สหรัฐฯ–อิหร่านตึงเครียดรอบใหม่: จากโจมตีเกาะลารักสู่ฐานทัพในจอร์แดน

การยกระดับครั้งล่าสุดเกิดขึ้นหลังช่วงที่สหรัฐฯ หยุดปฏิบัติการทางทหารโดยตรงต่ออิหร่านนานประมาณ 1 เดือน โดยเมื่อวันที่ 30 สิงหาคม กองกำลังสหรัฐฯ โจมตีแท่นยิงจรวดของ IRGC จำนวน 2 แห่งบนเกาะลารัก ใกล้ช่องแคบฮอร์มุซ ต่อมาในวันที่ 31 สิงหาคม IRGC ระบุว่าได้เปิดปฏิบัติการร่วมด้วยขีปนาวุธและโดรนโจมตีฐานทัพคิง ฮุสเซน และฐานอัลอัซรัก หรือที่รู้จักอีกชื่อว่า มูวาฟฟัก ซอลตี ในจอร์แดน 1417

ลำดับเหตุการณ์ค่อนข้างชัดเจน แต่ขนาดความเสียหายและตัวเลขผู้เสียชีวิตยังเป็นประเด็นที่มีข้อมูลขัดแย้งกัน

เกิดอะไรขึ้นบนเกาะลารัก?

กองบัญชาการกลางสหรัฐฯ หรือ CENTCOM ระบุว่า กองกำลังอเมริกันทำลายแท่นยิงของ IRGC 2 แห่งบนเกาะลารัก หลังตรวจพบเจ้าหน้าที่กำลังเตรียมจรวดที่บรรทุกทุ่นระเบิดทะเลเพื่อยิงเข้าสู่ช่องแคบฮอร์มุซ สหรัฐฯ อธิบายว่าการโจมตีมีเป้าหมายเพื่อปกป้องการเดินเรือพาณิชย์ในเส้นทางยุทธศาสตร์แห่งนี้ 611

ตามรายงานที่มีอยู่ นี่เป็นปฏิบัติการทางทหารของสหรัฐฯ ต่ออิหร่านครั้งแรกนับตั้งแต่ช่วงปลายเดือนกรกฎาคม 1314 เหตุการณ์เกิดขึ้นไม่นานหลังวอชิงตันประกาศว่าได้เก็บกู้ทุ่นระเบิดจากเส้นทางเดินเรือเชิงพาณิชย์แล้ว ประธานาธิบดีโดนัลด์ ทรัมป์ยังเตือนว่า เรือหรือยานพาหนะใดก็ตามที่พยายามวางทุ่นระเบิดใหม่จะถูกทำลาย 13

อิหร่านประณามการโจมตีและให้คำมั่นว่าจะตอบโต้ สื่อของรัฐอิหร่านรายงานว่าทหารและพลเรือนเสียชีวิตหรือได้รับบาดเจ็บ แต่ข้อมูลที่มีอยู่ยังไม่สามารถยืนยันจำนวนผู้เสียชีวิตและผู้บาดเจ็บที่แน่นอนได้อย่างเป็นอิสระ 1011

อิหร่านอ้างอะไรเกี่ยวกับการโจมตีฐานทัพในจอร์แดน?

IRGC ระบุว่ากองกำลังอวกาศของตนใช้ขีปนาวุธพิสัยไกลและโดรนโจมตีฐานคิง ฮุสเซน และอัลอัซรัก รายงานจากฝั่งอิหร่านอ้างว่าเป้าหมายรวมถึงโครงสร้างพื้นฐานด้านเทคนิคและซ่อมบำรุง ตลอดจนพื้นที่จอดเครื่องบินขับไล่ พร้อมระบุว่าปฏิบัติการสร้างความเสียหายอย่างหนัก 1012

