ฝรั่งเศสเลิกใช้ Palantir: อธิปไตยดิจิทัล หรือความเสี่ยงต่อการแข่งขัน AI?

การตัดสินใจของฝรั่งเศสที่จะเลิกใช้ Palantir ในหน่วยข่าวกรองภายในประเทศ ทำให้คำถามเรื่องยุทธศาสตร์ AI ของยุโรปชัดเจนขึ้นทันที: “อธิปไตยดิจิทัล” คือเส้นทางสู่ความมั่นคงยืดหยุ่น หรือเป็นการปกป้องตลาดที่ต้องจ่ายด้วยความสามารถในการแข่งขัน?

อเล็กซ์ คาร์ป ซีอีโอของ Palantir กล่าวในเวทีรัฐมนตรีนวัตกรรม G20 ที่เมืองแชเปิลฮิลล์ รัฐนอร์ทแคโรไลนา ว่าข้อจำกัดของฝรั่งเศสต่อซอฟต์แวร์ที่พัฒนาในสหรัฐ รวมถึงทิศทางการกำกับดูแลของยุโรป กำลังส่งผลเสียต่อการแข่งขันของฝรั่งเศสและยุโรป แต่รัฐบาลฝรั่งเศสมองต่างออกไป: สำหรับงานข่าวกรองและระบบสาธารณะสำคัญ การลดการพึ่งพาเทคโนโลยีจากต่างชาติเป็นข้อจำเป็นด้านความมั่นคงเชิงยุทธศาสตร์ 18

มุมของคาร์ป: อธิปไตยไม่ควรหมายถึงเทคโนโลยีที่ด้อยลง

แก่นข้อโต้แย้งของคาร์ปคือ กฎระเบียบและข้อจำกัดในการจัดซื้ออาจให้ผลย้อนกลับ หากทำให้หน่วยงานรัฐและธุรกิจเข้าถึงเทคโนโลยีที่มีประสิทธิภาพและผ่านการใช้งานจริงได้ยากขึ้น เขาบอก AFP ว่าข้อจำกัดของฝรั่งเศส ซึ่งรวมถึงการจำกัดการใช้ซอฟต์แวร์จากสหรัฐโดยภาครัฐ กำลังสร้างผลเสีย และสภาพแวดล้อมด้านกฎระเบียบไม่ได้ช่วยทั้งฝรั่งเศสหรือยุโรป 18

คาร์ปตั้งคำถามต่อแนวคิดที่ว่า ระบบหนึ่งจะ “อธิปไตย” ได้เพียงเพราะมีบริษัทฝรั่งเศสเป็นตัวกลาง หากเทคโนโลยีแกนหลักยังต้องอาศัยโมเดล AI หรือโครงสร้างพื้นฐานที่พัฒนาจากที่อื่น การพึ่งพาก็ไม่ได้หายไป ในมุมของเขา รัฐอาจต้องรับต้นทุนและความสะดุดจากการย้ายระบบ โดยยังไม่ได้ฐานเทคโนโลยีที่เป็นอิสระอย่างแท้จริงในระดับใกล้เคียงกัน

นี่จึงเป็นข้อถกเถียงเรื่องขีดความสามารถและความเร็ว คาร์ปมองว่ายุโรปควรให้ความสำคัญกับการนำไปใช้จริง การขยายขนาด และการเข้าถึงเครื่องมือชั้นนำ ในช่วงที่การแข่งขัน AI ระดับโลกเข้มข้น แทนที่จะจำกัดผู้ให้บริการก่อน แล้วคาดหวังให้ทางเลือกภายในประเทศไล่ตามทันในภายหลัง

ทำไมการเปลี่ยนระบบของ DGSI จึงเป็นบททดสอบสำคัญ

DGSI หรือหน่วยงานความมั่นคงภายในของฝรั่งเศส เลือกบริษัทฝรั่งเศส ChapsVision เพื่อทดแทนเครื่องมือวิเคราะห์ข้อมูลของ Palantir สำนักงานนายกรัฐมนตรีฝรั่งเศสระบุว่าเป็นการแทนที่บริษัทอเมริกันด้วยคู่แข่งฝรั่งเศส อย่างไรก็ดี Reuters รายงานว่ากระบวนการน่าจะใช้เวลาหลายปี เพราะสัญญาระยะยาวของ Palantir เพิ่งได้รับการต่ออายุในช่วงปลายปี 2025

