ทรัมป์ขอให้ยุโรปชดใช้เงินช่วยยูเครน: เทียบกับยอดช่วยเหลือสหรัฐฯ และยุโรป

คำพูดของประธานาธิบดีโดนัลด์ ทรัมป์เมื่อวันที่ 3 กันยายน เป็นการเรียกร้องให้ชดใช้ย้อนหลัง มากกว่าจะเป็น “บิล” ที่กำหนดรายละเอียดแล้วต่อสาธารณะ เขาระบุว่าประเทศยุโรปควรจ่ายคืนสหรัฐฯ สำหรับความช่วยเหลือทางทหารและกระสุนที่ส่งให้ยูเครนในรัฐบาลโจ ไบเดน โดยกล่าวถึงเงินจำนวน “หลายแสนล้านดอลลาร์” แต่ไม่ได้บอกยอดรวม ระบุว่ารัฐบาลใดต้องจ่าย หรือเสนอวิธีชำระเงิน คณะกรรมาธิการยุโรปกล่าวในเวลาต่อมาว่ายังไม่ได้รับหนังสือแจ้งอย่างเป็นทางการจากวอชิงตัน 2

ประเด็นนี้สำคัญ เพราะคำเรียกร้องดังกล่าวเกิดขึ้นท่ามกลางภาระผูกพันช่วยเหลือยูเครนของยุโรปที่ยังมีอยู่และดำเนินต่อเนื่อง แต่ภาระผูกพันเหล่านั้นไม่ได้ถูกออกแบบมาเพื่อชำระคืนความช่วยเหลือเดิมของสหรัฐฯ

การเทียบยอดช่วยเหลือ ต้องดูก่อนว่านับอะไร

ข้อถกเถียงว่าใครช่วยมากกว่ากันอาจให้ภาพต่างกันมาก ขึ้นอยู่กับว่านับเฉพาะความช่วยเหลือทางทหาร นับความช่วยเหลือทั้งหมด นับเงินที่ใช้ไปจริง หรือนับงบประมาณที่สภาคองเกรสสหรัฐฯ อนุมัติจัดสรร

Kiel Institute ประเมินว่าสหรัฐฯ ใช้จ่าย 130.6 พันล้านดอลลาร์ ระหว่างเดือนมกราคม 2022 ถึงเดือนสิงหาคม 2025 ขณะที่ตัวเลขงบประมาณที่จัดสรรโดยสหรัฐฯ อีกชุดหนึ่งที่ 187 พันล้านดอลลาร์ มีขอบเขตกว้างกว่า โดยรวมรายการอย่างการเติมคลังยุทโธปกรณ์ของสหรัฐฯ และค่าใช้จ่ายด้านการทหารของสหรัฐฯ ในยุโรป ไม่ได้หมายถึงความช่วยเหลือที่ส่งถึงยูเครนโดยตรงเท่านั้น 18

ฝั่งยุโรป ตัวเลขรวมก็มีขอบเขตกว้างเช่นกัน สหภาพยุโรปและประเทศสมาชิก หรือที่เรียกรวมว่า “Team Europe” รายงานว่าได้ระดมความช่วยเหลือทางการเงิน การทหาร และมนุษยธรรมแก่ยูเครนราว 200,000 ล้านยูโร นับตั้งแต่รัสเซียเปิดฉากรุกรานเต็มรูปแบบในเดือนกุมภาพันธ์ 2022 17

ตัวเลขเหล่านี้จึงไม่อาจนำมาเทียบกันตรง ๆ ได้ เพราะใช้ช่วงเวลา สกุลเงิน หมวดการสนับสนุน และวิธีบัญชีต่างกัน แต่ก็ทำให้ภาพอธิบายแบบง่าย ๆ ว่า “ยุโรปไม่ได้ช่วยอะไรเลย ขณะที่สหรัฐฯ แบกรับทั้งหมด” ไม่สอดคล้องกับข้อมูลที่เผยแพร่

