โดรนยูเครนกดดันอุตสาหกรรมน้ำมันรัสเซีย: จากโรงกลั่นหยุดฉุกเฉินสู่ความเสี่ยงดีเซลโลก

ภาพรวมไม่ได้เป็นเพียงการหยุดซ่อมเป็นครั้งคราวอีกต่อไป การโจมตีด้วยโดรนของยูเครนอย่างต่อเนื่องกำลังสร้างข้อจำกัดที่ส่งผลเป็นลูกโซ่ต่อภาคน้ำมันของรัสเซีย: โรงกลั่นที่เสียหายผลิตเชื้อเพลิงได้น้อยลง ขณะที่ผู้ผลิตน้ำมันดิบอาจต้องลดกำลังผลิตเมื่อพื้นที่เก็บ ระบบท่าเรือ เรือบรรทุก และช่องทางส่งออกตึงตัว

รองนายกรัฐมนตรี อเล็กซานเดอร์ โนวัค ระบุว่าการลดลงเป็นเพียงชั่วคราวและการผลิตจะฟื้นเมื่อโรงกลั่นกลับมาเดินเครื่องได้ แต่การซ่อมแต่ละครั้งอาจฟื้นได้ไม่เต็มที่หรือถูกโจมตีซ้ำ ความเสี่ยงจึงไม่ได้อยู่ที่โรงกลั่นแห่งใดแห่งหนึ่งหยุดนานเท่าไรเท่านั้น แต่อยู่ที่ความไม่แน่นอนของระบบทั้งห่วงโซ่อุปทาน

ตัวเลขคาดการณ์: 511 ล้านตันไม่ใช่ระดับต่ำสุดรอบ 17 ปี

ตัวเลข 511 ล้านตัน คือประมาณการเมื่อเดือนพฤษภาคมสำหรับผลผลิตน้ำมันดิบและคอนเดนเสทของรัสเซียในปี 2026 ซึ่งขณะนั้นคาดว่าแทบไม่เปลี่ยนจากปีก่อน ไม่ใช่ตัวเลขคาดการณ์ต่ำสุดในรอบ 17 ปี

ต่อมา ร่างประมาณการกรณีฐานของรัฐบาลรัสเซียปรับลดผลผลิตน้ำมันดิบปี 2026 เหลือราว 494.2 ล้านตัน หรือประมาณ 9.88 ล้านบาร์เรลต่อวัน ลดลง 17.2 ล้านตันจากประมาณการเดิม และเป็นระดับต่ำสุดนับตั้งแต่ปี 2009 17 นี่เป็นสัญญาณว่าผลกระทบไม่ได้ถูกมองเป็นปัญหาการเดินเครื่องระยะสั้นเพียงอย่างเดียว

โรงกลั่นสะดุด แล้วเหตุใดจึงลามไปถึงน้ำมันดิบ

เมื่อโรงกลั่นรับน้ำมันดิบไปแปรรูปได้น้อยลง ความต้องการน้ำมันดิบภายในประเทศก็ลดลงตามปริมาณที่หยุดเดินเครื่อง ในทางทฤษฎี ผู้ผลิตสามารถหันไปส่งออกน้ำมันดิบแทนได้ แต่ในทางปฏิบัติ การทำเช่นนั้นถูกจำกัดด้วยคลังเก็บ ท่าเรือ การขนส่งทางเรือ และข้อจำกัดการค้าจากมาตรการคว่ำบาตร

สำนักงานพลังงานระหว่างประเทศ หรือ IEA ปรับลดมุมมองผลผลิตน้ำมันรัสเซีย โดยคาดว่าการผลิตในปี 2026 จะลดลงราว 3% เหลือ 8.9 ล้านบาร์เรลต่อวัน จากผลของการโจมตีโครงสร้างพื้นฐานพลังงาน ขณะที่ Rystad Energy ปรับคาดการณ์ผลผลิตน้ำมันดิบรัสเซียปี 2026 ลงเป็นเฉลี่ย 8.95 ล้านบาร์เรลต่อวัน และคาดว่าปี 2027 จะลดลงมาใกล้ 8.6 ล้านบาร์เรลต่อวัน โดยอ้างทั้งการโจมตีโรงกลั่น ท่าเรือ และเรือบรรทุก ควบคู่กับมาตรการคว่ำบาตรที่เข้มงวดขึ้น

จุดที่กระทบหนักคือหน่วยผลิตดีเซล ไม่ใช่แค่การกลั่นขั้นต้น

ความเสียหายต่อหน่วยกลั่นน้ำมันดิบขั้นต้นมีความสำคัญ แต่การโจมตีหน่วยแปรรูปขั้นรองและขั้นลึกยิ่งส่งผลต่อผลผลิตเชื้อเพลิงที่ตลาดต้องการ เช่น ดีเซล เบนซิน และเชื้อเพลิงอากาศยาน เพราะหน่วยเหล่านี้เป็นตัวกำหนดสัดส่วนผลิตภัณฑ์มูลค่าสูงที่ได้จากน้ำมันดิบแต่ละบาร์เรล 21

Reuters ประเมินว่า การโจมตีระหว่างเดือนมกราคมถึงพฤษภาคมทำให้กำลังการกลั่นราว 700,000 บาร์เรลต่อวัน หยุดชะงัก ครอบคลุมโรงกลั่น 16 แห่ง โดยบางแห่งถูกโจมตีมากกว่าหนึ่งครั้ง 18 ต่อมา โรงกลั่นหลักในรัสเซียตอนกลางจำนวนมากต้องหยุดหรือปรับลดการผลิต โดยกำลังการผลิตของโรงกลั่นที่หยุดทั้งหมดหรือบางส่วนรวมกันเกิน 83 ล้านตันต่อปี 19