ระบบข่าวกรองเปลี่ยนยาก เพราะฝังอยู่ในงานปฏิบัติการที่ละเอียดอ่อน การไหลของข้อมูล และกระบวนการทำงานของเจ้าหน้าที่ การเปลี่ยนผ่านครั้งนี้จึงเป็นบททดสอบเชิงปฏิบัติว่า ผู้ให้บริการในประเทศจะตอบโจทย์ภารกิจที่เข้มงวดได้หรือไม่ ขณะเดียวกันก็เพิ่มอำนาจควบคุมของฝรั่งเศสเหนือเทคโนโลยีสำคัญได้จริงเพียงใด

ฝรั่งเศสนำเสนอนโยบายนี้ในฐานะส่วนหนึ่งของการผลักดันเทคโนโลยีอธิปไตยในวงกว้าง นายกรัฐมนตรีเซบาสเตียง เลอกอร์นู ยังอ้างถึงการย้ายการโฮสต์ข้อมูลสุขภาพจาก Microsoft ไปยัง Scaleway ด้วย

คำตอบของฝรั่งเศส: การพึ่งพาเองก็เป็นความเสี่ยง

จุดยืนของฝรั่งเศสไม่ได้มีเพียงการให้สิทธิพิเศษแก่ผู้ให้บริการภายในประเทศ แต่เป็นความกังวลเรื่อง “การพึ่งพาเชิงยุทธศาสตร์” นั่นคือ รัฐยังควบคุมเทคโนโลยีที่ใช้ในภารกิจสาธารณะที่อ่อนไหวได้มากน้อยเพียงใด

สำหรับหน่วยข่าวกรอง ประสิทธิภาพของผลิตภัณฑ์ไม่ใช่เกณฑ์เดียว คำถามยังรวมถึงผู้ใดควบคุมความสัมพันธ์กับผู้ให้บริการ ข้อมูลอ่อนไหวถูกจัดการที่ใด ใครดูแลรักษาระบบ และผู้ให้บริการต่างชาติหรือเขตอำนาจของประเทศต้นทางอาจกลายเป็นจุดพึ่งพิงที่ยอมรับไม่ได้หรือไม่ France24 รายงานว่าเลอกอร์นูระบุเป้าหมายคือหลีกเลี่ยงการเกิด “การพึ่งพาเชิงยุทธศาสตร์รูปแบบใหม่” ในโลกดิจิทัล

ตรรกะนี้ยอมรับว่ามีต้นทุน การสร้างขีดความสามารถในประเทศหรือการย้ายระบบอาจช้ากว่าและเพิ่มภาระปฏิบัติการในระยะแรก แต่ฝรั่งเศสเดิมพันว่าต้นทุนดังกล่าวสมเหตุสมผล หากช่วยลดความเปราะบางของระบบสำคัญในระยะยาว

EU AI Act ไม่ได้ชี้ขาดกรณี DGSI

ความขัดแย้งนี้ไม่ควรถูกย่อให้เป็นการปะทะระหว่างนโยบายอธิปไตยของฝรั่งเศสกับกฎหมาย AI Act ของสหภาพยุโรปโดยตรง แม้ AI Act ใช้แนวทางกำกับตามระดับความเสี่ยงสำหรับ AI ที่อยู่ในขอบเขตของกฎหมาย แต่กฎหมายระบุยกเว้นระบบที่ใช้ โดยเฉพาะ เพื่อวัตถุประสงค์ทางทหาร การป้องกันประเทศ หรือความมั่นคงแห่งชาติ และไม่กระทบอำนาจของรัฐสมาชิกในเรื่องความมั่นคงแห่งชาติ 13