ยังไม่มีกรอบสาธารณะสำหรับการเรียกเก็บเงินย้อนหลัง

ทรัมป์วางกรอบความช่วยเหลือเดิมของสหรัฐฯ ว่าเป็นค่าใช้จ่ายที่ยุโรปควรเป็นฝ่ายออก หากเคยถูกขอให้ทำเช่นนั้น Reuters รายงานว่าเขากล่าวว่าสหรัฐฯ จะขอรับเงินคืน แม้จะ “ล่าช้าไปบ้าง” 2

แต่รายละเอียดที่ยังไม่มีนั้นมีนัยสำคัญไม่แพ้กัน: ไม่มีใบแจ้งหนี้ที่เผยแพร่ ไม่มีสูตรแบ่งสัดส่วนค่าใช้จ่ายระหว่างประเทศยุโรป และไม่มีฐานกฎหมายที่อธิบายว่าจะเปลี่ยนเงินช่วยเหลือหรือการเบิกยุทโธปกรณ์จากคลังของสหรัฐฯ ในอดีต ให้เป็นหนี้ของรัฐบาลยุโรปได้อย่างไร หากไม่มีรายละเอียดเหล่านี้ ข้อเสนอดังกล่าวจึงยังเป็นข้อเรียกร้องเชิงการเมือง ไม่ใช่โครงการชดใช้ที่ปฏิบัติได้จริง

กระสุนและการขายอาวุธ: เหตุผลที่ทรัมป์ยกขึ้นมา

การประกาศดังกล่าวเกิดขึ้นพร้อมความเห็นของทรัมป์เรื่องคลังกระสุนของสหรัฐฯ เขาปฏิเสธแนวคิดที่ว่าสหรัฐฯ กำลังขาดแคลนกระสุน โดยระบุว่าประเทศมีคลังสำรองจำนวนมากและกำลังเพิ่มกำลังการผลิต เขายังกล่าวว่าสหรัฐฯ กำลังเก็บกระสุนไว้ใช้เอง แทนการขายให้ประเทศอื่นเป็นการชั่วคราว แต่เสริมว่าการขายให้พันธมิตรจะกลับมาเริ่มอีกครั้งในไม่ช้า 2

ถ้อยแถลงนี้เชื่อมข้อโต้แย้งเรื่องการชดใช้เงินเข้ากับคำถามที่กว้างขึ้น: กระสุนที่ผลิตในสหรัฐฯ ควรถูกกันไว้เพื่อความพร้อมรบภายในประเทศก่อนหรือไม่ และหากส่งให้ยูเครน พันธมิตรควรเป็นผู้ร่วมออกค่าใช้จ่ายมากขึ้นเพียงใด

อีกบทของข้อถกเถียงเรื่องการแบ่งเบาภาระ

ข้อเรียกร้องนี้สอดคล้องกับจุดยืนเดิมของทรัมป์ที่ต้องการให้สมาชิก NATO ในยุโรปรับผิดชอบการป้องกันประเทศของตนเอง และการสนับสนุนยูเครนมากขึ้น

ก่อนหน้านี้ พันธมิตร NATO ได้ตกลงในการประชุมสุดยอดปี 2025 ว่าจะตั้งเป้าลงทุนด้านการป้องกันประเทศและการใช้จ่ายที่เกี่ยวข้องกับกลาโหมและความมั่นคง 5% ของ GDP ต่อปีภายในปี 2035 โดยแบ่ง 3.5% ของ GDP สำหรับความต้องการด้านกลาโหมหลัก และ 1.5% สำหรับรายจ่ายที่เกี่ยวเนื่อง เช่น โครงสร้างพื้นฐานและขีดความสามารถของอุตสาหกรรมป้องกันประเทศ

