จีนพัฒนาห่วงโซ่อุปทานเซมิคอนดักเตอร์ไปไกลแค่ไหน ภายใต้มาตรการควบคุมการส่งออกของสหรัฐฯ

จีนกำลังทำให้ห่วงโซ่อุปทานเซมิคอนดักเตอร์ของตนรับมือกับมาตรการควบคุมการส่งออกของสหรัฐฯ ได้ดีขึ้นอย่างมีนัยสำคัญ โดยความคืบหน้าที่เห็นได้ชัดอยู่ในอุปกรณ์และวัสดุการผลิตชิป การผลิตชิปโหนด成熟 ชิปกำลัง และเซมิคอนดักเตอร์สารประกอบ

แต่ภาพดังกล่าวควรตีความว่าเป็น การเพิ่มความมั่นคงและความยืดหยุ่นของห่วงโซ่อุปทาน ไม่ใช่หลักฐานว่าจีนสามารถพึ่งพาตนเองได้ครบทุกด้าน หรือเทียบเท่าผู้นำในเทคโนโลยีชิประดับแนวหน้าแล้ว 57

อุปกรณ์และวัสดุในประเทศมีบทบาทมากขึ้น

คณะกรรมการพัฒนาและปฏิรูปแห่งชาติของจีน หรือ NDRC ซึ่งเป็นหน่วยงานวางแผนเศรษฐกิจระดับชาติ ระบุว่าอุปกรณ์การผลิตเซมิคอนดักเตอร์และวัสดุสำคัญที่ผลิตในประเทศถูกนำมาใช้เพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่อง ส่งผลให้ภาคอุตสาหกรรมมีความเสี่ยงต่อการสะดุดของอุปทานจากต่างประเทศลดลง 37

NDRC ยังระบุว่าขีดความสามารถด้านการออกแบบและการผลิตชิประดับสูงกำลังพัฒนา ขณะที่จีนเริ่มสร้างจุดแข็งเฉพาะทางในเซมิคอนดักเตอร์กำลังและเซมิคอนดักเตอร์สารประกอบ รวมถึงมีความคืบหน้าในด้านการบรรจุชิปขั้นสูงและหน่วยความจำ 7

จากความสำเร็จรายจุด สู่ระบบนิเวศทั้งห่วงโซ่

ทิศทางใหม่ของจีนไม่ได้มุ่งเพียงการสร้าง “จุด突破” ทางเทคโนโลยีเป็นรายโครงการ แต่ต้องการเชื่อมโยงอุตสาหกรรมตลอดห่วงโซ่คุณค่า ได้แก่ การออกแบบชิป โรงงานผลิต อุปกรณ์ วัสดุ การบรรจุและทดสอบ การใช้งาน เงินทุน และงานวิจัย 57

แนวทางนี้มีความสำคัญในทางปฏิบัติ เพราะโรงงานผลิตชิปไม่สามารถดำเนินงานได้อย่างโดดเดี่ยว หากขาดเครื่องมือจากต้นน้ำ สารเคมี ชิ้นส่วน ซอฟต์แวร์ บริการบำรุงรักษา และลูกค้าในปลายน้ำที่มีคุณสมบัติเหมาะสม การสร้างผู้ผลิตภายในประเทศให้ครบหลายส่วนจึงช่วยให้จีนมีทางเลือกในการทดแทนการนำเข้าและรักษาการผลิตได้มากขึ้น

“ปลอดภัยขึ้น” ไม่ได้หมายถึง “เป็นอิสระโดยสมบูรณ์”

คำกล่าวของจีนที่ว่าห่วงโซ่อุปทานมีความ “ปลอดภัยขึ้นอย่างมีนัยสำคัญ” ควรเข้าใจว่า จีนมีความสามารถมากขึ้นในการประคองการผลิตและทดแทนปัจจัยการผลิตบางส่วนด้วยสินค้าภายในประเทศ ไม่ได้หมายความว่าจีนปิดช่องว่างกับสหรัฐฯ ญี่ปุ่น เนเธอร์แลนด์ ไต้หวัน หรือเกาหลีใต้ได้ครบทุกเทคโนโลยี 12

