ทำไมพันธบัตรและหุ้นทั่วโลกร่วงพร้อมกัน

ตลาดโลกไม่ได้กำลังเผชิญกับการร่วงลงจากสาเหตุเดียว แต่เป็นการปรับมุมมองใหม่พร้อมกันในหลายตลาด นักลงทุนกำลังประเมินความเป็นไปได้ว่าเงินเฟ้อจะอยู่ในระดับสูงนานขึ้น ขณะที่รัฐบาลยังต้องกู้เงินจำนวนมากเพื่อชดเชยงบประมาณ ขยายการใช้จ่ายด้านกลาโหม และรับภาระดอกเบี้ยที่เพิ่มขึ้น ผลลัพธ์คือพันธบัตรถูกขาย ผลตอบแทนพันธบัตรพุ่งขึ้น และหุ้นถูกกดดันตามมา 249

จุดเริ่มต้นอยู่ที่ราคาน้ำมัน

ช่องทางส่งผ่านสำคัญคือพลังงาน การโจมตีระลอกใหม่และความเสี่ยงที่การขนส่งน้ำมันผ่านช่องแคบฮอร์มุซจะหยุดชะงัก ทำให้ราคาน้ำมันดิบพุ่งแตะระดับสูงสุดในรอบ 5 สัปดาห์ในช่วงการซื้อขายวันที่ 1–2 กันยายน 917

น้ำมันที่แพงขึ้นสามารถเพิ่มต้นทุนขนส่ง การผลิต และค่าใช้จ่ายของครัวเรือน เมื่อแรงกดดันด้านพลังงานกลับมา ธนาคารกลางก็จะนำเงินเฟ้อกลับสู่เป้าหมายได้ยากขึ้น นักลงทุนจึงเริ่มลดความหวังเรื่องการลดดอกเบี้ย และหันมาประเมินว่าธนาคารกลางสหรัฐฯ หรือธนาคารกลางแห่งอื่นอาจต้องคงดอกเบี้ยสูงนานกว่าเดิม หรืออาจขึ้นดอกเบี้ยเพื่อสกัดเงินเฟ้อ 917

Reuters รายงานว่าเงินเฟ้อในยูโรโซนกลับขึ้นมาเหนือ 3% ในเดือนสิงหาคมจากต้นทุนพลังงานที่สูงขึ้น ขณะที่ตลาดเริ่มให้น้ำหนักกับความเป็นไปได้ที่ธนาคารกลางสหรัฐฯ หรือ Fed อาจขึ้นดอกเบี้ย

ทำไมผลตอบแทนพันธบัตรจึงพุ่งขึ้นทั่วโลก

หลักการพื้นฐานคือ ราคาพันธบัตรกับผลตอบแทนพันธบัตรเคลื่อนไหวสวนทางกัน เมื่อผู้ลงทุนขายพันธบัตรรัฐบาล ราคาจะลดลงและผลตอบแทนจะสูงขึ้น ผลตอบแทนดังกล่าวสะท้อนว่าผู้ลงทุนต้องการค่าตอบแทนมากขึ้นเพื่อแลกกับการให้รัฐบาลกู้เงิน จึงกลายเป็นสัญญาณว่าต้นทุนทางการเงินในระบบเศรษฐกิจกำลังสูงขึ้นด้วย

การปรับราคาครั้งนี้เกิดขึ้นในหลายประเทศ ได้แก่

• ผลตอบแทนพันธบัตรรัฐบาลสหรัฐฯ อายุ 10 ปีขึ้นไปแตะประมาณ 4.8% ซึ่งเป็นระดับสูงสุดในช่วงที่รายงาน และใกล้ระดับสูงสุดในรอบหลายปี 910
• ผลตอบแทนพันธบัตรรัฐบาลญี่ปุ่นอายุ 10 ปีแตะ 3% เป็นครั้งแรกนับตั้งแต่ปี 1996 210
• ผลตอบแทนพันธบัตรรัฐบาลเยอรมนีอายุ 10 ปีขึ้นสู่ระดับสูงสุดในราว 15 ปี ขณะที่ผลตอบแทนพันธบัตรรัฐบาลสหราชอาณาจักรอายุ 30 ปีแตะระดับสูงสุดนับตั้งแต่ปี 1998 1012

