จีนวางเงื่อนไขเจรจา AI กับสหรัฐฯ ก่อนการประชุมทรัมป์–สี จิ้นผิง

เงื่อนไขของจีน: ต้องลดแรงกดดันก่อนจึงจะคุยกันจริงจัง

จีนกำลังพยายามทำให้การหารือด้านความปลอดภัยของ AI ระหว่างจีนกับสหรัฐฯ มีเงื่อนไขว่า วอชิงตันต้องปรับเปลี่ยนนโยบายที่ปักกิ่งมองว่าเป็นการกดดันและสกัดความก้าวหน้าทางเทคโนโลยีของจีนเสียก่อน โดยเฉพาะการขู่ว่าจะสอบสวนบริษัท AI จีน ใช้มาตรการคว่ำบาตร และจำกัดการค้า 15

บัญชี Yuyuantantian ซึ่งเชื่อมโยงกับสถานีโทรทัศน์ CCTV ของทางการจีน ระบุว่าสหรัฐฯ ต้องแสดงให้เห็นว่าบริษัท AI ของตนอยู่ภายใต้กฎด้านความปลอดภัย การเปิดเผยข้อมูล และการตรวจสอบที่เท่าเทียมกัน ก่อนจะมีการพูดคุยเชิงสาระสำคัญกับจีน นอกจากนี้ จีนยังย้ำว่าควรแยก “ภัยคุกคามด้านความมั่นคงที่แท้จริง” ออกจาก “การแข่งขันทางเทคโนโลยี” ให้ชัดเจน 1

อย่างไรก็ตาม รายละเอียดเชิงปฏิบัติของเงื่อนไขทั้งหมดที่จีนอาจส่งให้สหรัฐฯ ยังไม่ปรากฏอย่างครบถ้วนในรายงานที่เข้าถึงได้ การระบุเงื่อนไขที่เฉพาะเจาะจงกว่านี้จึงอาจเกินกว่าหลักฐานที่มีอยู่

ทำไมปักกิ่งจึงใช้คำว่า “AI hegemonism”

กระทรวงพาณิชย์จีนกล่าวหาสหรัฐฯ ว่ากำลังใช้ข้อกล่าวหาเรื่องการขโมยทรัพย์สินทางปัญญาและการฝ่าฝืนกฎควบคุมการส่งออก เป็นเหตุผลในการกดดันบริษัท AI จีน ทั้งที่ยังไม่มีมูลฐานข้อเท็จจริงหรือกฎหมายที่ชัดเจนเพียงพอในมุมมองของปักกิ่ง 4

จีนจึงเรียกแนวทางดังกล่าวว่า “AI hegemonism” หรือการใช้อำนาจครอบงำด้าน AI พร้อมเตือนว่าจะใช้มาตรการตอบโต้หากสหรัฐฯ ดำเนินการที่สร้างความเสียหายอย่างมีนัยสำคัญต่อผลประโยชน์ของจีน 4

ข้อกล่าวหานี้สะท้อนว่าความขัดแย้งไม่ได้จำกัดอยู่ที่คำถามว่าโมเดลใดถูกคัดลอกหรือใครละเมิดทรัพย์สินทางปัญญาเท่านั้น แต่ยังเกี่ยวข้องกับความพยายามของแต่ละฝ่ายในการรักษาความได้เปรียบด้านชิป โมเดล ข้อมูล และโครงสร้างพื้นฐาน AI

ข้อกล่าวหาของ Anthropic ต่อ Alibaba และ Qwen

Anthropic ผู้พัฒนาโมเดล Claude กล่าวในจดหมายลงวันที่ 10 มิถุนายนที่ส่งถึงสมาชิกอาวุโสของวุฒิสภาสหรัฐฯ ว่า ผู้ดำเนินการที่เชื่อมโยงกับ Alibaba และห้องปฏิบัติการ Qwen ได้สร้างบัญชี Claude ปลอมเกือบ 25,000 บัญชี และทำให้เกิดการโต้ตอบกับโมเดลมากกว่า 28.8 ล้านครั้ง ระหว่างวันที่ 22 เมษายนถึง 5 มิถุนายน 2026 23

Anthropic ระบุว่าการดำเนินการดังกล่าวมีเป้าหมายเพื่อทำ model distillation หรือการฝึกโมเดลที่มีขนาดหรือความสามารถด้อยกว่าโดยใช้คำตอบจากโมเดลที่มีความสามารถสูงกว่า วิธีนี้อาจช่วยให้ผู้พัฒนาสกัดรูปแบบการทำงานและความสามารถสำคัญของ Claude ไปสร้างหรือปรับปรุงระบบของตนเองได้ โดยข้อกล่าวหามุ่งไปที่ความสามารถด้านการเขียนโปรแกรม และการให้เหตุผลแบบมีตัวแทนหรือระบบอัตโนมัติที่สามารถวางแผนและดำเนินงานต่อเนื่องได้ 210

