ทำไมอียูยังไม่มองว่าเสี่ยงก๊าซขาดแคลนทันที แม้คลังสำรองก่อนฤดูหนาวมีเพียงราว 65%

ระดับก๊าซในคลังเก็บของสหภาพยุโรป (EU) อยู่ที่ราว 65% ในช่วงต้นเดือนกันยายน ซึ่งต่ำกว่าระดับตามฤดูกาลอย่างมาก แต่คณะกรรมาธิการยุโรปและประเทศสมาชิกยังประเมินว่า ไม่มีความเสี่ยงต่อความมั่นคงด้านการจัดหาก๊าซในทันที 14

ประเด็นสำคัญคือ “ก๊าซในคลังน้อย” ไม่ได้แปลว่า “ก๊าซจะหมด” โดยอัตโนมัติ สต็อกที่ต่ำทำให้อียูมีพื้นที่รับแรงกระแทกน้อยลง และเปราะบางต่อราคาที่พุ่งขึ้นหรือเหตุการณ์เลวร้ายในฤดูหนาว ทว่าไม่ได้หมายความว่าระบบจะไม่สามารถหาก๊าซมาส่งให้ผู้ใช้ได้

เหตุใดบรัสเซลส์จึงยังเชื่อว่ารับมือความต้องการได้

ในการประชุม Gas Coordination Group เมื่อ 3 กันยายน ผู้เชี่ยวชาญของคณะกรรมาธิการยุโรปและประเทศสมาชิกเห็นตรงกันว่า สภาพตลาดปัจจุบันต่างจากช่วงวิกฤตปี 2021–22 อย่างมีนัยสำคัญ อียูกระจายแหล่งจัดหาได้มากขึ้น เพิ่มขีดความสามารถในการนำเข้าก๊าซธรรมชาติเหลว (LNG) และใช้ก๊าซโดยรวมลดลง จากการคาดการณ์อิงข้อมูลในอดีต คณะกรรมาธิการฯ จึงประเมินว่ายังมีการเตรียมพร้อมเพียงพอสำหรับฤดูหนาว แต่ต้องติดตามตลาดโลกอย่างใกล้ชิด 1

ในทางปฏิบัติ คลังเก็บก๊าซเป็นเพียงส่วนหนึ่งของระบบ อียูยังรับก๊าซผ่านท่อส่งและท่าเทียบเรือ LNG ได้ตลอดฤดูหนาว ความยืดหยุ่นนี้เองที่ทำให้ระดับคลังต่ำยังไม่ใช่ภาวะฉุกเฉินด้านการขาดแคลนทางกายภาพ

เหตุใดการเติมคลังจึงล่าช้ากว่าปกติ

ฤดูกาลเติมก๊าซเริ่มต้นจากฐานที่ต่ำผิดปกติ หลังผ่านฤดูหนาว สต็อกของอียูในต้นเดือนสิงหาคมมีไม่ถึง 58% ซึ่งต่ำที่สุดสำหรับช่วงเวลานั้นนับตั้งแต่มีข้อมูลย้อนหลังถึงปี 2011 2

แรงกดดันภายนอกที่สำคัญมาจากกาตาร์ Reuters รายงานช่วงปลายเดือนสิงหาคมว่า การส่งออก LNG ของกาตาร์ลดลง 96% ท่ามกลางการหยุดชะงักที่เกี่ยวข้องกับความขัดแย้ง โดยมีการขนส่งเพียง 18 เที่ยว เทียบกับ 509 เที่ยวในช่วงเดียวกันของปีก่อน ขณะเดียวกัน QatarEnergy ยังขยายประกาศเหตุสุดวิสัยต่อผู้ซื้อในยุโรปและเอเชีย จากความไม่แน่นอนของการเดินเรือผ่านช่องแคบฮอร์มุซ

ผลคือยุโรปต้องแข่งขันกับผู้ซื้อในเอเชียเพื่อแย่ง LNG ล็อตที่ยืดหยุ่นและมีจำนวนลดลง LNG สามารถเปลี่ยนปลายทางระหว่างภูมิภาคได้ตามราคา ดังนั้นหากยุโรปต้องการก๊าซเพิ่มเพื่อเติมคลัง ก็อาจต้องเสนอราคาสูงพอที่จะดึงเรือบรรทุกก๊าซซึ่งอาจไปเอเชียแทน

สภาพอากาศในฤดูร้อนก็ซ้ำเติมสถานการณ์ รายงานเชื่อมโยงคลื่นความร้อนรุนแรงกับความต้องการก๊าซสำหรับผลิตไฟฟ้าที่สูงขึ้น ทำให้มีก๊าซเหลือสำหรับอัดเก็บในคลังน้อยลง ทั้งที่ปกติช่วงฤดูร้อนคือฤดูกาลเติมสำรอง 6