เป้าหมายนี้เป็นเรื่องการลงทุนด้านความมั่นคงของแต่ละประเทศในอนาคต ไม่ใช่กลไกชำระบัญชีความช่วยเหลือเก่าของสหรัฐฯ อย่างไรก็ดี มันสะท้อนทิศทางนโยบายเดียวกัน คือการเพิ่มการใช้จ่ายของยุโรปและขยายบทบาทอุตสาหกรรมป้องกันประเทศของยุโรป

เงินกู้ EU 90,000 ล้านยูโรคือความช่วยเหลือใหม่ ไม่ใช่เงินคืน

เงินกู้ Ukraine Support Loan ของ EU แสดงให้เห็นความแตกต่างระหว่างความช่วยเหลือในอนาคตกับการชดใช้ย้อนหลัง แพ็กเกจนี้จัดสรรเงิน 90,000 ล้านยูโร แก่ยูเครนในปี 2026 และ 2027 ผ่านการกู้ร่วมกันของ EU ในตลาดทุน โดย 60,000 ล้านยูโร มีเป้าหมายเพื่อเสริมการป้องกันประเทศของยูเครน และ 30,000 ล้านยูโร สำหรับความช่วยเหลือทางการเงินระดับมหภาคและงบประมาณ

นี่คือเงินทุนจำนวนมากสำหรับยูเครนในระยะต่อไป แต่ไม่ได้สร้างภาระให้รัฐบาล EU ต้องชดใช้ค่าวุธหรือกระสุนที่สหรัฐฯ ส่งมอบภายใต้รัฐบาลก่อนหน้า

PURL นำเงินยุโรปไปสู่การซื้ออาวุธสหรัฐฯ สำหรับการส่งมอบในอนาคต

โครงการ Prioritised Ukraine Requirements List หรือ PURL ที่ NATO ประสานงาน ก็ใช้ตรรกะแบบมองไปข้างหน้าเช่นเดียวกัน ภายใต้ PURL, NATO ประสานการซื้อยุทโธปกรณ์สำคัญของสหรัฐฯ โดยพันธมิตรและประเทศหุ้นส่วน เพื่อนำไปให้ยูเครน ผู้บัญชาการทหารสูงสุดฝ่ายสัมพันธมิตรยุโรปของ NATO จะระบุชุดยุทโธปกรณ์ที่ยูเครนต้องการ และเป็นรายการที่สหรัฐฯ สามารถจัดหาได้ จากนั้นรัฐบาลที่เข้าร่วมเป็นผู้จัดสรรเงินทุน

ดังนั้น PURL สามารถส่งเงินของพันธมิตรไปยังอาวุธและกระสุนที่ผลิตในสหรัฐฯ เพื่อยูเครนได้ แต่เป็นการจัดซื้อสำหรับการส่งมอบในอนาคต ไม่ใช่การคืนเงินสำหรับความช่วยเหลือเดิมของสหรัฐฯ

ประเด็นสำคัญในทางปฏิบัติ

ข้อเสนอของทรัมป์จะเป็นการขอให้จ่ายเงินย้อนหลัง นอกเหนือจากภาระผูกพันช่วยเหลือของยุโรปที่ดำเนินอยู่ โครงการกู้เงินใหม่ของ EU และการซื้ออาวุธสหรัฐฯ ผ่าน PURL ของพันธมิตร ข้อพิพาทเชิงนโยบายจึงไม่ได้อยู่แค่ว่ายุโรปช่วยหรือไม่ แต่เป็นเรื่องวิธีวัดความช่วยเหลือ ใครควรออกค่าใช้จ่ายสำหรับความต้องการทางทหารในอนาคต และความช่วยเหลือเดิมของสหรัฐฯ จะถูกตีความใหม่อย่างน่าเชื่อถือให้เป็นหนี้ของรัฐบาลยุโรปได้หรือไม่

ณ เวลานี้ ข้อมูลสาธารณะชี้ว่ามีเพียงข้อเรียกร้องทางการเมืองที่ยังไม่ระบุรายละเอียด ไม่ใช่ข้อตกลงชดใช้เงินข้ามมหาสมุทรแอตแลนติกที่เป็นทางการ 2