ตัวเลขและรายละเอียดทั้งหมดนี้ยังเป็นข้อกล่าวหาของ Anthropic ไม่ใช่ข้อสรุปจากคำวินิจฉัยที่ยุติแล้ว และหลักฐานที่รวบรวมได้ในที่นี้ยังไม่ยืนยันจุดยืนของ Alibaba ต่อข้อกล่าวหาดังกล่าว 3

การตอบโต้ของจีนและการควบคุมโมเดลของตนเอง

ปักกิ่งมองว่าข้อร้องเรียนของ Anthropic รวมถึงแผนคว่ำบาตรหรือจำกัดบริษัทจีน เป็นส่วนหนึ่งของความพยายามของสหรัฐฯ ที่ต้องการรักษาความได้เปรียบทางเทคโนโลยี มากกว่าจะเป็นการบังคับใช้กฎด้านความปลอดภัยหรือทรัพย์สินทางปัญญาอย่างเป็นกลาง 4

ในอีกด้านหนึ่ง ทางการจีนก็พิจารณามาตรการที่มีลักษณะตอบโต้ โดยหารือกับบริษัทเทคโนโลยีชั้นนำเกี่ยวกับการจำกัดการเข้าถึงโมเดล AI ที่มีความสามารถสูงที่สุดของจีนจากต่างประเทศ รวมถึงโมเดลที่ยังไม่เปิดตัว และทั้งโมเดลแบบปิดกับโมเดลแบบ open-weight ซึ่งผู้ใช้สามารถดาวน์โหลดและปรับแต่งน้ำหนักของโมเดลได้ 610

รายงานดังกล่าวระบุว่าการหารือภายในจีนมีหน่วยงานด้านการค้าเป็นแกนนำ ไม่ใช่หลักฐานว่ามีการออกกฎถาวรแล้ว ดังนั้น ทิศทางที่เห็นในขณะนี้ควรเข้าใจว่าเป็นการพิจารณานโยบายมากกว่ามาตรการที่มีผลบังคับใช้เต็มรูปแบบ 610

ประเด็นที่การเจรจาเดือนกันยายนอาจพูดถึง

การเจรจา AI ซึ่งคาดว่าจะเกิดขึ้นก่อนการเยือนสหรัฐฯ ของประธานาธิบดีสี จิ้นผิง และการประชุมสุดยอดกับประธานาธิบดีโดนัลด์ ทรัมป์ในวันที่ 24 กันยายน 2026 ยังมีรายละเอียดเรื่องสถานที่ ผู้เข้าร่วม และขอบเขตการหารือที่ไม่แน่นอน 56

ประเด็นที่มีแนวโน้มถูกหยิบยกขึ้นมา ได้แก่

• ความเสี่ยงจากโมเดล AI ระดับแนวหน้า โดยเฉพาะความเสี่ยงที่มนุษย์จะควบคุมระบบได้ยากขึ้น และการนำโมเดลไปใช้ในทางที่เป็นอันตราย 7
• ความมั่นคงปลอดภัยไซเบอร์ รวมถึงความเป็นไปได้ที่โมเดลที่มีความสามารถสูงจะช่วยสนับสนุนการโจมตีทางไซเบอร์ 47
• การสกัดความสามารถจากโมเดล หรือ distillation ซึ่งกลายเป็นจุดปะทะระหว่างการพัฒนาโมเดลอย่างเปิดกว้างกับการคุ้มครองทรัพย์สินทางปัญญา 34
• นิยามของ “frontier AI” หรือโมเดล AI ระดับแนวหน้าที่มีความสามารถสูงกว่าระบบทั่วไป หากทั้งสองฝ่ายตกลงเกณฑ์พื้นฐานร่วมกันได้ ก็อาจนำไปสู่การหารือเรื่องการรายงานความเสี่ยง การทดสอบ และมาตรฐานความปลอดภัยในอนาคต
• กติกาสำหรับโมเดลแบบ open-weight จีนมีบริษัทที่พัฒนาโมเดลซึ่งดาวน์โหลดและแก้ไขได้อย่างรวดเร็ว ขณะที่บริษัทสหรัฐฯ หลายแห่งใช้โมเดลแบบปิดและควบคุมการเข้าถึงอย่างเข้มงวด ความแตกต่างนี้ทำให้ทั้งสองฝ่ายมีมุมมองต่างกันโดยพื้นฐานเกี่ยวกับการบังคับใช้กฎและการวางระบบป้องกัน 89

เหตุใดข้อตกลงใหญ่จึงเกิดขึ้นได้ยาก

ประเด็นขัดแย้งระหว่างจีนกับสหรัฐฯ เป็นเรื่องของความได้เปรียบเชิงยุทธศาสตร์พอ ๆ กับความปลอดภัยของ AI วอชิงตันต้องการป้องกันไม่ให้ชิป โมเดล และองค์ความรู้ขั้นสูงของสหรัฐฯ ช่วยเพิ่มศักยภาพทางทหารหรือไซเบอร์ของจีน ขณะที่ปักกิ่งมองว่าข้อจำกัดเหล่านี้มีเป้าหมายรักษาความเหนือกว่าของสหรัฐฯ 4