มาตรการของสหรัฐฯ และพันธมิตรยังจำกัดการเข้าถึงเทคโนโลยีลิโทกราฟีขั้นสูง อุปกรณ์การผลิตบางประเภท และเทคโนโลยีคอมพิวเตอร์สำหรับปัญญาประดิษฐ์ระดับแนวหน้า 12 ขณะเดียวกัน NDRC ยังไม่ได้เผยแพร่ตัวเลขวัดการพึ่งพาตนเองที่ครอบคลุม หรือรายละเอียดว่าอุปกรณ์และวัสดุใดทดแทนการนำเข้าได้มากน้อยเพียงใด โดยเฉพาะในส่วนที่เกี่ยวข้องกับโปรเซสเซอร์ AI และชิประดับสูง 3

แผนห้าปีฉบับที่ 15 จะระดมทรัพยากรทั้งประเทศ

ภายใต้แผนห้าปีฉบับที่ 15 ระหว่างปี 2026–2030 ปักกิ่งตั้งใจใช้แนวทางที่เรียกว่า “การระดมกำลังทั้งประเทศ” เพื่อประสานหน่วยงานรัฐ แหล่งเงินทุนของรัฐ สถาบันวิจัย รัฐบาลท้องถิ่น และบริษัทต่าง ๆ ให้มุ่งไปที่คอขวดทางเทคโนโลยีหลัก 112

นโยบายดังกล่าวให้ความสำคัญกับการพึ่งพาตนเองมากขึ้นในหลายสาขา รวมถึงเซมิคอนดักเตอร์ อุปกรณ์ขั้นสูง เครื่องมือ และซอฟต์แวร์ โดยแผนดังกล่าววางเป้าหมายให้เกิด “การ突破ครั้งสำคัญ” ในเทคโนโลยีแกนกลาง แต่เป้าหมายนี้ยังเป็นสิ่งที่ต้องดำเนินการให้สำเร็จ ไม่ใช่ผลลัพธ์ที่เกิดขึ้นครบถ้วนแล้ว 114

ลิโทกราฟียังคงเป็นคอขวดหลัก

จุดอ่อนที่สำคัญที่สุดของจีนยังอยู่ที่ลิโทกราฟีขั้นสูง ซึ่งเป็นเทคโนโลยีที่ใช้ถ่ายโอนลวดลายวงจรลงบนเวเฟอร์ ผู้บริหารอุตสาหกรรมเซมิคอนดักเตอร์จีนเรียกร้องให้มีความพยายามที่ประสานงานในระดับชาติเพื่อพัฒนาระบบลิโทกราฟีที่ใช้งานได้จริงในช่วงปี 2026–2030 214

จีนมีรายงานความก้าวหน้าในส่วนประกอบบางอย่าง เช่น แหล่งกำเนิดแสง EUV แท่นวางเวเฟอร์ และระบบออปติคัล แต่การนำส่วนประกอบเหล่านี้มาประกอบเป็นระบบสมบูรณ์ที่ทำงานได้อย่างมีเสถียรภาพยังเป็นโจทย์ที่ต้องแก้ไข 2

สรุป

จีนกำลังมีความสามารถเพิ่มขึ้นในการผลิตและจัดหาเซมิคอนดักเตอร์หลากหลายประเภทภายใต้แรงกดดันจากมาตรการควบคุมการส่งออก ผลลัพธ์ที่ชัดเจนที่สุดในระยะใกล้คือความยืดหยุ่นของห่วงโซ่อุปทานที่สูงขึ้น และความสามารถในการใช้ปัจจัยการผลิตภายในประเทศแทนการนำเข้าในบางส่วน

อย่างไรก็ตาม การก้าวสู่ความเป็นอิสระอย่างเต็มรูปแบบในชิประดับแนวหน้ายังไม่พิสูจน์ได้ โดยเฉพาะเมื่อจีนยังต้องเร่งพัฒนาเทคโนโลยีลิโทกราฟีและองค์ประกอบสำคัญของการผลิตชั้นสูง ดังนั้น “การ突破ครั้งสำคัญ” ในแผนห้าปีฉบับที่ 15 จึงควรถูกมองว่าเป็นเป้าหมายเชิงนโยบาย มากกว่าจะเป็นข้อสรุปว่าจีนบรรลุความเป็นอิสระทางเทคโนโลยีแล้ว 125