จีนมีศักยภาพโซลาร์เซลล์มากกว่าถ่านหินแล้ว แต่ไฟฟ้าที่ผลิตได้จริงยังตามหลัง

จีนกำลังเข้าสู่จุดเปลี่ยนสำคัญของระบบพลังงาน เมื่อกำลังการผลิตไฟฟ้าจากเซลล์แสงอาทิตย์ หรือโซลาร์เซลล์ แตะประมาณ 1,286 กิกะวัตต์ (GW) ณ สิ้นเดือนกรกฎาคม 2026 สูงกว่ากำลังการผลิตจากโรงไฟฟ้าถ่านหินที่ราว 1,285 GW อยู่เล็กน้อย นับเป็นครั้งแรกที่โซลาร์เซลล์กลายเป็นแหล่งกำลังการผลิตติดตั้งขนาดใหญ่ที่สุดของจีน 12

อย่างไรก็ตาม ข่าวนี้ไม่ได้หมายความว่าโซลาร์เซลล์ผลิตไฟฟ้าได้มากกว่าถ่านหินแล้ว เพราะตัวเลขดังกล่าววัดจาก กำลังการผลิตติดตั้ง ไม่ใช่ปริมาณไฟฟ้าที่ผลิตได้จริง โซลาร์เซลล์ผลิตไฟฟ้าได้เมื่อมีแสงแดดและยังขึ้นอยู่กับสภาพอากาศ ขณะที่โรงไฟฟ้าถ่านหินสามารถเดินเครื่องตามความต้องการของระบบได้ตลอดเวลา 1

กำลังการผลิตติดตั้งไม่เท่ากับไฟฟ้าที่ผลิตได้จริง

โซลาร์เซลล์คิดเป็นประมาณ 31.5% ของกำลังการผลิตไฟฟ้าติดตั้งทั้งหมดของจีน สะท้อนการขยายโครงการโซลาร์ฟาร์มขนาดใหญ่และระบบโซลาร์เซลล์แบบกระจายตัว เช่น แผงบนหลังคาโรงงานและอาคารต่าง ๆ ตลอดหลายปีที่ผ่านมา 23

ในด้านการผลิตไฟฟ้า โซลาร์เซลล์ยังเติบโตอย่างต่อเนื่อง โดยช่วง 7 เดือนแรกของปี 2026 ผลิตไฟฟ้าได้ 802.4 เทราวัตต์-ชั่วโมง (TWh) เพิ่มขึ้น 15.5% จากปีก่อน และคิดเป็นประมาณหนึ่งในแปดถึงราว 13% ของไฟฟ้าที่จีนผลิตได้ทั้งหมด ตามวิธีการเปรียบเทียบของแต่ละรายงาน 410

ตัวเลขพลังงานควรแยกพิจารณาเป็น 3 เรื่อง:

• กำลังการผลิตติดตั้ง คือศักยภาพสูงสุดตามพิกัดของอุปกรณ์ที่ติดตั้งไว้
• การผลิตไฟฟ้า คือปริมาณไฟฟ้าที่ผลิตได้จริงในช่วงเวลาหนึ่ง
• อัตราการใช้ประโยชน์และความสามารถในการสั่งจ่ายไฟ เป็นตัวกำหนดว่าไฟฟ้าจะพร้อมใช้งานเมื่อผู้บริโภคต้องการหรือไม่

ดังนั้น แม้โซลาร์เซลล์จะมี “กองกำลังการผลิต” ใหญ่ที่สุดแล้ว แต่ถ่านหินยังมีความสำคัญต่อการจ่ายไฟพื้นฐาน การรองรับช่วงที่ความต้องการใช้ไฟฟ้าสูง และการรักษาสมดุลของระบบ จุดตัดกันครั้งนี้จึงควรถูกมองว่าเป็นหลักฐานว่ากำลังการผลิตใหม่ของจีนกำลังเปลี่ยนไปสู่พลังงานหมุนเวียน มากกว่าจะเป็นสัญญาณว่าถ่านหินหมดบทบาทแล้ว

เหตุใดโซลาร์เซลล์จึงแซงถ่านหิน

กำลังการผลิตโซลาร์เซลล์ของจีนเพิ่มขึ้นจากการผสมผสานระหว่างโครงการขนาดใหญ่ การติดตั้งแบบกระจายตัว และการลงทุนที่ได้รับแรงสนับสนุนจากนโยบาย โครงการโซลาร์จำนวนมากสามารถก่อสร้างและเชื่อมต่อระบบได้รวดเร็ว เมื่อสะสมต่อเนื่องเป็นเวลาหลายปี ปริมาณดังกล่าวจึงผลักดันให้กำลังการผลิตโซลาร์เซลล์แซงหน้ากำลังการผลิตถ่านหิน 13