ข้อกล่าวหาเกี่ยวกับ Anthropic และความเป็นไปได้ของมาตรการลงโทษบริษัทจีนยังเสี่ยงทำลายบรรยากาศของการเจรจาที่กำลังเตรียมการอยู่ 34 ในบริบทนี้ ผลลัพธ์ที่เป็นไปได้มากกว่าข้อตกลงครอบคลุมคือการกำหนดนิยามหรือเกณฑ์ร่วมของ “frontier AI” ซึ่งเป็นประเด็นทางเทคนิคที่แคบกว่า

การตกลงเรื่องการควบคุมการส่งออก การบังคับใช้ทรัพย์สินทางปัญญา การเข้าถึงโมเดล หรือการตรวจสอบข้ามพรมแดนจะยากกว่ามาก เพราะแต่ละเรื่องเชื่อมโยงโดยตรงกับความมั่นคงและอำนาจต่อรองทางเศรษฐกิจของทั้งสองประเทศ

จากโต๊ะเจรจาสู่สนามแข่งโครงสร้างพื้นฐานทั่วโลก

การแข่งขันไม่ได้เกิดขึ้นเฉพาะในห้องประชุมระดับรัฐบาล แต่ยังขยายไปสู่ศูนย์ข้อมูล ชิป คลาวด์ และมาตรฐานทางเทคโนโลยีในประเทศที่สาม

Huawei เสนอสร้างศูนย์ข้อมูล AI ให้รัฐบาลอียิปต์เพื่อรองรับการใช้งานภาครัฐ รวมถึงงานด้านทหารและการเฝ้าระวัง โดยข้อเสนอประกอบด้วยชิป Ascend 950 จำนวน 1,408 ตัวสำหรับระบบฝึกโมเดล และชิปอีก 600 ตัวสำหรับคลัสเตอร์ประมวลผลหลังการฝึก 212

ข้อเสนอนี้ทำให้เจ้าหน้าที่สหรัฐฯ กำลังพิจารณาข้อเสนอแข่งขัน ซึ่งสะท้อนการช่วงชิงอิทธิพลเหนือโครงสร้างพื้นฐาน AI ในแอฟริกาและตะวันออกกลาง ประเทศที่เป็นเจ้าของศูนย์ข้อมูลและระบบประมวลผลไม่ได้เพียงขายฮาร์ดแวร์ แต่ยังอาจสร้างความสัมพันธ์ระยะยาวด้านคลาวด์ ข้อมูล มาตรฐาน และการกำกับดูแลเทคโนโลยี

สองแนวทางต่อระเบียบ AI โลก

จีนกำลังผลักดันโมเดลแบบ open-weight และนำเสนอกรอบความร่วมมือระหว่างประเทศที่เป็นทางเลือกนอกเหนือจากอิทธิพลของสหรัฐฯ 913 การเติบโตของโมเดลจีนที่เปิดให้ดาวน์โหลดและปรับแต่งได้ ทำให้จีนมีช่องทางเปลี่ยนการเผยแพร่เทคโนโลยีให้กลายเป็นอิทธิพลทางภูมิรัฐศาสตร์

ในทางกลับกัน สหรัฐฯ ยังคงให้ความสำคัญกับการควบคุมการเข้าถึงชิปและโมเดลที่มีความสามารถสูง โดยอ้างเหตุผลด้านความมั่นคง การป้องกันการถ่ายโอนเทคโนโลยี และการจำกัดการใช้งานที่อาจเป็นอันตราย

ดังนั้น การเจรจาในเดือนกันยายนจึงน่าจะเป็นความพยายามสร้างช่องทางสื่อสารและลดความเสี่ยงจากความเข้าใจผิด มากกว่าจะเป็นเวทีที่ทั้งสองประเทศจะยุติการแข่งขันด้าน AI ได้ในครั้งเดียว

ข้อมูลที่อ้างถึงการควบคุมการส่งออกโดรนโดยเฉพาะ ขอบเขตทั้งหมดของข้อเสนอด้านโครงสร้างพื้นฐานของสหรัฐฯ ในแอฟริกาและตะวันออกกลาง รวมถึงตัวเลขการเพิ่มขึ้นของสัดส่วนการใช้งานโมเดล AI ของจีนทั่วโลก ยังไม่ปรากฏหลักฐานรองรับอย่างเพียงพอจากรายงานที่รวบรวมได้ สิ่งที่หลักฐานสนับสนุนชัดเจนคือ การพูดคุยเรื่องความปลอดภัยของ AI กำลังเกิดขึ้นท่ามกลางการแข่งขันที่เร่งตัวขึ้นในทุกชั้นของระบบ ตั้งแต่ชิป โมเดล ศูนย์ข้อมูล และการควบคุมการส่งออก ไปจนถึงการเข้าถึงเชิงพาณิชย์และอำนาจในการกำหนดกติกา 4913