เงินเฟ้อไม่ใช่ปัจจัยเดียว นักลงทุนยังกังวลว่ารัฐบาลต้องออกพันธบัตรจำนวนมากเพื่อชดเชยการขาดดุล เพิ่มงบกลาโหม และจ่ายดอกเบี้ยหนี้ที่สูงขึ้น การออกพันธบัตรในปริมาณมากอาจบีบให้รัฐบาลต้องเสนอผลตอบแทนที่สูงขึ้นเพื่อดึงดูดผู้ซื้อ โดยเฉพาะในช่วงที่ความเสี่ยงด้านเงินเฟ้อและนโยบายเพิ่มขึ้นอยู่แล้ว 24

ทำไมหุ้นจึงร่วงตามหลังพันธบัตร

ผลตอบแทนพันธบัตรรัฐบาลที่สูงขึ้นทำให้พันธบัตรกลายเป็นทางเลือกที่แข่งขันกับหุ้นมากขึ้น และยังเพิ่ม “อัตราคิดลด” ที่ใช้ประเมินมูลค่ากำไรของบริษัทในอนาคต ผลกระทบนี้รุนแรงที่สุดกับบริษัทเติบโตสูง เพราะกำไรส่วนใหญ่ที่นักลงทุนคาดหวังอยู่ห่างออกไปอีกหลายปี เมื่ออัตราคิดลดสูงขึ้น กระแสเงินสดในอนาคตก็มีมูลค่าในปัจจุบันลดลง

แรงกดดันดังกล่าวเห็นได้ชัดในสหรัฐฯ โดย S&P 500 ลดลงราว 0.7% เป็นวันที่สามติดต่อกัน ขณะที่ Nasdaq 100 ลดลง 1.3% หุ้นเทคโนโลยีเป็นหนึ่งในกลุ่มที่ปรับตัวลงเด่นชัด และ Nvidia ลดลง 1.5% ในช่วงการซื้อขายที่ Bloomberg รายงาน 1920

ตลาดเอเชียมีรูปแบบเดียวกัน ในวันที่ 2 กันยายน Nikkei 225 ของญี่ปุ่นลดลง 3% Kospi ของเกาหลีใต้ลดลง 3.6% และ Hang Seng ของฮ่องกงลดลง 0.8% ส่วน SoftBank ซึ่งเป็นผู้ลงทุนใน OpenAI ลดลง 6.3% Samsung Electronics ลดลง 3.3% และ SK Hynix ลดลง 3.5% 18

ตลาดยุโรปก็ได้รับผลกระทบจากแรงกดดันชุดเดียวกัน ทั้งราคาน้ำมันที่สูงขึ้น ผลตอบแทนพันธบัตรที่พุ่งขึ้น และความคาดหวังว่านโยบายการเงินจะตึงตัวมากขึ้น ดัชนี STOXX 600 ของยุโรปลดลง 0.99% ในหนึ่งช่วงการซื้อขาย ขณะที่ผลตอบแทนพันธบัตรรัฐบาลเยอรมนีอายุ 10 ปีเพิ่มขึ้นตามแนวโน้มเงินเฟ้อที่แย่ลง 8

ผลกระทบต่อการลงทุนใน AI

การเทขายครั้งนี้ไม่ได้แปลว่าความต้องการปัญญาประดิษฐ์ หรือ AI หายไปอย่างฉับพลัน แต่สะท้อนว่าบริษัทและโครงการที่เกี่ยวข้องกับ AI มีความอ่อนไหวต่ออัตราดอกเบี้ย

ธุรกิจเติบโตสูงมักถูกประเมินมูลค่าจากการขยายตัวที่คาดว่าจะเกิดขึ้นในอนาคต ดังนั้นผลตอบแทนพันธบัตรระยะยาวที่สูงขึ้นจึงสามารถกดมูลค่าหุ้นได้ แม้แนวโน้มการดำเนินงานของบริษัทจะยังไม่เปลี่ยนแปลง นอกจากนี้ ดอกเบี้ยที่สูงขึ้นยังทำให้โครงการที่ใช้เงินลงทุนมาก เช่น ศูนย์ข้อมูล โรงงานผลิตชิป และโครงสร้างพื้นฐาน AI ต้องผ่านเกณฑ์ความคุ้มค่าที่เข้มงวดขึ้น

จึงเกิดความเสี่ยงสองด้านพร้อมกัน คือ นักลงทุนอาจยอมจ่ายในราคาที่ต่ำลงสำหรับการเติบโตในอนาคต และบริษัทอาจต้องแบกรับต้นทุนเงินทุนที่สูงขึ้นเพื่อสร้างโครงสร้างพื้นฐานดังกล่าว ปฏิกิริยาของตลาดจึงเป็นผลจากการประเมินมูลค่าและต้นทุนทางการเงินเป็นหลัก ไม่ใช่หลักฐานว่าวัฏจักรเทคโนโลยี AI สิ้นสุดลงแล้ว