นี่คือการเปลี่ยนแปลงเชิงโครงสร้างของระบบพลังงาน แม้โซลาร์เซลล์แต่ละโครงการจะผลิตไฟฟ้าได้เฉพาะเมื่อมีแสงแดด แต่เครือข่ายโซลาร์เซลล์ขนาดมหาศาลสามารถลดปริมาณไฟฟ้าที่โรงไฟฟ้าถ่านหินต้องผลิตในช่วงกลางวันที่มีแดดได้อย่างมีนัยสำคัญ หากระบบสายส่งสามารถรับและส่งไฟฟ้าพลังงานหมุนเวียนได้เพียงพอ

การติดตั้งใหม่ชะลอตัวแรงหลังเปลี่ยนนโยบาย

จุดเปลี่ยนครั้งนี้เกิดขึ้นท่ามกลางการก่อสร้างโครงการใหม่ที่ชะลอตัวลงอย่างมาก จีนเพิ่มกำลังการผลิตโซลาร์เซลล์ใหม่ 72.07 GW ในครึ่งแรกของปี 2026 ลดลง 66% จากช่วงเดียวกันของปี 2025 การเปรียบเทียบส่วนหนึ่งได้รับผลกระทบจากการเร่งนำโครงการเข้าระบบก่อนกฎเกณฑ์ด้านราคาไฟฟ้าพลังงานหมุนเวียนฉบับใหม่มีผล

ในเดือนกรกฎาคม การติดตั้งใหม่ฟื้นตัวชั่วคราว โดยจีนเพิ่มกำลังการผลิตโซลาร์เซลล์ 14.08 GW เพิ่มขึ้นประมาณ 28% จากเดือนเดียวกันของปีก่อน แต่ยอดสะสมในช่วง 7 เดือนแรกอยู่ที่ราว 86.15 GW ซึ่งยังต่ำกว่าปีก่อนประมาณ 61%

ข้อมูลนี้สะท้อนการปรับโครงสร้างตลาดมากกว่าการหายไปของความต้องการโซลาร์เซลล์โดยสิ้นเชิง นักพัฒนาเร่งนำโครงการเข้าระบบภายใต้กรอบนโยบายเดิม ทำให้ฐานเปรียบเทียบของปีก่อนสูงผิดปกติ เมื่อแรงเร่งดังกล่าวสิ้นสุดลง โครงการใหม่จึงต้องประเมินความคุ้มค่าภายใต้เงื่อนไขทางธุรกิจที่เข้มงวดขึ้น

ราคาไฟฟ้าตามตลาดทำให้ประเมินผลตอบแทนยากขึ้น

การปฏิรูปพลังงานหมุนเวียนของจีนทำให้โครงการลมและโซลาร์เซลล์ใหม่ทยอยเปลี่ยนจากระบบค่าตอบแทนคงที่ที่รับประกัน ไปสู่การซื้อขายไฟฟ้าตามกลไกตลาด การเปลี่ยนแปลงนี้ทำให้ผู้พัฒนาโครงการต้องเผชิญความผันผวนของราคาขายส่งและความไม่แน่นอนของรายได้มากขึ้น โดยเฉพาะโครงการโซลาร์เซลล์ขนาดเล็ก 17

จากมุมมองของนักลงทุน ความคุ้มค่าของโครงการจึงขึ้นอยู่กับปัจจัยต่าง ๆ มากขึ้น เช่น

• คุณภาพและความพร้อมของจุดเชื่อมต่อโครงข่าย
• ราคาค่าไฟฟ้าและกติกาตลาดในแต่ละพื้นที่
• ความเสี่ยงที่ระบบจะรับไฟฟ้าจากโครงการได้ไม่เต็มที่ หรือที่เรียกว่า curtailment
• การเข้าถึงแบตเตอรี่ ระบบกักเก็บพลังงาน หรือความต้องการใช้ไฟฟ้าที่ปรับเปลี่ยนได้
• ฐานะทางการเงินของผู้พัฒนาโครงการหรือผู้ซื้อไฟฟ้าตามสัญญา