ด้วยเหตุนี้ การจัดซื้อของ DGSI จึงถูกมองเป็นหลักว่าเป็นเรื่องความมั่นคงแห่งชาติและการจัดซื้อเชิงยุทธศาสตร์ มากกว่าจะเป็นการใช้กฎ AI พลเรือนของสหภาพยุโรปตามปกติ ข้อยกเว้นนี้พิจารณาจากวัตถุประสงค์การใช้: ระบบจะอยู่นอกขอบเขต AI Act ได้เท่าที่ถูกใช้โดยเฉพาะเพื่อทหาร การป้องกันประเทศ หรือความมั่นคงแห่งชาติเท่านั้น 3

อย่างไรก็ตาม ความตึงเครียดทางการเมืองยังคงอยู่ คาร์ปเห็นว่าท่าทีด้านกฎระเบียบของยุโรปฉุดรั้งการนำ AI ไปใช้ ส่วนฝรั่งเศสเห็นว่าเทคโนโลยีสำหรับภารกิจความมั่นคงไม่อาจตัดสินด้วยความสะดวกหรือการเข้าถึงตลาดในระยะสั้นเพียงอย่างเดียว

สหรัฐฯ เสนอแนวทางกำกับที่เบากว่า

การถกเถียงของฝรั่งเศสเกิดขึ้นในช่วงที่สหรัฐฯ เรียกร้องให้ประเทศ G20 หลีกเลี่ยงการตั้งหน่วยกำกับดูแล AI ใหม่ และหลีกเลี่ยงกฎกว้าง ๆ ที่อาจชะลอนวัตกรรม Reuters รายงานว่าไมเคิล แครตซิออส ที่ปรึกษาด้านเทคโนโลยีของสหรัฐฯ ผลักดัน “Carolina Principles” ซึ่งเสนอให้สงวนการออกกฎใหม่ไว้สำหรับปัญหาที่ใหม่จริง ๆ แทนการมองว่าเทคโนโลยีเกิดใหม่ทุกชนิดต้องมีกฎชุดใหม่ของตนเอง

แนวทางนี้สอดคล้องกับการเน้นการนำไปใช้และความเร็วในการแข่งขันของคาร์ป อีกด้านหนึ่งก็สะท้อนผลประโยชน์ของสหรัฐฯ ต่อสภาพแวดล้อมระหว่างประเทศที่ไม่สร้างอุปสรรคใหม่ขนาดใหญ่ให้บริษัท AI รายใหญ่ ซึ่งส่วนมากเป็นบริษัทอเมริกัน

ทางเลือกที่ยังไม่มีคำตอบตายตัว

ทั้งสองฝ่ายยังพิสูจน์คำตอบสุดท้ายไม่ได้ คาร์ปกำลังเตือนว่า นโยบายอธิปไตยที่เพียงแทนผู้ให้บริการต่างชาติซึ่งมีประสิทธิภาพสูงด้วยตัวกลางที่มีขีดความสามารถต่ำกว่า อาจทำให้ยุโรปแข่งขันยากขึ้นโดยไม่ได้อิสรภาพที่แท้จริง

ฝรั่งเศสกำลังเตือนอีกแบบว่า การพึ่งพาเทคโนโลยีต่างชาติในงานข่าวกรอง สุขภาพ และระบบของรัฐ อาจกลายเป็นจุดอ่อนเชิงยุทธศาสตร์ได้ แม้ผลิตภัณฑ์นั้นจะมีคุณภาพสูงก็ตาม

ความสำเร็จของแนวทางฝรั่งเศสจึงไม่ได้อยู่ที่สัญชาติของผู้ขายเพียงอย่างเดียว แต่อยู่ที่ว่าทางเลือกภายในประเทศจะส่งมอบความสามารถที่เชื่อถือได้ การลงทุนที่ต่อเนื่อง และการควบคุมระบบอ่อนไหวได้อย่างมีความหมายหรือไม่ การเปลี่ยนผ่านของ DGSI จะเป็นบททดสอบสำคัญของข้อเสนอนี้