ดังนั้น ตัวเลขเติบโตเพียงอย่างเดียวอาจทำให้ภาพดูดีเกินจริง เพราะช็อกด้านอุปทานสามารถดันราคาให้สูงขึ้นพร้อมกับทำให้กิจกรรมเศรษฐกิจชะลอลง ซึ่งทำให้ผู้กำหนดนโยบายมีพื้นที่ช่วยกระตุ้นเศรษฐกิจน้อยลง

หนี้ เงินเฟ้อ และบอนด์ยีลด์ คือสัญญาณเตือนสำคัญ

จอร์เจียวาชี้ว่า เงินเฟ้อที่ชะลอลงแต่เริ่มสะดุดในบางประเทศ และอัตราผลตอบแทนพันธบัตรที่สูงขึ้น เป็นสัญญาณว่าภาวะการเงินกำลังตึงตัวลง ความเสี่ยงนี้รุนแรงเป็นพิเศษสำหรับประเทศกำลังพัฒนาและประเทศรายได้ต่ำ เพราะความต้องการรีไฟแนนซ์หนี้สูง ต้นทุนชำระหนี้เพิ่ม และเงินทุนจากต่างประเทศลดลง อาจเบียดบังงบลงทุนในโครงสร้างพื้นฐาน สาธารณสุข และการศึกษา จนกระทบทั้งการเติบโตและความยั่งยืนของหนี้

เธอยังเตือนว่าหนี้สาธารณะทั่วโลกอยู่เกือบ 100% ของ GDP สูงกว่าระดับหลังสงครามโลกครั้งที่สอง และมีแนวโน้มเพิ่มขึ้นอีก ระดับหนี้ที่สูงทำให้ประเทศต่าง ๆ มีความสามารถรับแรงกระแทกใหม่ลดลง ไม่ว่าจะเป็นพลังงาน การค้า ภัยภูมิอากาศ หรือความผันผวนในตลาดการเงิน

AI เป็นแรงหนุนการเติบโต แต่ผลกระทบยังไม่แน่นอน

IMF ยอมรับว่าการลงทุนใน AI กำลังสนับสนุนอุปสงค์โลกในปัจจุบัน แต่ผลระยะยาวของ AI ต่อผลิตภาพและเสถียรภาพของระบบการเงินยังมีความไม่แน่นอน

นัยสำคัญเชิงนโยบายคือ รัฐบาลไม่ควรมองการลงทุนที่ขับเคลื่อนโดย AI เป็นสิ่งทดแทนนโยบายเศรษฐกิจมหภาคที่รอบคอบ แม้ AI อาจเพิ่มผลิตภาพได้มาก แต่การกระจายผลประโยชน์ ความยั่งยืนของการลงทุน และผลต่อระบบการเงินยังไม่เป็นข้อสรุป

สิ่งที่ IMF เรียกร้องต่อรัฐบาลและธนาคารกลาง

ข้อเสนอของจอร์เจียวาผสมผสานระหว่างการรักษาเสถียรภาพในระยะสั้น กับการปฏิรูปเพื่อเพิ่มศักยภาพการเติบโตในระยะยาว

รักษาวินัยการคลังให้มีความน่าเชื่อถือ

ภาครัฐควรวางแผนระยะกลางที่น่าเชื่อถือเพื่อทำให้หนี้อยู่บนเส้นทางที่ยั่งยืน แทนการปล่อยให้ต้นทุนกู้ยืมและแรงกดดันจากการรีไฟแนนซ์บั่นทอนงบลงทุนสาธารณะที่จำเป็น

ให้ธนาคารกลางยึดเป้าหมายเสถียรภาพราคา

เมื่อการชะลอเงินเฟ้อยังสะดุดในบางเศรษฐกิจ และราคาพลังงานยังเสี่ยงผันผวน ธนาคารกลางควรมุ่งทำตามพันธกิจในการรักษาเสถียรภาพราคา

ทำให้การปรับโครงสร้างหนี้รัฐรวดเร็วและมีประสิทธิผลขึ้น

ผู้นำ IMF เน้นความจำเป็นของกระบวนการจัดการหนี้ที่เร็วและมีประสิทธิผลกว่าเดิม การหารือ G20 ครอบคลุมเรื่องการปรับโครงสร้างหนี้ภาครัฐ และจอร์เจียวาระบุว่าอัตราผลตอบแทนที่สูงเป็นปัญหาสำหรับทั้งประเทศพัฒนาแล้วและประเทศรายได้ต่ำ

เพิ่มผลิตภาพด้วยการปฏิรูปเชิงโครงสร้าง

การหารือ G20 ให้ความสำคัญกับการยกระดับศักยภาพการเติบโต จอร์เจียวาเชื่อมโยงเป้าหมายนี้เข้ากับวาระของ IMF ทั้งการเพิ่มผลิตภาพ ความยั่งยืนของหนี้ และการจัดการความไม่สมดุลของเศรษฐกิจโลก การปฏิรูปที่ช่วยปรับสภาพแวดล้อมการลงทุน เพิ่มการมีส่วนร่วมในตลาดแรงงาน พัฒนาทักษะ และทำให้การจัดหาพลังงานมีประสิทธิภาพขึ้น จะช่วยให้เศรษฐกิจทนทานต่อช็อกครั้งต่อไปมากกว่าเดิม

ความไม่สมดุลโลกและกติกาการเงินดิจิทัลก็อยู่ในวาระ

ผู้นำการเงิน G20 ยกเว้นจีน สนับสนุนการดำเนินการต่อแนวนโยบายและแนวปฏิบัติที่ไม่เป็นไปตามกลไกตลาด ซึ่งทำให้ความไม่สมดุลภายนอกที่มากเกินและยืดเยื้อรุนแรงขึ้น แถลงการณ์ประธานการประชุมระบุว่า ความไม่สมดุลดังกล่าวอาจก่อผลกระทบข้ามพรมแดน เพิ่มความเปราะบางของห่วงโซ่อุปทาน และเสี่ยงต่อการปรับตัวแบบไร้ระเบียบ

ด้านการเงินดิจิทัล G20 สนับสนุนกรอบกำกับดูแลและการกำกับตรวจสอบสินทรัพย์ดิจิทัลที่ “รับผิดชอบและมีประสิทธิผล” แต่ยังไม่ได้ตกลงรายละเอียดของกฎหรือกรอบเวลา ที่ประชุมยังกล่าวถึงการดำเนินงานเกี่ยวกับความเสี่ยงข้ามพรมแดนและนัยของสเตเบิลคอยน์ระดับโลก

บทสรุป

การประเมินของจอร์เจียวาไม่ใช่การเตือนว่าโลกกำลังเข้าสู่ภาวะถดถอย และไม่ใช่การประกาศว่าวิกฤตสิ้นสุดแล้ว การเติบโตใกล้ 3% แสดงว่าเศรษฐกิจโลกต้านทานแรงกระแทกพลังงานรุนแรงได้ดีกว่าคาด แต่ปัจจัยที่ช่วยพยุงไว้ เช่น การใช้คลังสำรองและอุปทานทางเลือก ไม่ได้ลบจุดเปราะบางพื้นฐานออกไป

สารถึง G20 จึงชัดเจน: รักษาเสถียรภาพราคา ฟื้นความแข็งแกร่งทางการคลัง แก้หนี้ที่ไม่ยั่งยืนให้เร็วขึ้น ปฏิรูปเพื่อเพิ่มผลิตภาพ และร่วมมือกันจัดการความเสี่ยงข้ามพรมแดน ก่อนที่แรงกระแทกครั้งใหม่จะมาถึง