อิหร่านอธิบายว่าการโจมตีดังกล่าวเป็นการตอบโต้การโจมตีเกาะลารัก ขณะที่รอยเตอร์รายงานคำกล่าวอ้างของ IRGC ว่า ฐานทัพสหรัฐฯ ทั้ง 2 แห่งถูกโจมตีด้วยขีปนาวุธเพื่อเอาคืนปฏิบัติการของสหรัฐฯ 17

อย่างไรก็ตาม คำกล่าวอ้างเรื่องความเสียหายอย่างหนักยังไม่ได้รับการยืนยันอย่างเป็นอิสระจากรายงานที่มีอยู่ ข้อมูลด้านการป้องกันภัยทางอากาศที่เปิดเผยต่อสาธารณะระบุในระดับจำกัดกว่านั้น โดยกองทัพจอร์แดนกล่าวว่าสามารถสกัดขีปนาวุธอิหร่านที่เข้าสู่น่านฟ้าได้ 8 ลูก ขณะที่แหล่งข่าวสหรัฐฯ ที่ Fox News อ้างระบุว่าเกือบทั้งหมดถูกสกัด และยังไม่มีรายงานผลกระทบรุนแรง 2919

จึงยังมีช่องว่างอย่างชัดเจนระหว่างคำอธิบายของอิหร่านที่ระบุว่าเกิดความเสียหายหนัก กับข้อมูลจากจอร์แดนและแหล่งข่าวที่เชื่อมโยงกับสหรัฐฯ ซึ่งชี้ว่าการสกัดทำได้สำเร็จและผลกระทบมีจำกัด รายงานที่ตรวจสอบยังไม่มีข้อมูลยืนยันเกี่ยวกับผู้เสียชีวิตหรือความเสียหายภายในฐานทัพอย่างชัดเจน

ทำไมช่องแคบฮอร์มุซจึงเป็นศูนย์กลางของวิกฤต?

เกาะลารักตั้งอยู่ใกล้ปลายด้านตะวันออกของช่องแคบฮอร์มุซ ทำให้ข้อกล่าวหาว่าแท่นยิงบนเกาะนี้เกี่ยวข้องกับปฏิบัติการวางทุ่นระเบิดมีความสำคัญทางยุทธศาสตร์ วอชิงตันมองว่าการโจมตีเป็นการสกัดภัยคุกคามต่อการเดินเรือที่กำลังจะเกิดขึ้น ขณะที่เตหะรานมองว่าเป็นส่วนหนึ่งของปฏิบัติการทางทหารและเศรษฐกิจที่กว้างขึ้นของสหรัฐฯ 5

ข้อพิพาทจึงไม่ได้จำกัดอยู่ที่แท่นยิง 2 แห่ง อิหร่านระบุว่าช่องแคบจะยังคงปิดจนกว่าสหรัฐฯ จะเปลี่ยนแนวทาง ยอมรับเงื่อนไขที่เกี่ยวข้องกับการยุติสงคราม ยกเลิกการปิดล้อม ยกเลิกมาตรการคว่ำบาตรน้ำมัน และปล่อยทรัพย์สินของอิหร่านที่ถูกอายัดไว้

ส่วนสหรัฐฯ ระบุว่าสามารถคงการปิดล้อมทางทะเลต่ออิหร่านได้อย่างไม่มีกำหนด และพร้อมเพิ่มแรงกดดันทางเศรษฐกิจต่อเตหะราน จุดยืนที่สวนทางกันทำให้ช่องแคบฮอร์มุซเป็นทั้งจุดปะทะทางทหารและเครื่องมือต่อรองสำคัญของความขัดแย้ง

ความเสี่ยงทางเศรษฐกิจอยู่ตรงไหน?