แนวโน้มนี้จะเอื้อประโยชน์ให้กับโครงการที่ผลิตไฟฟ้าได้ในพื้นที่และช่วงเวลาที่ระบบต้องการ มากกว่าการเพิ่มกำลังการผลิตเพียงเพื่อให้บรรลุเป้าหมายด้านปริมาณการติดตั้ง ขณะเดียวกันก็สร้างแรงกดดันต่อผู้ผลิตและผู้พัฒนาที่เคยพึ่งพาการเติบโตของยอดขายอย่างรวดเร็วและผลตอบแทนที่คาดการณ์ได้

คอขวดต่อไปคือการเชื่อมโซลาร์เซลล์เข้ากับโครงข่าย

จุดเปลี่ยนของจีนชี้ให้เห็นข้อจำกัดพื้นฐานของการเปลี่ยนผ่านด้านพลังงาน นั่นคือ การเพิ่มกำลังการผลิตทำได้ง่ายกว่าการนำไฟฟ้าจากแหล่งพลังงานเหล่านั้นเข้าสู่ระบบอย่างมีประสิทธิภาพ

ข้อมูลไฟฟ้าพลังงานสะอาดที่ไม่สามารถนำไปใช้หรือต้องถูกตัดทิ้งสะท้อนปัญหานี้ได้ชัดเจน จีนไม่สามารถรับหรือใช้ไฟฟ้าสะอาดได้ 360 TWh ระหว่างเดือนมกราคมถึงมิถุนายน 2026 เพิ่มขึ้น 49% จากช่วงเดียวกันของปีก่อน ตามรายงานที่อ้างอิงการวิเคราะห์ของ Global Energy Monitor และ Centre for Research on Energy and Clean Air

ปัญหาดังกล่าวอาจเกิดขึ้นเมื่อการผลิตพลังงานหมุนเวียนมากกว่าความต้องการใช้ไฟฟ้าในพื้นที่ ความสามารถในการส่งไฟฟ้า หรือความสามารถของระบบในการรักษาสมดุลระหว่างอุปสงค์และอุปทาน การติดตั้งแผงโซลาร์เซลล์เพิ่มจึงไม่ได้รับประกันว่าไฟฟ้าสะอาดที่ผู้บริโภคได้รับจะเพิ่มขึ้นในสัดส่วนเดียวกัน

สิ่งที่จีนต้องเร่งพัฒนาจึงเปลี่ยนไปสู่เรื่องต่อไปนี้:

• ระบบสายส่งระยะไกลที่มีความสามารถสูงขึ้น
• แบตเตอรี่และเทคโนโลยีกักเก็บพลังงานรูปแบบอื่น
• การจัดการความต้องการใช้ไฟฟ้าของภาคอุตสาหกรรมและครัวเรือนให้ยืดหยุ่นขึ้น
• ตลาดไฟฟ้าระดับภูมิภาคที่ทำงานได้ดีขึ้น
• แหล่งผลิตไฟฟ้าที่จ่ายกำลังได้มั่นคงเมื่อโซลาร์เซลล์ผลิตไฟฟ้าได้น้อย

จนกว่าระบบเหล่านี้จะพัฒนาเพียงพอ ถ่านหินก็มีแนวโน้มจะยังคงมีคุณค่าต่อความมั่นคงของระบบ แม้สัดส่วนของถ่านหินในกำลังการผลิตใหม่จะลดลง

โซลาร์เซลล์แซงถ่านหินหมายความว่าอย่างไรต่อถ่านหิน

การที่โซลาร์เซลล์แซงถ่านหินในด้านกำลังการผลิตติดตั้งเป็นสัญญาณชัดเจนว่าทิศทางการขยายระบบไฟฟ้าของจีนเปลี่ยนไป กำลังการผลิตใหม่มีสัดส่วนพลังงานหมุนเวียนเพิ่มขึ้น และไฟฟ้าจากโซลาร์เซลล์ที่เติบโตขึ้นอาจลดการเดินเครื่องโรงไฟฟ้าถ่านหินได้ในช่วงที่มีแดดและโครงข่ายรองรับ

แต่บทบาทของถ่านหินไม่อาจวัดจากกำลังการผลิตติดตั้งเพียงอย่างเดียว โรงไฟฟ้าถ่านหินสามารถจ่ายไฟตามคำสั่งและทำงานในช่วงที่ไม่มีแสงแดด การทดแทนบริการเหล่านี้ต้องอาศัยหลายองค์ประกอบร่วมกัน ทั้งระบบส่งไฟฟ้า แบตเตอรี่ การปรับการใช้ไฟฟ้าตามช่วงเวลา พลังน้ำ พลังงานนิวเคลียร์ และแหล่งพลังงานที่มีความยืดหยุ่นรูปแบบอื่น

