a16z crypto ชี้ TPS ไม่ใช่คอขวดอีกต่อไป โจทย์ถัดไปคือความเป็นธรรมในการส่งคำสั่งซื้อขาย

ความเร็วของบล็อกเชนกำลังก้าวพ้นจากการเป็นข้อจำกัดหลักของตลาดบนเชนแล้ว นี่คือสารที่ a16z crypto ต้องการสื่อ: ในเวลา 5 ปี ความสามารถประมวลผลรวมของอุตสาหกรรมเพิ่มจากต่ำกว่า 25 เป็นมากกว่า 3,400 ธุรกรรมต่อวินาที (TPS) และระบบที่ใช้งานจริงบางแห่งระบุว่ารองรับได้ระดับหลายหมื่นธุรกรรมต่อวินาที 1

แต่สำหรับตลาดการเงิน ความเร็วอย่างเดียวไม่พอ คำถามสำคัญกว่าคือ คำสั่งที่ถูกต้องจะถูกบรรจุเมื่อไร และถูกเรียงลำดับภายใต้กติกาที่เปลี่ยนเพื่อหาประโยชน์ไม่ได้หรือไม่ หากตอบคำถามนี้ไม่ได้ ราคาและสภาพคล่องบนเชนก็อาจไม่น่าเชื่อถือ แม้ตัวเลข TPS จะสูงมากก็ตาม 1

TPS สูง ไม่ได้แปลว่าได้ราคาที่ส่งคำสั่งไว้

ตัวเลข TPS บอกเพียงว่าเครือข่ายรับมือธุรกรรมได้มากเพียงใด แต่ไม่ได้ยืนยันว่าคำสั่งซื้อขายของผู้ใช้จะเข้าเชนในจังหวะที่คาดได้ หรือจะอยู่ก่อนและหลังคำสั่งใด

เมื่อเทรดเดอร์ไม่รู้ว่าคำสั่งจะถูกบรรจุหรือไม่ ถูกบรรจุเมื่อไร หรือจะถูกแซงลำดับโดยคำสั่งอื่นหรือเปล่า ราคาที่เห็นอาจเปลี่ยนไปก่อนการทำรายการจริง ผู้ดูแลสภาพคล่องจึงอาจต้องลดขนาดที่เสนอซื้อขาย หรือขยายส่วนต่างราคาเสนอซื้อ-ขาย (spread) เพื่อป้องกันความเสี่ยงจากการถูกเลือกซื้อขายในจังหวะที่เสียเปรียบ ผลคือผู้ใช้ปลายทางอาจได้ราคาที่แย่ลงและคาดการณ์ผลการส่งคำสั่งได้ยากขึ้น นี่เป็นข้อสรุปเชิงเศรษฐศาสตร์จากดุลพินิจในการเรียงลำดับธุรกรรมซึ่งเปิดทางให้เกิด MEV ไม่ได้หมายความว่า MEV ทุกกรณีสร้างความเสียหายเสมอไป 17

MEV ทำให้ “คิว” ของธุรกรรมกลายเป็นเรื่องมูลค่าสูง

MEV หรือ Maximal Extractable Value คือมูลค่าที่ผู้มีอำนาจในการเลือก บรรจุ ตัดออก หรือเรียงลำดับธุรกรรม สามารถดึงออกมาได้จากกระบวนการดังกล่าว ในบริบทตลาด ความสามารถนี้อาจนำไปสู่การแซงคำสั่ง (front-running) การตัดคำสั่งออกเชิงกลยุทธ์ หรือการบิดลำดับเพื่อทำกำไร 7

ตัวอย่างที่เข้าใจง่ายคือ sandwich attack: ผู้โจมตีส่งธุรกรรมหนึ่งไปก่อนคำสั่ง swap ที่มองเห็นของผู้ใช้เพื่อขยับราคา จากนั้นส่งอีกธุรกรรมตามหลังเพื่อปิดสถานะและเก็บกำไร ผู้ใช้จึงทำรายการได้ในราคาที่แย่ลง ซึ่งอาจแย่ได้ถึงระดับค่า slippage ที่ตั้งยอมรับไว้ 214

งานวิจัยหนึ่งประเมินว่าผู้ใช้ Ethereum สูญเสียเงินราว 174 ล้านดอลลาร์สหรัฐจาก sandwich attack ในช่วง 33 เดือน 14 ขณะที่งานศึกษาในเวลาต่อมาพบธุรกรรมเหยื่อ 3,126 รายการ และความสูญเสีย 409,236 ดอลลาร์สหรัฐในช่วงพฤศจิกายน-ธันวาคม 2024 แม้บางธุรกรรมจะส่งผ่านช่องทางส่วนตัวก็ตาม 9

แนวคิด Strong Chain Quality: จำกัดอำนาจเรียงคิวของผู้เสนอหนึ่งราย

a16z crypto เสนอทิศทางวิจัยที่เรียกว่า Strong Chain Quality โดยต่อยอดจากแนวคิด chain quality แบบเดิม ซึ่งคาดหวังว่าในระยะยาว ผู้มีสัดส่วน stake 3% ควรควบคุมพื้นที่บล็อกรวมราว 3%

ข้อเสนอใหม่นี้ต้องการใช้หลักความได้สัดส่วนในระดับบล็อกด้วย กล่าวคือ แม้ผู้เสนอ (proposer) จะได้รับเลือกให้สร้างบล็อกในรอบนั้น ก็ไม่ควรมีอำนาจควบคุมความสามารถในการเรียงลำดับธุรกรรมทั้งหมดของบล็อกอย่างแท้จริง 4