ผลกระทบต่อดีเซลเห็นได้ชัด: ผลผลิตดีเซลของรัสเซียลดลงราว 10% เมื่อเทียบรายเดือนในเดือนเมษายน และลดลงอีกราว 10% ในเดือนพฤษภาคม หลังโรงกลั่นลดหรือหยุดการเดินเครื่อง 20 ช่วงปลายฤดูร้อน อัตราการแปรรูปน้ำมันรายวันของประเทศลงสู่ระดับต่ำที่สุดในรอบหลายปี 3

การห้ามส่งออกและการปันส่วนเชื้อเพลิง คือสัญญาณความตึงตัวในประเทศ

รัสเซียเริ่มห้ามส่งออกดีเซลในเดือนกรกฎาคมเพื่อเพิ่มอุปทานภายในประเทศ โดยโนวัคกล่าวว่ารัสเซียจะเริ่มนำเข้าเชื้อเพลิงด้วย 4 ต่อมารัฐบาลขยายมาตรการถึงวันที่ 30 กันยายน ครอบคลุมดีเซล เชื้อเพลิงเรือ และก๊าซออยล์ โดยระบุว่ามีเป้าหมายรักษาเสถียรภาพตลาดเชื้อเพลิงภายในประเทศ 2

มาตรการเช่นนี้มีนัยสำคัญ เพราะชี้ว่าปริมาณเชื้อเพลิงที่ผลิตได้ต้องถูกกันไว้ให้ตลาดในประเทศก่อน รายงานต่าง ๆ ระบุถึงการจำกัดการขาย ราคาสูงขึ้น คิวเติมน้ำมัน และการปันส่วนในหลายพื้นที่ 53 ดังนั้น แม้โรงกลั่นบางแห่งจะซ่อมเสร็จ แต่ผู้ส่งออกอาจยังไม่สามารถกลับมาส่งขายต่างประเทศได้ตามปกติ หากรัฐบาลยังต้องให้ความสำคัญกับความมั่นคงด้านเชื้อเพลิงในประเทศ

ยุโรปกระทบผ่านตลาดโลก มากกว่าการนำเข้าตรงจากรัสเซีย

หลังสหภาพยุโรปจำกัดการนำเข้าผลิตภัณฑ์น้ำมันจากรัสเซีย ยุโรปซื้อน้ำมันดีเซลจากรัสเซียโดยตรงน้อยลงมาก แต่ไม่ได้หมายความว่าตลาดยุโรปปลอดผลกระทบ

ดีเซลรัสเซียที่หายไปทำให้ผู้ซื้อในตุรกี แอฟริกาเหนือ ลาตินอเมริกา และตลาดอื่นต้องหาแหล่งทดแทน แล้วไปแข่งขันซื้อสินค้าจากแหล่งเดียวกับที่ยุโรปอาจพึ่งพา ผลที่ต้องจับตาจึงไม่ใช่เฉพาะเส้นทางส่งออกจากรัสเซียสู่ยุโรป แต่คือภาวะตึงตัวของตลาด middle distillates หรือกลุ่มผลิตภัณฑ์กลั่นช่วงกลาง ได้แก่ ดีเซล เชื้อเพลิงอากาศยาน น้ำมันเรือ และน้ำมันทำความร้อน

การห้ามส่งออกดีเซลครั้งแรกของรัสเซียเกิดขึ้นพร้อมกับราคาดีเซลโลกที่พุ่งสู่ระดับสูงสุดในรอบหลายปี 7 Kpler ระบุว่าการส่งออกดีเซลรัสเซียที่ลดลงทำให้ส่วนต่างกำไรของผลิตภัณฑ์กลั่นกลุ่มกลางในแอตแลนติกตึงตัวขึ้น

ประเด็นชี้ขาดคือ “ระยะเวลา” ของการหยุดชะงัก

หากการซ่อมแซมทำได้รวดเร็วและการโจมตีลดความถี่ลง รัสเซียยังมีโอกาสฟื้นทั้งการกลั่นและการผลิตน้ำมันดิบบางส่วน แต่หากการโจมตียังเกิดซ้ำในอัตราใกล้เคียงเดิม ปัญหาจะกลายเป็นความเสี่ยงเชิงโครงสร้าง: ต้นทุนซ่อมและการจัดหาอะไหล่สูงขึ้น โรงกลั่นต้องเดินเครื่องอย่างระมัดระวังขึ้น สต็อกเชื้อเพลิงถูกเก็บไว้ใช้ภายในประเทศมากขึ้น และการผลิตน้ำมันดิบถูกจำกัดโดยช่องทางระบายสินค้า

กล่าวโดยสรุป คำอธิบายว่าเป็นภาวะชั่วคราวอาจเป็นจริงสำหรับการซ่อมโรงกลั่นแต่ละครั้ง ทว่าเมื่อเกิดการโจมตีซ้ำ ความเสียหายต่อกำลังกลั่น การห้ามส่งออก และการปรับลดคาดการณ์ผลผลิตเกิดขึ้นพร้อมกัน ผลกระทบต่อรัสเซียและตลาดดีเซลโลกย่อมมีแนวโน้มยืดเยื้อกว่าความหมายของคำว่า “ชั่วคราว” 17