บ้าน ธุรกิจ และครัวเรือนจะได้รับผลอย่างไร

ผลตอบแทนพันธบัตรรัฐบาลมีอิทธิพลต่อต้นทุนการกู้ยืมในวงกว้าง ผลตอบแทนพันธบัตรรัฐบาลสหรัฐฯ เป็นเกณฑ์อ้างอิงสำคัญของหนี้ภาคธุรกิจและสินเชื่อประเภทอื่น ๆ ขณะที่พันธบัตรรัฐบาลสหรัฐฯ อายุ 10 ปีมีความเชื่อมโยงใกล้ชิดกับอัตราดอกเบี้ยสินเชื่อบ้าน 10

หากผลตอบแทนยังอยู่ในระดับสูง บริษัทอาจชะลอการลงทุน ครัวเรือนอาจเข้าถึงสินเชื่อบ้านได้ยากขึ้น และผู้บริโภคอาจลดการใช้จ่าย ภาวะนี้สร้างแรงกดดันที่น่ากังวล เพราะราคาพลังงานอาจทำให้เงินเฟ้อยังสูง ขณะเดียวกันเงื่อนไขทางการเงินที่ตึงตัวก็ทำให้เศรษฐกิจชะลอลง ความเสี่ยงจึงมีลักษณะคล้ายภาวะเงินเฟ้อสูงควบคู่กับการเติบโตที่อ่อนแรง แม้ข้อมูลที่มีอยู่ยังไม่ยืนยันว่าจะเกิดผลลัพธ์ดังกล่าวอย่างแน่นอน 45

ความตึงเครียดใน G20 มีบทบาทอย่างไร

การประชุมรัฐมนตรีคลังและผู้ว่าการธนาคารกลางของกลุ่ม G20 จัดขึ้นท่ามกลางปัญหาหนี้สูง เงินเฟ้อ สงคราม และต้นทุนการกู้ยืมที่เพิ่มขึ้น แถลงการณ์ของประธานการประชุมได้รับความเห็นชอบจากสมาชิกทั้งหมดที่เข้าร่วม ยกเว้นจีนซึ่งคัดค้านข้อความบางย่อหน้า

รายงานข่าวยังระบุถึงความเห็นต่างเกี่ยวกับหนี้สาธารณะ ความไม่สมดุลของเศรษฐกิจโลก การเติบโต แรงกดดันทางเศรษฐกิจต่ออิหร่าน และการเข้าร่วมของรัสเซีย

ความขัดแย้งทางการทูตเหล่านี้ไม่ใช่กลไกโดยตรงที่ทำให้เกิดแรงเทขายพันธบัตร แต่สะท้อนว่าประเทศเศรษฐกิจขนาดใหญ่อาจประสานนโยบายได้ยากขึ้น ในช่วงที่ต้องรับมือกับแรงกระแทกด้านพลังงาน หนี้ และเงินเฟ้อพร้อมกัน

สิ่งที่ตลาดกำลังจับตาต่อไป

คำถามสำคัญคือแรงกระแทกจากน้ำมันจะคลี่คลายอย่างรวดเร็ว หรือจะฝังตัวอยู่ในความคาดหวังเงินเฟ้อ หากราคาพลังงานลดลงและตลาดกลับมาคาดการณ์การขึ้นดอกเบี้ยน้อยลง แรงกดดันต่อพันธบัตรและหุ้นเติบโตอาจผ่อนคลาย

แต่หากราคาน้ำมันยังสูง ขณะที่รัฐบาลยังคงกู้เงินจำนวนมาก ผลตอบแทนพันธบัตรก็อาจอยู่ในระดับสูงต่อไป แม้เศรษฐกิจจะชะลอตัว นี่คือภาวะ “ดอกเบี้ยสูงนานกว่าคาด” ที่ตลาดกำลังตอบสนองอยู่—พันธบัตรเผชิญการขาดทุนจากผลตอบแทนที่สูงขึ้น หุ้นเติบโตและหุ้น AI ถูกกดดันด้านมูลค่า ส่วนครัวเรือนและบริษัทต้องรับต้นทุนทางการเงินที่แพงขึ้น

ดังนั้น การร่วงลงพร้อมกันของหุ้นและพันธบัตรจึงไม่ใช่คำตัดสินต่ออุตสาหกรรมใดอุตสาหกรรมหนึ่ง แต่เป็นสัญญาณว่าตลาดกำลังตีราคาต้นทุนของเงินและความเสี่ยงทางภูมิรัฐศาสตร์ใหม่ให้สูงขึ้น