ในทางปฏิบัติ แนวคิดนี้อาจหมายถึงการกันหรือจัดสรรพื้นที่บล็อกผ่านกลไกที่มีผู้มีส่วนร่วมกว้างกว่าและสัมพันธ์กับ stake มากขึ้น เพื่อลดโอกาสที่ผู้เสนอรายเดียวจะใช้ข้อมูลที่เห็นก่อนคนอื่นมาแทรก ชะลอ ปฏิเสธ หรือสลับลำดับธุรกรรมเพื่อสร้างรายได้ อย่างไรก็ดี นี่ยังเป็นแนวทางวิจัย ไม่ใช่หลักประกันสากลที่ถูกนำไปใช้แล้วในทุกเครือข่าย 4

Jito บน Solana ช่วยได้แค่ไหน

Jito นำเครื่องมือบางส่วนมาใช้จริงบน Solana โดยรองรับ bundle ซึ่งเป็นชุดธุรกรรมที่ดำเนินการแบบเป็นลำดับและเป็นหน่วยเดียวกัน หากรายการหนึ่งไม่สำเร็จ ชุดนั้นก็ไม่สำเร็จทั้งหมด นอกจากนี้ยังมี dontfront แบบเลือกใช้ (opt-in) ซึ่งกำหนดว่าหากธุรกรรมที่ได้รับการป้องกันอยู่ใน bundle ใด ธุรกรรมนั้นต้องอยู่ลำดับแรกของ bundle จึงช่วยป้องกันไม่ให้ผู้ค้นหาโอกาสทำกำไร (searcher) วางธุรกรรมแซงหน้าใน bundle เดียวกันได้ 2316

Jito ยังมีบริการส่งธุรกรรมความหน่วงต่ำและการป้องกันกรณีธุรกรรมไม่สำเร็จหรือ revert protection 15 เครื่องมือเหล่านี้มีประโยชน์ต่อคุณภาพการส่งคำสั่ง แต่ขอบเขตสำคัญคือเป็นการป้องกันที่ขึ้นกับการนำไปใช้และเงื่อนไขของเครื่องมือ การคุ้มครองภายใน bundle ไม่เท่ากับการรับประกันทั่วทั้งโปรโตคอลว่าทุกคำสั่งจะถูกบรรจุ มีลำดับกลางเดียวกัน หรือปลอดจากการเซ็นเซอร์และการรั่วไหลของข้อมูลทุกแบบ 2315

ทำไมสถาบันการเงินจึงต้องสนใจ

เมื่อสถาบันเริ่มใช้คริปโต ETF, stablecoin, สินทรัพย์โทเคนไนซ์ และผลิตภัณฑ์บริหารเงินคลังบนเชน ความคาดหวังต่อโครงสร้างตลาดก็จะใกล้กับตลาดการเงินดั้งเดิมมากขึ้น ได้แก่ การเข้าถึงที่เป็นธรรม การส่งคำสั่งที่คาดการณ์ได้ กติกาที่ตรวจสอบได้ และการจัดการผลประโยชน์ทับซ้อนที่อธิบายได้

a16z crypto ระบุโดยตรงว่า สถาบันที่เคลื่อนย้ายสินทรัพย์และทำธุรกรรมบนเชนต้องการการเข้าถึงที่เชื่อถือได้ การประมวลผลธุรกรรมที่คาดการณ์ได้ และการควบคุมว่าเมื่อใดข้อมูลอ่อนไหวจะถูกเปิดเผย 1

โจทย์ยังไม่จบ

การสร้างหลักประกันที่แข็งแรงเรื่องการบรรจุและลำดับธุรกรรม ต้องแลกดุลกับเป้าหมายอื่นพร้อมกัน ไม่ว่าจะเป็นการกระจายศูนย์ ความหน่วงต่ำ การต้านทานการเซ็นเซอร์ ความเป็นส่วนตัว และประสิทธิภาพการผลิตบล็อก

แนวทางต่าง ๆ เช่น private relay, การเข้ารหัสหรือหน่วงเวลาการเปิดเผยธุรกรรม, pre-confirmation, การประมูล, bundle และการแยกบทบาทระหว่าง proposer กับ block builder สามารถลดความเสี่ยง MEV ได้คนละด้าน แต่ก็อาจเพิ่มตัวกลางที่ต้องไว้วางใจ ความกระจุกตัว ความหน่วง หรือความเสี่ยงการเซ็นเซอร์ที่ยังหลงเหลืออยู่ หลักฐานในเวลานี้จึงชี้ว่ามีความคืบหน้า ไม่ใช่ว่าอุตสาหกรรมแก้ปัญหาได้เสร็จสมบูรณ์แล้ว 4715

สรุป: หาก TPS คือความสามารถของถนน จำนวนเลนที่เพิ่มขึ้นไม่พอจะทำให้การจราจรยุติธรรม ตลาดบนเชนยังต้องมีกติกาที่ทำให้ผู้ส่งคำสั่งมั่นใจได้ว่า คำสั่งของตนจะไม่ถูกเลือกปฏิบัติหรือถูกจัดคิวใหม่เพื่อผลประโยชน์ของผู้ที่เห็นข้อมูลก่อน