เรื่องราวในระยะใกล้จึงเป็นการอยู่ร่วมกันของสองระบบ: โซลาร์เซลล์กำลังกลายเป็นแหล่งกำลังการผลิตติดตั้งที่ใหญ่ที่สุด ขณะที่ถ่านหินยังเป็นแหล่งผลิตไฟฟ้าที่มีความมั่นคงสูง การเปลี่ยนผ่านออกจากถ่านหินในท้ายที่สุดจะไม่ได้ขึ้นอยู่กับการติดตั้งแผงให้มากขึ้นเพียงอย่างเดียว แต่ขึ้นอยู่กับความสามารถของจีนในการนำไฟฟ้าจากแผงเหล่านั้นมาใช้ได้อย่างเชื่อถือได้

ผลต่ออุตสาหกรรมโซลาร์เซลล์จีนและห่วงโซ่อุปทานโลก

การชะลอตัวของตลาดภายในประเทศสร้างโจทย์ยากให้กับผู้ผลิตอุปกรณ์โซลาร์เซลล์ของจีน การเติบโตของโครงการที่ลดลง กำลังการผลิตส่วนเกิน และการแข่งขันด้านราคาที่รุนแรง กดดันอัตรากำไรตลอดห่วงโซ่การผลิต นักวิเคราะห์เชื่อมโยงการเปลี่ยนนโยบายของจีนกับการขยายตัวของโซลาร์เซลล์ที่ชะลอลง และความท้าทายต่อผู้ผลิตที่ต้องรับมือกับภาวะผลิตเกินความต้องการ

แรงกดดันดังกล่าวอาจส่งผลไปยังตลาดโลก หากผู้ผลิตจีนหันมาแข่งขันเพื่อยอดขายในต่างประเทศมากขึ้น ราคาแผงที่ลดลงอาจช่วยให้ประเทศอื่นติดตั้งโซลาร์เซลล์ได้ถูกลง แต่ภาวะอุปทานล้นตลาดที่ยืดเยื้อก็อาจเร่งการปิดโรงงาน การควบรวมกิจการ และการออกจากตลาดของบริษัทที่แข่งขันได้น้อยกว่า

สำหรับนักลงทุน ประเด็นสำคัญจึงไม่ใช่เพียงโซลาร์เซลล์ชนะการแข่งขันด้านกำลังการผลิตกับถ่านหิน แต่คืออุตสาหกรรมโซลาร์เซลล์จีนกำลังเข้าสู่ยุคที่ขับเคลื่อนด้วยตลาดมากขึ้น ในเวลาเดียวกับที่กำลังการผลิตติดตั้งมีขนาดใหญ่จนส่งผลต่อทั้งระบบ บริษัทและโครงการที่จะได้เปรียบในอนาคตน่าจะเป็นผู้ที่บริหารความเสี่ยงด้านราคาได้ มีสิทธิ์เข้าถึงโครงข่ายที่ดี และช่วยเปลี่ยนไฟฟ้าที่ผลิตได้ไม่สม่ำเสมอให้กลายเป็นพลังงานที่พึ่งพาได้

บทสรุป

การที่กำลังการผลิตโซลาร์เซลล์ของจีนแซงถ่านหินในเดือนกรกฎาคม 2026 เป็นหมุดหมายครั้งประวัติศาสตร์ของการขยายตัวด้านพลังงานหมุนเวียน แต่ยังไม่ใช่เรื่องราวของการแทนที่ถ่านหินในทันที การผลิตไฟฟ้าจากโซลาร์เซลล์ยังเติบโตเร็ว ขณะที่การติดตั้งใหม่ชะลอตัวลงอย่างมากหลังการปฏิรูประบบราคา

ขั้นต่อไปที่สำคัญที่สุดคือการสร้างโครงข่าย ระบบกักเก็บพลังงาน และโครงสร้างตลาดที่ทำให้กำลังการผลิตโซลาร์เซลล์มหาศาลของจีนกลายเป็นไฟฟ้าที่จ่ายให้ผู้บริโภคได้อย่างมั่นคงและมีสัดส่วนมากขึ้น