ความเสี่ยงที่แท้จริง: กันชนฤดูหนาวบางลง

นโยบายของอียูออกแบบมาเพื่อสร้างก๊าซสำรองก้อนใหญ่ก่อนหน้าหนาว เดิมอียูตั้งเป้าเติมคลังให้ได้ 90% ภายในเดือนพฤศจิกายน ก่อนจะผ่อนเป้าหมายเป็น 80% ภายในเดือนธันวาคม เพื่อหลีกเลี่ยงการเร่งซื้อก่อนฤดูหนาวที่อาจดันราคาให้สูงขึ้นเอง 2

เมื่อคลังมีราว 65% ระบบจึงมีพื้นที่ผิดพลาดน้อยลง ฤดูหนาวที่หนาวจัดและยืดเยื้อ การหยุดชะงักของ LNG เพิ่มเติม ปัญหาท่อส่งหรือโครงสร้างพื้นฐาน หรือการซื้อ LNG ของเอเชียที่เพิ่มขึ้น ล้วนทำให้ก๊าซที่หาได้มีราคาแพงขึ้นมาก แม้ยังพอจัดหาได้ก็ตาม Reuters ระบุว่าระดับคลังต่ำเป็นปัจจัยเสี่ยงต่อการพุ่งขึ้นของราคาก๊าซในฤดูหนาว 2

ดังนั้น ท่าทีของคณะกรรมาธิการยุโรปไม่ใช่คำรับประกัน แต่เป็นการประเมินแบบมีเงื่อนไขว่า ระบบปัจจุบันยังจัดการกับความต้องการฤดูหนาวได้ ไม่ได้หมายความว่าตลาดอยู่ในภาวะสบายใจ

ปัจจัยชี้ขาดว่าอียูจะเลี่ยงวิกฤตได้หรือไม่

• LNG ของกาตาร์และสถานการณ์ช่องแคบฮอร์มุซ: หากปริมาณส่งออกและเส้นทางเดินเรือฟื้นตัว แรงตึงตัวของอุปทานโลกจะลดลง แต่หากการหยุดชะงักยืดเยื้อ แรงกดดันก็จะคงอยู่
• การหา LNG จากแหล่งอื่น: หากยุโรปดึง LNG จากผู้ส่งออกรายอื่นได้มากขึ้น ภาพการเติมคลังจะดีขึ้น และการพึ่งพาตลาดซื้อขายทันทีจะลดลง
• อัตราการอัดก๊าซเข้าคลังช่วงปลายฤดูกาล: ทุกหน่วยที่เติมเพิ่มได้ ช่วยขยายส่วนเผื่อรับมือช่วงความต้องการทำความร้อนสูงสุด
• อุณหภูมิฤดูหนาวและความต้องการผลิตไฟฟ้า: อากาศหนาวเพิ่มการใช้ก๊าซเพื่อทำความร้อน ขณะที่ช่วงที่ภาคไฟฟ้าใช้ก๊าซสูงก็อาจทำให้สมดุลอุปสงค์และอุปทานตึงตัวขึ้น
• อุปสงค์เอเชียและความน่าเชื่อถือของโครงสร้างพื้นฐาน: การซื้อ LNG ที่แรงขึ้นจากเอเชีย หรือเหตุขัดข้องด้านอุปทานและโครงสร้างพื้นฐานเพิ่มเติม จะยิ่งทำให้คลังสำรองที่บางลงมีความสำคัญ

บรัสเซลส์กำลังทำอะไร

ขณะนี้คณะกรรมาธิการยุโรปยังไม่เรียกร้องให้แทรกแซงตลาดในภาวะฉุกเฉิน แต่กำลังติดตามตลาดโลกที่ผิดปกติร่วมกับประเทศสมาชิก ผ่าน Gas Coordination Group ซึ่งเป็นเวทีสำหรับประเมินความมั่นคงของอุปทานและประสานการเตรียมพร้อม 1

โจทย์ของอียูคือรักษาความพร้อมโดยไม่ก่อให้เกิดการตื่นซื้อ ซึ่งจะยิ่งผลักราคาก๊าซให้สูงขึ้น ยุโรปอาจหลีกเลี่ยงการขาดแคลนก๊าซจริงได้ แต่การเข้าสู่ฤดูหนาวด้วยก๊าซสำรองที่น้อยกว่าเดิม หมายถึงความอ่อนไหวต่อสภาพอากาศ กระแส LNG และราคาที่สูงขึ้นอย่างชัดเจน