อียูเตรียมบังคับกระจายซัพพลายเชน ลดพึ่งพาจีน พร้อมดันกฎ “ผลิตในยุโรป”

คณะกรรมาธิการยุโรปกำลังเปลี่ยนจากการ “ลดความเสี่ยง” (de-risking) ที่อาศัยความสมัครใจ ไปสู่มาตรการที่อาจกำหนดให้บริษัทในภาคส่วนสำคัญต้องเสริมความมั่นคงของห่วงโซ่อุปทาน ขณะเดียวกัน อียูจะใช้กำลังซื้อและเงินสนับสนุนของภาครัฐเพื่อเพิ่มโอกาสให้การผลิตในยุโรป เป้าหมายระยะสั้นคือจำกัดความเสี่ยงจากการพึ่งพาจีนอย่างกระจุกตัว ส่วนเป้าหมายใหญ่กว่าคือปกป้องฐานอุตสาหกรรมยุโรป ท่ามกลางดุลการค้าที่แย่ลงและการแข่งขันโดยตรงจากจีนในตลาดที่ผู้ผลิตเยอรมันเคยครองความได้เปรียบ 134

เครื่องมือใหม่: บังคับกระจายแหล่งจัดหา ไม่ใช่ตัดขาดจากจีน

เครื่องมือที่กำลังร่างภายใต้ชื่อ “diversification instrument” มีแนวคิดให้บริษัทในภาคส่วนสำคัญเพิ่มจำนวนผู้จัดหาวัตถุดิบหรือชิ้นส่วน เพื่อลดการพึ่งพาจีนมากเกินไป 17

สาระสำคัญจึงไม่ใช่การสั่งให้ทุกบริษัทนำการผลิตกลับมายังยุโรปทั้งหมด แต่เป็นการลดความเปราะบางจากการพึ่งแหล่งเดียวหรือประเทศเดียว โดยเฉพาะในห่วงโซ่อุปทานที่มีความสำคัญเชิงยุทธศาสตร์ อย่างไรก็ตาม ขณะนี้ยังไม่มีการเปิดเผยรายละเอียดสำคัญต่อสาธารณะ เช่น ภาคส่วนที่จะอยู่ภายใต้กฎ เกณฑ์การพึ่งพาที่ถือว่าสูงเกินไป หรือรูปแบบการบังคับใช้ จึงยังสรุปไม่ได้ว่ากฎจะเข้มงวดเพียงใด

Industrial Accelerator Act ใช้เงินภาครัฐดันการผลิตยุโรป

อีกด้านหนึ่ง Industrial Accelerator Act (IAA) ซึ่งคณะกรรมาธิการยุโรปเสนอเมื่อเดือนมีนาคม 2026 เป็นมาตรการด้านอุปสงค์ โดยระดมการจัดซื้อจัดจ้างของรัฐและแรงจูงใจสาธารณะเพื่อเพิ่มความต้องการสินค้าคาร์บอนต่ำ สินค้าที่ผลิตในยุโรป และเทคโนโลยีสุทธิเป็นศูนย์ 13

กฎหมายดังกล่าวเสนอให้การจัดซื้อและโครงการสนับสนุนที่ใช้เงินสาธารณะในอุตสาหกรรมเชิงยุทธศาสตร์ มีเงื่อนไขด้าน “ผลิตในอียู” และ/หรือคาร์บอนต่ำ ซึ่งจะช่วยเสริมกำลังการผลิตภายในภูมิภาค 3 ในทางปฏิบัติ นี่คือการให้ความได้เปรียบแก่การผลิตของยุโรปเมื่อมีเงินรัฐเข้ามาเกี่ยวข้อง ไม่ใช่การห้ามนำเข้าสินค้าจีนแบบครอบจักรวาล 135

มาตรการทั้งสองจึงทำงานคนละด้านแต่หนุนกัน: เครื่องมือกระจายแหล่งจัดหามุ่งลดความเสี่ยงฝั่งวัตถุดิบและชิ้นส่วน ขณะที่ IAA สร้างตลาดรองรับสินค้าที่ผลิตในยุโรปและการลงทุนในอุตสาหกรรมสะอาด

เหตุใดบรัสเซลส์และเบอร์ลินจึงแข็งกร้าวขึ้น

อียูกังวลทั้งเรื่องการพึ่งพาห่วงโซ่อุปทานเชิงยุทธศาสตร์และการเกินดุลสินค้าของจีนที่ขยายตัว สำหรับเยอรมนี ซึ่งมีเศรษฐกิจพึ่งพาการส่งออกสินค้าอุตสาหกรรมมูลค่าสูง การขาดดุลการค้ากับจีนเพิ่มเป็น €89.3 พันล้าน ณ ปลายเดือนสิงหาคม ขณะที่การส่งออกของเยอรมนีไปจีนในช่วงครึ่งแรกของปี 2026 ลดลงมากกว่า 12% เมื่อเทียบรายปี เหลือต่ำกว่า €37 พันล้าน 67