การเดินเรือผ่านช่องแคบฮอร์มุซชะลอตัวลงอย่างมากก่อนเกิดการตอบโต้รอบล่าสุด รอยเตอร์รายงานว่า จำนวนเรือที่ผ่านช่องแคบเคยลดลงเหลือเพียงเลขหลักเดียว ขณะที่อีกรายงานระบุว่าการเดินเรือเกือบหยุดชะงัก หลังเกิดการโจมตีเรือเพิ่มเติม

ตลาดน้ำมันเริ่มสะท้อนมุมมองว่าความปั่นป่วนอาจยืดเยื้อ ไม่ใช่เพียงแรงกระแทกระยะสั้น โดยรอยเตอร์รายงานว่าราคาน้ำมันแตะระดับสูงสุดในรอบ 3 สัปดาห์ หลังอิหร่านยืนยันว่าช่องแคบจะยังคงปิด และสหรัฐฯ ปฏิเสธการขยายเวลาหยุดยิง

ช่องแคบแห่งนี้มีความสำคัญต่อการขนส่งน้ำมันและก๊าซธรรมชาติทั่วโลก ดังนั้นการปิดช่องแคบเป็นเวลานานหรือการกลับมาวางทุ่นระเบิดอีกครั้งอาจเพิ่มแรงกดดันต่อตลาดพลังงานและบริษัทเดินเรือระหว่างประเทศ อย่างไรก็ดี รายงานที่มีอยู่ยังไม่มีตัวเลขเดียวที่น่าเชื่อถือสำหรับผลกระทบทางการเงินทั่วโลกทั้งหมด หรือปริมาณก๊าซธรรมชาติเหลว หรือ LNG ที่สูญเสียไปในปัจจุบัน จึงไม่ควรสรุปผลกระทบเกินกว่าหลักฐานที่มี

เหตุใดการยกระดับอาจดำเนินต่อไป?

การตอบโต้ครั้งนี้สร้างวงจรที่แต่ละฝ่ายสามารถนำเสนอการเคลื่อนไหวครั้งต่อไปว่าเป็นมาตรการป้องกันตนเอง สหรัฐฯ อาจให้เหตุผลว่าการโจมตีเพิ่มเติมจำเป็นเพื่อป้องกันการวางทุ่นระเบิดและรักษาความปลอดภัยของการค้า ขณะที่อิหร่านสามารถอธิบายการโจมตีฐานทัพสหรัฐฯ ในภูมิภาคว่าเป็นการตอบโต้การโจมตีดินแดนของตน และเป็นเครื่องมือต่อรองเรื่องการปิดล้อมกับมาตรการคว่ำบาตร

ความเสี่ยงไม่ได้จำกัดอยู่เพียง 2 เหตุการณ์ที่มีรายงานแล้ว ขีปนาวุธหรือโดรนในอนาคตที่หลุดผ่านระบบป้องกันภัยทางอากาศอาจทำให้ทหารสหรัฐฯ ทหารจอร์แดน หรือพลเรือนเสียชีวิตได้ การวางทุ่นระเบิดใหม่หรือการโจมตีเรือพาณิชย์อาจทำให้การเดินเรือผ่านฮอร์มุซลดลงไปอีก ส่วนการปิดล้อมที่ยืดเยื้ออาจเพิ่มแรงกดดันด้านพลังงานและเศรษฐกิจ พร้อมทำให้พื้นที่สำหรับการทูตแคบลง

ข้อสรุปที่รอบคอบที่สุดในขณะนี้คือ การโจมตีเกาะลารักและการโจมตีฐานทัพในจอร์แดนที่อิหร่านอ้าง เป็นสัญญาณว่าช่วงหยุดปะทะอันเปราะบางได้ถูกทำลายลงอย่างจริงจัง เหตุการณ์นี้ยังไม่ใช่หลักฐานยืนยันความเสียหายทั้งหมดตามที่อิหร่านกล่าวอ้าง แต่ชัดเจนว่าความขัดแย้งได้ขยับจากข้อพิพาทเรื่องความปลอดภัยของการเดินเรือ ไปสู่การแลกเปลี่ยนการโจมตีโดยตรงระหว่างกองกำลังสหรัฐฯ และอิหร่านอีกครั้ง