โจทย์ไม่ได้มีเพียงจีนเป็นผู้ผลิตต้นทุนต่ำหรือเป็นตลาดส่งออกขนาดใหญ่ของยุโรปอีกต่อไป บริษัทจีนกำลังแข่งขันกับผู้ผลิตเยอรมันในรถยนต์ เครื่องจักรอุตสาหกรรม และผลิตภัณฑ์อุตสาหกรรมที่ซับซ้อนขึ้น รวมถึงเทคโนโลยีการแพทย์ ซึ่งกระทบโมเดลธุรกิจที่ขับเคลื่อนด้วยการส่งออกของเยอรมนี

ภาคยานยนต์สะท้อนแรงกดดันได้ชัดเจน แม้อียูเริ่มใช้มาตรการภาษีตอบโต้การอุดหนุนกับรถยนต์ไฟฟ้าแบตเตอรี่จากจีนตั้งแต่เดือนตุลาคม 2024 แต่ดุลการค้ารถยนต์นั่งส่วนบุคคลระหว่างอียูกับจีนกลับติดลบ €1.2 พันล้าน ในครึ่งแรกของปี 2025 2

แรงกดดันด้านการจ้างงานยังทำให้เรื่องนี้กลายเป็นประเด็นการเมืองที่เร่งด่วนขึ้น Volkswagen ระบุว่าอาจต้องลดตำแหน่งงานเพิ่มราว 50,000 ตำแหน่ง ท่ามกลางการแข่งขันรุนแรงจากจีนและแรงกดดันทางการค้าข้ามแอตแลนติก 9 สำหรับบรัสเซลส์ ประเด็นจึงไม่ใช่เพียงสินค้านำเข้าที่เพิ่มขึ้น แต่คือการที่บริษัทจีนรุกเข้าสู่กลุ่มสินค้ามูลค่าสูง เช่น รถยนต์ สินค้าทุน และอุปกรณ์การแพทย์ ซึ่งยุโรปเคยคาดหวังจะรักษาความได้เปรียบด้านเทคโนโลยีและราคาไว้ได้

การเจรจากับปักกิ่ง และเส้นตายเดือนตุลาคม

สหภาพยุโรปยังเดินหน้าทางการทูตควบคู่กับการเตรียมเครื่องมือภายในประเทศ เดนิส เรดอนเนต์ นำทีมเจรจาของอียูในกรุงปักกิ่งเพื่อหารือกับหน่วยงานพาณิชย์จีน รวมถึงหลิง จี รัฐมนตรีช่วยว่าการ โดยอียูต้องการให้มีมาตรการที่เป็นรูปธรรมเพื่อปรับสมดุลการค้าและรับมือการส่งออกสินค้าจีนที่เพิ่มขึ้น 56

ดิตเตอ ยููล ยอร์เกนเซน อธิบดีฝ่ายการค้าและความมั่นคงทางเศรษฐกิจของคณะกรรมาธิการยุโรป ระบุว่าจีนมีส่วนร่วมในการหารือ แต่ย้ำว่าความท้าทายนั้น “ใหญ่มาก” และเธอมีแผนเดินทางไปปักกิ่งหลังภารกิจของเรดอนเนต์ 14

เส้นตายทางการเมืองอยู่ที่เดือนตุลาคม เมื่อกรรมาธิการยุโรปด้านการค้า มารอช เชฟโชวิช คาดว่าจะประเมินว่าจีนให้ “ผลลัพธ์ที่จับต้องได้” หรือไม่ หากความคืบหน้าไม่เพียงพอ บรัสเซลส์ส่งสัญญาณว่าอาจหันไปใช้มาตรการป้องกันทางการค้าแบบฝ่ายเดียวมากขึ้น 56

อย่างไรก็ดี การปรับสมดุลเชิงโครงสร้างทำได้ยาก เพราะจะต้องให้จีนเปลี่ยนนโยบายที่เกี่ยวข้องกับกำลังการผลิตส่วนเกิน การผลิตที่ได้รับการอุดหนุน และการเติบโตที่ขับเคลื่อนด้วยการส่งออก ซึ่งไกลเกินกว่าข้อตกลงซื้อสินค้าเป็นครั้งคราวหรือกลไกติดตามข้อมูลเพียงอย่างเดียว 5 จีนเองก็ระบุว่าการเจรจากับอียูไม่ควรตั้งอยู่บนข้อเรียกร้องฝ่ายเดียว

ดังนั้น การเจรจาครั้งนี้จึงเป็นทั้งการทูตและเครื่องมือสร้างแรงกดดัน: อียูกำลังทดสอบว่าปักกิ่งจะยอมให้สัมปทานที่น่าเชื่อถือก่อนถึงเดือนตุลาคมหรือไม่ ขณะเดียวกันก็เตรียมกฎด้านห่วงโซ่อุปทาน นโยบายอุตสาหกรรม และมาตรการการค้าไว้รองรับหากการเจรจาไม่เกิดผล